Τι είναι το ablaq; Εναλλαγή χρωμάτων σε τοίχους και τόξα

Τι είναι το ablaq; Εναλλαγή χρωμάτων σε τοίχους και τόξα

Muslim Post Editorial Desk@muslimpost

Το ablaq εναλλάσσει λίθους διαφορετικού χρώματος. Παραδείγματα από τη Δαμασκό, το Κάιρο και την Ιερουσαλήμ δείχνουν τη χρήση του σε τοίχους, τόξα και επενδύσεις.

Το ablaq είναι η εναλλαγή χρωμάτων σε σειρές ή σε μεμονωμένα στοιχεία μιας τοιχοποιίας. Στον τοίχο, οι διαφορετικοί λίθοι μπορούν να σχηματίζουν οριζόντιες σειρές. Στο τόξο, μπορούν να ακολουθούν την καμπύλη από τη μία πλευρά του ανοίγματος στην άλλη. Στο νοσοκομείο αλ-Καϊμάρι της Δαμασκού, και οι δύο διατάξεις εμφανίζονται γύρω από την ίδια είσοδο. Ένας μαρμάρινος πίνακας του 15ου αιώνα στο Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης δείχνει πώς μια παρόμοια διάταξη σε λωρίδες μπορούσε να εφαρμοστεί και στην επιφάνεια ενός τοίχου.

Τι να παρατηρήσετε σε μια ριγωτή λιθοδομή

Σταθείτε αρκετά μακριά ώστε να ακολουθήσετε μια λωρίδα κατά μήκος της πρόσοψης. Σε έναν τοίχο με εναλλασσόμενες σειρές, το χρώμα της μίας σειράς συνεχίζεται πέρα από αρκετούς αρμούς και αλλάζει στην επόμενη. Κοντά σε θύρα ή παράθυρο, η διάταξη μπορεί να αλλάξει κατεύθυνση και να πλαισιώσει το άνοιγμα. Η αλλαγή κατεύθυνσης βοηθά να διαβάσουμε το σχήμα. Οι οριζόντιες λωρίδες τονίζουν το πλάτος του τοίχου. Οι λίθοι που ακολουθούν το άνοιγμα κάνουν πιο ευδιάκριτη την καμπύλη του.

Η αντίθεση μπορεί να είναι ανάμεσα σε ανοιχτόχρωμο και σκούρο λίθο ή ανάμεσα σε δύο εμφανώς διαφορετικά χρώματα. Στο κτίσμα παροχής νερού του Καΐτμπαϊ στην Ιερουσαλήμ, το Archnet αναφέρει κόκκινους και κρεμ λίθους στη βάση. Ακόμη και σε ασπρόμαυρη φωτογραφία μπορεί να φαίνονται δύο τόνοι. Για να κατονομαστούν τα χρώματα χρειάζεται έγχρωμη εικόνα ή αρχιτεκτονική καταγραφή. Η ταυτότητα του πετρώματος είναι χωριστό ερώτημα. Τα δύο χρώματα που φαίνονται από μακριά προσφέρουν περιορισμένα στοιχεία για το είδος του λίθου ή για το αν κάθε τμήμα της λωρίδας είναι αρχικό.

Σειρές τοιχοποιίας, θολίτες και επένδυση

Σειρά τοιχοποιίας είναι μια οριζόντια διάταξη δομικών στοιχείων. Οι σφηνοειδείς λίθοι κατά μήκος του τόξου ονομάζονται θολίτες. Σε ένα τόξο με λωρίδες, το χρώμα μπορεί να εναλλάσσεται από λίθο σε λίθο πάνω στην καμπύλη. Οι αρμοί μπορεί να είναι ευθείς ή κομμένοι έτσι ώστε να δημιουργούν σχέδιο. Η επισκόπηση του Archnet για τη μαμελουκική αρχιτεκτονική περιγράφει θολίτες κομμένους ώστε να συναρμόζουν μεταξύ τους, καθώς και περιπτώσεις όπου παρόμοιο σχέδιο συναρμογής εφαρμόζεται στην όψη του τόξου. Μια μετωπική φωτογραφία αποκαλύπτει το σχέδιο. Ένας εκτεθειμένος αρμός, μια πλάγια όψη ή μια αρχιτεκτονική αποτύπωση μπορούν να βοηθήσουν στην εκτίμηση του βάθους του.

