İslam dünyası haritası ve 2020 Müslüman nüfusu

Dört harita türü dört farklı soruyu yanıtlar

Müslüman sayısını gösteren harita, ülkelerdeki toplulukların büyüklüğünü karşılaştırır. Oran haritası, bu topluluğun ülkenin bütün sakinleri içindeki payını gösterir. Çoğunluk haritası belirli bir eşiği aşan ülke ve bölgeleri seçer. İİT haritası ise devletlerin hükümetler arası bir teşkilata üyeliğini gösterir. Renk veya simgeyi okumadan önce lejantta hangi değişkenin kullanıldığını belirlemek gerekir. Hindistan bu ayrımın somut örneğidir. 2020 tahmininde dünyadaki üçüncü büyük Müslüman nüfusuna sahipti, ancak ülke içindeki Müslüman oranı %15,2 idi. Yalnızca çoğunlukları boyayan harita bu büyük topluluğu öne çıkarmaz. Kişi sayısıyla ölçeklenen simgeler kullanan harita ise onu en büyük topluluklar arasında gösterir. Üyelik bir devletin kurumsal ilişkisini bildirir; sakinlerinin dinini doğrudan ölçmez. Orta Çağ halifeliğinin alanı da belirli bir dönemin siyasi yönetimini anlatır. İki harita yan yana konduğunda tarihin, coğrafi birimin ve ölçülen konunun ayrı ayrı belirtilmesi, hangi karşılaştırmanın yapılabildiğini açık tutar.

• Kişi sayısı ile ülke nüfusundaki oranın paydaları farklıdır.
• Çoğunluk sınıflamasında eşik ve yıl, üyelikte resmî teşkilat kaynağı gerekir.

2020, 2025 ve 2026 tarihlerinin farklı anlamları

Pew’in dini bileşim araştırmasında 2010 ve 2020, karşılaştırılan nüfusun referans yıllarıdır. Ülke tahminleri ve yöntem açıklaması 9 Haziran 2025’te yayımlandı. Yayın yılı, tablonun ölçtüğü nüfus yılını değiştirmez. Bu veriyi 2025 Müslüman nüfusu olarak adlandırmak, yeni gözlem olmadan referans zamanını beş yıl ileri taşır. Ülkelere göre dini bileşim sayfası ve veri açıklaması, 12 Şubat 2026’da dini çeşitlilik göstergelerinin eklendiğini bildirir. Bu ek, mevcut dini bileşimden türetilen bir ölçüdür. Müslüman nüfusun 2026’ya kadar yeniden tahmin edildiği anlamına gelmez. Kaynak sayfasındaki daha yeni tarih, bütün tabloların artık o yıla ait olduğunu göstermez. Bu rehberin redaksiyon tarihi de ayrı bir bilgidir: anlatımın veya sunumun ne zaman değiştiğini belirtir. Alıntıda 2020 referans yılı ve 2025 araştırma yayını birlikte yazılabilir. Çeşitlilik göstergesi kullanılıyorsa tanımı ve eklenme tarihi ayrıca belirtilmelidir. Tarihleri doğru adlandırmak, gerçekte hangi unsurun güncellendiğini gösterir.

• Nüfus referansı 2020; temel araştırmanın yayını 9 Haziran 2025’tir.
• 12 Şubat 2026’daki gösterge eki, 2026 nüfus gözlemi değildir.

Ülke tablosu ve yuvarlama nasıl okunur?