Χρώμα εμφανίζεται και στην επένδυση που εφαρμόζεται στην επιφάνεια του τοίχου. Σε έναν εσωτερικό χώρο με μάρμαρο, λεπτές λωρίδες ή μεγαλύτερες πλάκες μπορεί να περιβάλλουν έναν ξεχωριστό πίνακα. Αναζητήστε το εξωτερικό άκρο της επένδυσης και το σημείο όπου συναντά το δάπεδο ή άλλο υλικό. Ο όρος ablaq περιγράφει τη διάταξη των χρωμάτων. Όπου υπάρχουν στοιχεία για την κατασκευή, η περιγραφή μπορεί να διευκρινίζει αν πρόκειται για δόμους, πλάκες επένδυσης ή σχέδιο κομμένο στις εκτεθειμένες επιφάνειες.

Τα μέρη μιας θύρας μπορούν επίσης να κατονομαστούν χωριστά. Μια σειρά ανήκει στην τοιχοποιία. Μια είσοδος σε εσοχή περιγράφει το βάθος του ανοίγματος. Ο όρος μουκαρνάς αναφέρεται σε διάταξη μικρών κοίλων κυψελών. Μια θύρα μπορεί να συνδυάζει και τα τρία. Το γλωσσάρι της αρχιτεκτονικής του τεμένους βοηθά να διακρίνουμε τις ονομασίες των δομικών στοιχείων από τις λειτουργίες των χώρων τους.

Αν ο αρμός φαίνεται σαν οδοντωτή γραμμή στην πρόσοψη, η φωτογραφία αρκεί για να περιγράψει κανείς τη γραμμή. Το αν αυτή συνεχίζεται στο εσωτερικό του λίθου είναι κάτι που πρέπει να εξεταστεί με πλάγια όψη, ορατό αρμό ή καταγραφή της κατασκευής. Η διάκριση έχει σημασία όταν συγκρίνουμε τη διακόσμηση ενός τόξου με την επένδυση ενός τοίχου.

Η Δαμασκός των Αγιουβιδών στο νοσοκομείο αλ-Καϊμάρι

Στο Μπιμαριστάν αλ-Καϊμάρι της Δαμασκού, η είσοδος επιτρέπει τη σύγκριση ευθύγραμμης και καμπύλης λιθοδομής. Η καταχώριση του Museum With No Frontiers περιγράφει τετράγωνους λίθους στην πρόσοψη και καμπύλους λίθους στο διακοσμημένο τόξο, με εναλλαγή χρωμάτων στην πύλη. Πάνω από το άνοιγμα υπάρχει στέγαστρο με μουκαρνάς. Η επιγραφή πάνω από τη θύρα είναι σε γραφή θουλούθ και αναπτύσσεται σε τρεις γραμμές. Έτσι η είσοδος παρουσιάζει λεπτομέρειες διαφορετικής κλίμακας, από τις λωρίδες που φαίνονται από μακριά μέχρι την επιγραφή και τους αρμούς που διακρίνονται από κοντά.

Η επιγραφή καταγράφει την έναρξη της κατασκευής το 1248 υπό την αιγίδα του Σάιφ αλ-Ντιν αλ-Καϊμάρι. Σύμφωνα με την καταχώριση, μέρος της χρονολογίας ολοκλήρωσης δεν διαβάζεται. Ο θάνατος του χορηγού το 1256 εξηγεί το εύρος χρονολόγησης του καταλόγου. Το ακριβές έτος ολοκλήρωσης παραμένει αβέβαιο. Το νοσοκομείο έχει τετράγωνη κάτοψη με τέσσερα ιβάν που ανοίγουν προς το εσωτερικό. Ένα ιβάν είναι χώρος με μεγάλο άνοιγμα. Εδώ, το ablaq περιγράφει τη λιθοδομή της εισόδου, ενώ τα ιβάν περιγράφουν τη διάταξη των εσωτερικών χώρων.

Η σύγκριση με το νοσοκομείο αλ-Μανσούρι του Καλαούν στο Κάιρο δείχνει τον ευρύτερο σκοπό αυτών των ιδρυμάτων. Η ριγωτή είσοδος του αλ-Καϊμάρι είναι ένα αρχιτεκτονικό χαρακτηριστικό του κτιρίου. Η κάτοψη, τα δωμάτια και οι καταγραφές δίνουν επιπλέον στοιχεία για τη χρήση του.

Μαμελουκικά παραδείγματα σε τέμενος και κτίσμα παροχής νερού

Στο Κάιρο, το τέμενος του Γάνι Μπακ αλ-Ασράφι δίνει παράδειγμα ablaq συγκεντρωμένου στην πύλη. Το Archnet χρονολογεί το μνημείο στο 1426–27 και περιγράφει πρόσοψη δύο τμημάτων και τρίλοβη είσοδο ablaq με μουκαρνάς. Ένας μιναρές υψώνεται δεξιά. Ξεκινήστε από τη θύρα στη φωτογραφία, ακολουθήστε το περίγραμμα των λοβών και μετά κοιτάξτε την επίπεδη πρόσοψη δίπλα. Η σύγκριση δείχνει πού συγκεντρώνεται η χρωματική αντίθεση, ακόμη κι αν η λήψη από τον δρόμο δείχνει μόνο ένα μέρος του κτιρίου.

Στο κτίσμα παροχής νερού που ανεγέρθηκε για τον σουλτάνο Καΐτμπαϊ στην Ιερουσαλήμ, οι κόκκινοι και κρεμ λίθοι συγκεντρώνονται στην τετράγωνη βάση. Το Archnet περιγράφει πλατιά παράθυρα με κιγκλιδώματα στη βάση και βαθμιδωτή μετάβαση στο τύμπανο και στον οξυκόρυφο, σκαλιστό τρούλο. Αναφέρει ένα παλαιότερο κτίσμα παροχής νερού και χρονολογεί την αντικατάστασή του στο 1482. Καταγράφει επίσης σημαντική αποκατάσταση το 1883. Το Museum With No Frontiers δίνει το ίδιο έτος κατασκευής και χρονολογεί την ανακαίνιση στο 1882–83. Περιγράφει τον ανοιχτότερο λίθο ως κίτρινο. Οι χρωματικοί όροι των δύο πηγών αποδίδουν την αντίθεση χωρίς να ορίζουν είδος πετρώματος. Σε μια νεότερη φωτογραφία, η χρονολογία του αρχικού σχεδιασμού εξετάζεται μαζί με τη χρονολογία των επισκευών.

Ένα κτίσμα παροχής νερού αναγνωρίζεται και από τη λειτουργία του. Το άρθρο για τα κτίρια σαμπίλ-κουτάμπ του Καΐρου περιγράφει έναν άλλο συνδυασμό, όπου μια δημόσια κρήνη και ένα σχολείο στεγάζονται στο ίδιο κτίριο. Στο κτίσμα του Καΐτμπαϊ, οι κόκκινες και κρεμ σειρές στρέφουν την προσοχή στη βάση και στα ανοίγματά της. Για τη χρήση των ανοιγμάτων χρειάζονται οι καταγραφές του αντίστοιχου κτιρίου.

Ablaq στο εσωτερικό ενός κτιρίου

Ο Πίνακας τοίχου με γεωμετρικό πλέγμα του Μητροπολιτικού Μουσείου Τέχνης, με αριθμό 1970.327.8, είναι πολύχρωμο μαρμάρινο ψηφιδωτό του 15ου αιώνα που αποδίδεται στο Κάιρο. Ο δημοσιευμένος κατάλογος περιγράφει την επένδυση από μάρμαρα διαφορετικού χρώματος στις δύο πλευρές του ένθετου σχεδίου και την αναγνωρίζει ως ablaq. Κοιτάξτε χωριστά την περιφέρεια και τον κεντρικό πίνακα. Οι λωρίδες και τα στοιχεία του πλαισίου ορίζουν τα όρια της σύνθεσης. Μικρά αλληλένδετα σχήματα γεμίζουν το κέντρο. Ο οδηγός για τα ισλαμικά γεωμετρικά μοτίβα εξηγεί πώς μπορούν να διαταχθούν επαναλαμβανόμενα αστέρια και πλέγματα σε ένα τέτοιο πεδίο.