Tablo, 2020’de tahmini Müslüman sayısı en yüksek olan on ülkeyi sıralar. Sayılar kişileri, yüzdeler her ülkenin bütün nüfusu içindeki payı belirtir. Oranlar virgülden sonra bir basamakla gösterilir. Uzun sayı yazımı, tahmini her kişinin tek tek sayıldığı kesin bir sonuç yapmaz. Alıntı, yılı ve kaynağı kadar tahmin ve yuvarlama niteliğini de korumalıdır. Başka bir tabloyla kıyaslamadan önce toplam nüfus serisinin sürümünü, dini aidiyetin nasıl sorulduğunu ve coğrafi kapsamı kontrol edin. 2020 oranını daha yeni toplam nüfusla çarpmak, ek varsayımlı bir hesap üretir. Sonuç kendiliğinden Pew’in yeni dini nüfus tahmini veya güncel gözlemi olmaz. Kullanılan farklı yılların ve varsayımın açıklanması gerekir. Coğrafi konum sütunu okuyucunun ülkeleri yerleştirmesine yardımcı olur. Pew’in istatistiksel bölge üyeliği listesi değildir. Özellikle İran, Türkiye ve Sudan’da kısa coğrafi ad ile araştırmanın gruplaması farklıdır. Bölge toplamını yeniden üretmek için kaynakta kullanılan gerçek ülke ve bölge listesi gerekir.

• Tablodaki değerleri 2020’ye ait, yuvarlanmış Pew tahminleri olarak belirtin.
• Coğrafi konum sütununu istatistiksel bölge listesi yerine kullanmayın.

En büyük bölgesel pay Asya-Pasifik’teydi

Pew’in 2020 için tahmin ettiği yaklaşık 2 milyar Müslümanın %59 kadarı, yaklaşık 1,2 milyar kişi, Asya-Pasifik’te yaşıyordu. Orta Doğu ve Kuzey Afrika yaklaşık 414 milyonla dünya Müslümanlarının beşte birini, Sahra Altı Afrika yaklaşık 369 milyonla %18 kadarını barındırıyordu. Bu değerler aynı referans yılına ait yuvarlanmış bölgesel tahminlerdir. Orta Doğu’nun dini mekânları ve tarihî merkezleri önemlidir. Bu önem, nüfusun en büyük bölümünün nerede yaşadığı sorusundan farklıdır. Yalnızca Orta Doğu çevresinde düzenlenen bir görsel, Endonezya, Pakistan, Hindistan ve Bangladeş’teki büyük toplulukların ölçeğini yeterince gösteremeyebilir. Avrupa ve Kuzey Amerika’daki topluluklar da dağılımın parçasıdır; bu karşılaştırmada bölgesel toplamları daha küçüktür. Yaklaşık %59’un paydası dünyadaki bütün Müslümanlardır. Asya-Pasifik sakinlerinin %59’unun Müslüman olduğu veya bölgedeki her ülkenin oranının aynı olduğu söylenmiyor. Bir topluluğun bölgelere dağılımını gösteren grafik ile ülke içindeki dini payı gösteren harita, farklı lejant ve başlık gerektirir.

• %59, dünya Müslümanlarının Asya-Pasifik’te yaşayan bölümünü gösterir.
• 1,2 milyar, 414 milyon ve 369 milyon, 2020’nin bölgesel karşılaştırmasıdır.

İlk on ülkedeki yoğunlaşma ve Hindistan örneği

Endonezya, Pakistan, Hindistan ve Bangladeş, 2020 için tahmin edilen Müslüman sayısında ilk sıralardaydı. Tablodaki on ülke birlikte dünya Müslüman nüfusunun yaklaşık %65’ini barındırıyordu. Ülkenin yüzölçümü veya çoğunluk etiketi, bu nüfus yoğunlaşmasını tek başına göstermez. Topluluğun büyüklüğü ve ülke içindeki payı birlikte okunmalıdır. Hindistan’da 213.060.000 Müslüman, yaklaşık 213,06 milyon kişi ve ülke nüfusunda %15,2 pay tahmin edildi. Ülke içinde azınlık olmakla dünyada üçüncü büyük topluluk olmak bir arada mümkündür. Hindistan’ın önünde 238.990.000 kişiyle Endonezya ve 226.880.000 kişiyle Pakistan vardı. Sıralamanın ölçüsü kişi sayısıdır; en yüksek dini oran sıralaması değildir. On satır, nüfusun hangi ülkelerde yoğunlaştığını açıklayan bir seçimdir. Müslümanların yaşadığı bütün ülke ve bölgelerin listesi değildir. Onuncu sıradaki Cezayir’in ardından başka topluluklar da gelir. Seçimde bulunmayan bir ülkeyi incelemek için Pew’in tam ülke tablosuna başvurulmalıdır. Kısaltılmış tablodaki satır yokluğu, o yerde Müslüman bulunmadığını göstermez.