Ο κατάλογος εκτιμά ότι ο όρθιος πίνακας πιθανότατα ανήκε στο κάτω μέρος ενός τοίχου. Το αρχικό κτίριο παραμένει άγνωστο. Επομένως η εκτίμηση αφορά τη θέση του στον τοίχο και δεν τον τοποθετεί σε συγκεκριμένο τέμενος ή ανάκτορο. Η μουσειακή παρουσίαση επιτρέπει να εξεταστεί το μάρμαρο από κοντά. Το αντικείμενο και ο κατάλογος παρέχουν μαζί στοιχεία για το χρώμα, τη σύνθεση και την πιθανή θέση του μέσα σε έναν χώρο.

Η οθωμανική Δαμασκός και η συνέχεια μιας παλαιότερης τεχνικής

Το τέμενος του Ντερβίς Πασά στη Δαμασκό δείχνει πώς η ριγωτή λιθοδομή συνέχισε να χρησιμοποιείται σε κτίριο διαφορετικής χρήσης. Το Museum With No Frontiers χρονολογεί το τέμενος στη δεκαετία του 1570 και περιγράφει πολύχρωμο συριακό ablaq στην πρόσοψη. Καταγράφει επίσης αίθουσα προσευχής με τρούλο και προστώο που καλύπτεται από μικρότερους τρούλους. Τα χρωματιστά κεραμικά πλακίδια περιγράφονται ως τοπικής παραγωγής σε ύφος Ιζνίκ. Η ριγωτή πέτρα, τα ζωγραφισμένα πλακίδια και η διάταξη των τρούλων δίνουν διαφορετικές πληροφορίες για το κτίριο και τους κατασκευαστές του.

Η σύγκριση αυτής της πρόσοψης με το παλαιότερο νοσοκομείο αλ-Καϊμάρι δείχνει τη συνέχεια στη χρήση λίθων διαφορετικού χρώματος, με διαφορετική κάτοψη σε κάθε κτίριο. Στο αλ-Καϊμάρι η είσοδος οδηγεί σε νοσοκομείο οργανωμένο γύρω από ιβάν. Στο αλ-Νταρβισίγια ανήκει σε τέμενος με τρουλαία αίθουσα προσευχής. Η χρωματική αντίθεση της λιθοδομής είναι αναγνωρίσιμη και στα δύο. Οι κατόψεις, οι επιγραφές και οι καταγραφές τεκμηριώνουν τις ξεχωριστές ιστορίες τους.

Πώς να περιγράψετε το ablaq από μια φωτογραφία

Ξεκινήστε από το μέρος του κτιρίου που μπορείτε να αναγνωρίσετε. «Εναλλασσόμενες σειρές κόκκινου και κρεμ λίθου στην τετράγωνη βάση» περιγράφει τη θέση τους στο σαμπίλ του Καΐτμπαϊ. «Τρίλοβη πύλη πλαισιωμένη με λίθους σε εναλλαγή» περιγράφει το στοιχείο στο τέμενος του Γάνι Μπακ. Για ένα μεμονωμένο αντικείμενο όπως ο πίνακας του Μητροπολιτικού Μουσείου, περιγράψτε τα στοιχεία διαφορετικού χρώματος στην άκρη και το ψηφιδωτό στο κέντρο. Στη συνέχεια προσθέστε χρονολογία, τόπο και επιφυλάξεις που στηρίζει η αρχιτεκτονική ή η μουσειακή καταγραφή.

Αν η λήψη δείχνει την όψη ενός τόξου, περιγράψτε τη διαδοχή των χρωμάτων, το σχήμα των αρμών και πού σταματούν οι λωρίδες. Μια πλάγια όψη ή ένα σχέδιο μπορεί να δώσει περισσότερα στοιχεία για το πάχος του υλικού. Μια κοντινή λήψη μιας επισκευασμένης ή φθαρμένης περιοχής μπορεί να βοηθήσει στη σύγκριση της σημερινής επιφάνειας με μια παλαιότερη φωτογραφία. Οι ημερομηνίες κατασκευής και αποκατάστασης κάνουν ευκολότερη την ερμηνεία αυτών των παρατηρήσεων.

Αρχιτεκτονικές και μουσειακές καταγραφές