• İlk on ülkenin toplam payı 2020’de yaklaşık %65’ti.
• Hindistan’ın %15,2 ulusal payı ve dünya üçüncülüğü farklı ölçülerdir.

Yüksek oran ile büyük nüfus aynı örüntü değildir

Mutlak sayı topluluğun büyüklüğünü, oran ise daha büyük nüfus içindeki payını gösterir. Bir topluluğun kişi sayısı artarken diğer sakinlerin sayısı daha hızlı artarsa ulusal payı düşebilir. Bu yüzden kişi sayısındaki artıştan çoğunluk statüsünün değiştiği sonucu çıkarılamaz. Yüzdedeki değişim de tek başına kaç kişinin eklendiğini veya eksildiğini söylemez. Yalnızca hesap ilkesini göstermek için iki varsayımsal ülke düşünelim. Nüfusu 10 milyon olan bir ülkede %80 pay, 8 milyon Müslüman demektir. Nüfusu 100 milyon olan bir ülkede %10 pay, 10 milyon Müslüman demektir. Birincinin oranı yüksek, ikincinin topluluğu büyüktür. Bu yuvarlak değerler gerçek ülkeler hakkında yeni tahmin değildir. Orana göre boyanan harita çoğunluk ve azınlık dağılımını okumaya, sayıya göre büyüyen simgeler yoğunlaşmayı okumaya yardımcı olur. İkisi de bütün yerleşimlerin aynı dini bileşime sahip olduğunu veya herkesin aynı düzeyde ibadet ettiğini göstermez. Ülkeleri karşılaştırırken aynı yılın sayı ve oranını birlikte kullanmak gerekir.

• Rengi kişi sayısı diye okumadan önce lejantın değişkenini kontrol edin.
• Varsayımsal hesap örneklerini kaynaklı ülke tahminlerinden ayırın.

53 çoğunluk ile 57 İİT üyesi neden farklıdır?

Pew, 2020 tahmininde Müslüman çoğunluklu 53 ülke ve bölge belirler. İİT’nin resmî açıklaması 57 üye devlet bildirir. İlk sayı, ülke ve bölgeleri nüfus payıyla sınıflar. İkinci sayı, hükümetler arası bir teşkilatın üyelerini sayar. Aradaki farkın dört olması, hangi yerlerin veya coğrafi birimlerin listeleri ayırdığını tek başına açıklamaz. İİT Şartı’nın 3. maddesinin 2. fıkrası yeni üyelik başvurusu yapan devletin BM üyesi, Müslüman çoğunluklu ve Şart’a bağlı olmasını öngörür. Kabul, üzerinde uzlaşılan ölçütlere göre Dışişleri Bakanları Konseyinin konsensüsünü gerektirir. Aynı maddenin 3. fıkrası mevcut üyelerin üyelik haklarını ve ayrıcalıklarını korur. Yeni başvuru koşulları, zaten üye olan bütün devletlerin bugünkü dini nüfus payının kanıtı değildir. Şart’ın 2. maddesi üyelerin egemenliği, bağımsızlığı ve hak ve yükümlülüklerde eşitliğini ele alır. İİT haritası bu örgüte katılan devletleri gösterir. Sakinlerin dini aidiyeti için ayrı nüfus araştırması gerekir. Üyelik sorusuna resmî liste ve Şart, kişi sayısı ve oran sorusuna demografik veri kullanılır.

• 53, 2020 nüfus sınıflamasıdır; 57, başvurulan resmî İİT açıklamasının üye sayısıdır.
• Yeni başvuru koşulları ile mevcut üyelerin hakları ayrı fıkralarda düzenlenir.

Bölge sınıflaması, sınırlar ve ülke içi farklılıklar

Batı Asya, Orta Doğu ve Kuzey Afrika ile Asya-Pasifik her zaman aynı ülke kümelerini ifade etmez. Bu Pew araştırmasında İran ve Türkiye Asya-Pasifik’e, Sudan Orta Doğu ve Kuzey Afrika’ya dâhildir. Buradaki tablonun İran için Batı Asya, Türkiye için Batı Asya ve Avrupa, Sudan için Kuzeydoğu Afrika yazması coğrafi konum açıklamasıdır. Bu sütun kaynak sınıflamasının yerine kullanılırsa bölge toplamı yeniden üretilemez. Ulusal tahmin, şehirlerin, illerin veya yaş gruplarının dini bileşimini doğrudan vermez. Ülkeyi tek renkle boyayan haritayı yakınlaştırmak yerel gözlem üretmez. Ülke içindeki dağılımı anlatmak için uygun coğrafi düzeyin araştırması ve referans yılı gerekir. Ulusal oranın yüksek veya düşük olması, belirli bir şehrin oranını da aynı yapmaz. Kaynağın ayrı raporladığı birimler korunmalıdır. Bunları birleştirmek, sınırları veya paydaları değiştirmek yeni bir istatistiksel seçimdir ve açıklama gerektirir. Tarihî alanlarla bugünkü sınırları karşılaştırırken aynı yer adının aynı kapsamı taşıdığı varsayılmaz. İstatistiksel coğrafi birim kullanımı, egemenlik hakkında kararın yerine geçmez.

• Bölge toplamında kaynağın gerçek ülke ve bölge üyeliği listesini kullanın.
• Ulusal veriden şehir ve il düzeyinin dini bileşimini çıkarmayın.

2010–2020 büyümesini din değiştirenlerin sayısı saymamak

Pew, 2010’dan 2020’ye Müslüman nüfusun yaklaşık 347 milyon kişi, %21 arttığını tahmin etti. Araştırma, dünya ölçeğindeki artışın başlıca etkenleri olarak ortalama daha genç yaş yapısını ve daha yüksek doğurganlığı gösterir. Dini aidiyet değiştirmelerinin dünya toplamındaki net etkisi görece küçüktü. Dolayısıyla bütün artış, İslam’a geçen kişilerin sayısı olarak yazılamaz. Nüfus değişimi ile aidiyet değişimi farklı ölçümlerdir. Uluslararası göç, çıkış ve varış ülkelerinin dini bileşimini değiştirebilir. Bir kişinin sınır aşması, o dinin dünya nüfusuna kendi başına yeni bir kişi eklemez. Ülkeler arasında yeniden dağılım ile doğum ve ölüm gibi süreçlere bağlı küresel artış farklı ölçeklerde gerçekleşir. Tek ülkenin göç açıklaması, dünyanın bütün büyüme açıklaması olarak genişletilmemelidir. 2010–2020 dönemi sonucun parçasıdır. Bu on yılın artış oranı sonraki on yılın veya geleceğin oranını kesinleştirmez. Daha sonra hazırlanan bir görsel, araştırmayı geçmiş bir karşılaştırma olarak tanımlamalıdır. Geçmişe yönelik nüfus tahmini, gelecek projeksiyonu ve güncel gözlem kendi kanıt ve varsayımlarını gerektirir.

• %21, 2010–2020 dünya Müslüman nüfusunun artış oranıdır.
• Ülkeler arası yeniden dağılımı dünya toplamının net artışından ayırın.

Dini aidiyet ve İran’daki %99,8’in kapsamı

Dini nüfus kategorileri, sayım, anket ve kayıtların ölçtüğü aidiyeti yansıtır. Namaz sıklığını, teolojik görüşleri veya bütün dini uygulamaları doğrudan saymaz. Yüksek ülke oranı, bütün sakinlerin aynı inanç yoğunluğuna veya yaşam biçimine sahip olduğunu göstermez. Verinin hangi kategoriyi ölçtüğü, hangi sonucun çıkarılabileceğini belirler. İran bu ayrımı somutlaştırır. Pew, ülkenin dini bileşim tahmininde sayımın resmî dini aidiyet yanıtlarını kullanır. Yöntem açıklaması GAMAAN’ın anonim çevrim içi araştırmasının farklı bir görünüm sunduğunu da tartışır. Bununla birlikte olasılığa dayanmayan örneklem, karşılaştırılabilir 2010 başlangıç değerinin bulunmaması ve bağımsız yeniden üretim sınırlılıkları nedeniyle aynı 2010–2020 karşılaştırmasına doğrudan ikame edilebilir veri olarak kabul etmez. Tablodaki %99,8, Pew’in seçtiği belirli yöntemin aidiyet tahminidir. Her sakinin iç dünyasındaki inancı veya ibadet pratiği hakkında hüküm değildir. Anonim yanıtla resmî sayım farkını tartışırken hangi sorunun, nasıl ve kimlere yöneltildiği korunmalıdır. Sayının ayrıntılı yazılması ile kanıtın kesinliği farklı özelliklerdir; daha fazla basamak belirsizliği gidermez.

• İran değeri, Pew’in kullandığı resmî dini aidiyet tahmini olarak okunur.
• Farklı yöntemleri tek kesin inanç veya ibadet oranında birleştirmeyin.

Toplam nüfus ile dini paylar farklı kaynak bileşenleridir

Pew’in veri kümesi 201 ülke ve bölgeyi kapsar ve 2.700’den fazla veri kaynağına dayanır. Dini bileşim gözlemlerinde sayımlar, örneklem araştırmaları ve nüfus kayıtları vardır. Ülkelerin toplam nüfusu ve genel demografik özellikleri için BM Dünya Nüfus Beklentileri’nin 2024 revizyonu kullanılır. Daha sonra düzeltilen toplam nüfus istatistiği, daha eski referans yılı için ortak payda sağlayabilir. BM’nin nüfus tahminleri ve projeksiyonları toplam nüfusu ele alır; kendi başına dini oranları ölçmez. Dini bileşim, Pew’in ayrı araştırma işidir. Dünya Bankası’nın toplam nüfus göstergesi de karşılaştırmaya yardımcı olur, ancak BM, ulusal istatistik kurumları ve Eurostat gibi ortak girdiler kullanır. Bağımsız bir dini aidiyet ölçümü değildir. İki serinin benzerliği ortak kaynaklardan gelebilir. Görünen kişi sayıları ve oranlar sunum için yuvarlanır. Gösterilen ülke toplamını gösterilen oranla çarpmak, kaynakta yuvarlanmamış değerlerle hesaplanan dini nüfusun yuvarlanmış sonucundan farklı olabilir. Küçük fark tek başına tutarsızlık kanıtı değildir. Tabloyu yeniden hesaplamadan önce kaynağın yuvarlama açıklaması incelenmelidir.

• BM toplam nüfus paydasını, Pew ayrı dini bileşim çalışmasını sağlar.
• Dünya Bankası’nın ortak girdileri ek bir bağımsız din ölçümü sayılmaz.

Tarihî İslam coğrafyası farklı kanıtları anlatır

Tarihî harita siyasi bir kurumun alanını, yolculuk ağını veya korunmuş bir metnin coğrafyasını gösterebilir. Tarihi ve kanıtı, ikamet eden nüfusun 2020 tahmininden farklıdır. Metropolitan Museum of Art, Kurtuba Emevî emirliğini 756–929, halifeliği 929–1031 olarak ayırır. Kurumun sona erişi, bugünkü Müslüman sakinlerin oranını vermez. Türkçe Kurtuba incelememiz, 1009’da başlayan iç savaşı, 1031 kurumsal sonunu ve şehrin 1236’daki fethini ayrı tutar. Böylece haritanın hangi siyasi nesneyi ve dönemi gösterdiği belirginleşir. İbn Battûta’nın Rihle’si incelememiz ise on dördüncü yüzyıl yolculuklarını, kitabın 1355–1356’daki oluşumundan ayırır. Güzergâhı yeniden kurmak ve bugünkü ziyaret edilen ülkeleri saymak, yerlerin tanınmasına ve tartışmalı durakların değerlendirilmesine bağlıdır. Bu iki metin, harita kategorilerini ve tarihlerini anlamak için ilgili okumalardır. Buradaki 2020 nüfus tablosunun kaynakları değildir. Orta Çağ güzergâhı, açıkça belirtilen tarihî soru için modern sınırla kıyaslanabilir. Bugün o yol boyunca yaşayan insanların sayımı olarak kullanılamaz; kanıt türlerinin farkı korunmalıdır.

• Emirlik, halifelik ve daha sonraki şehir fethi ayrı tarihler gerektirir.
• Yolculuk, sonradan oluşturulan metin ve günümüz nüfusu farklı kanıtlarla incelenir.

Harita başlığı, alıntı ve güncelleme bilgisi

On ülkelik tablo için kullanılabilecek açıklama şöyledir: “2020’de tahmini Müslüman sayısı ve ülke nüfusundaki Müslüman payı; Pew Research Center’ın 2025’te yayımladığı dini bileşim araştırmasından yuvarlanmış değerler.” Kullanılan kaynak sürümü veya bu rehberin güncellemesi de belirtilirse veri seçimi yeniden bulunabilir. Açıklama kişi, oran, referans yılı, yuvarlama ve araştırma yayını bilgisini bir arada tutar. Görsel yalnızca çoğunluk statüsünü gösteriyorsa eşik ve coğrafi birimler açıklanmalıdır. İİT üyeliğini gösteriyorsa üyelik kaynağı ve kontrol tarihi yazılmalıdır. Genel bir “İslam dünyası haritası” başlığı bu seçimleri tek başına çözmez. Tarihî yeniden kurma kendi dönemini, gelecek projeksiyonu da kullanılan varsayımları gerektirir. The Muslim Post editörleri bu rehberi ve seçili ülke tablosunu güncel tutar. Kaynak yönteminde veya ülke tahmininde değişiklik, açıklama ve tabloya uygun biçimde yansıtılmalıdır. Üye listesindeki değişiklik kurumsal katmana aittir. Yeni çeşitlilik göstergesi, eklediği bilgiyle tanımlanmalıdır. Redaksiyon tarihi ne olursa olsun mevcut nüfus karşılaştırmasının referans yılı 2020 olarak kalır.

• Ölçüyü, birimi, coğrafi kapsamı, yılı ve kaynağı adlandırın.
• Redaksiyon, üyelik ve nüfus verisi değişikliklerini ayrı ayrı belirtin.

2020’de Müslüman nüfusu en yüksek on ülke

Pew Research Center’ın 2020 tahminleri. Sayıların birimi kişi, yüzdelerin paydası ülkenin bütün nüfusudur. Değerler yuvarlanmış, oranlar bir ondalık basamakla gösterilmiştir. Konum sütunu coğrafi açıklamadır. Pew’in istatistiksel sınıflamasında İran ve Türkiye Asya-Pasifik’e, Sudan Orta Doğu ve Kuzey Afrika’ya dâhildir.

Sayı, çoğunluk ve üyelik bir bakışta

Nüfus yanıtları 2020 tahminlerine dayanır. Üyelik yanıtı, başvurulan resmî İİT açıklaması ve Şart’a dayanır. Satırlar farklı nesne ve coğrafi birimler sayar.

SSS