Vải kanga là gì? Cách đọc pindo, mji và jina
Nhận biết viền, vùng họa tiết ở giữa và thông điệp trên kanga Swahili. So sánh vải Đông Phi, nhãn sản xuất và váy may từ vải in.
Bố cục này giúp đọc từng tấm vải. Một tấm màu vàng năm 1962 trong bộ sưu tập Smithsonian nhắc đến Ngày Cộng hòa của Tanganyika. Một tấm đỏ ở cùng bảo tàng có hình ngọn đuốc và một câu tục ngữ Swahili. Cả hai đều có dạng chữ nhật và có chữ in nhìn thấy được. Hồ sơ riêng cho biết nội dung mỗi câu và những gì đã biết về nơi sản xuất hoặc lưu thông của từng tấm.
Tìm pindo, mji và jina trên tấm vải trải phẳng
Pindo là dải viền bao quanh mẫu in. Lần theo viền qua các góc để xác định phạm vi của một hình chữ nhật in hoàn chỉnh. Mji là vùng họa tiết ở giữa, có thể chứa một biểu trưng, một cảnh hoặc những hình lặp lại. Jina là lời nhắn, thường nằm gần mép dưới của vùng giữa. Tài liệu của Thư viện Đại học Wisconsin–Madison cũng nêu từ ujumbe để chỉ dòng chữ. Có thể dùng các thuật ngữ chỉ vị trí này trước khi dịch câu. Thư viện Đại học Wisconsin–Madison, bảng thuật ngữ về vải
Nếp gấp có thể để lộ hình ở giữa mà che viền hoặc dòng chữ. Ảnh bảo tàng đôi khi chỉ cho thấy một đơn vị in trên đoạn vải dài hơn nhiều. Hãy tìm ảnh toàn tấm trước khi nói mẫu in kết thúc ở đâu. Nếu có cả ảnh tổng thể và ảnh cận cảnh, ảnh tổng thể giúp xác định vị trí dòng chữ, còn ảnh cận cảnh giúp nhìn rõ các chữ cái. Nhờ đó có thể đặt lời nhắn vào đúng vùng hoa văn chứa nó.
Một ví dụ khác về chữ viết được đưa vào thiết kế vải là tấm kiswah của Kaaba. Những dòng chữ trên đó thuộc về một truyền thống dệt may và bối cảnh sử dụng khác. Với mỗi tấm kanga, hãy tìm vị trí câu chữ trong mẫu in của chính tấm vải rồi tra hồ sơ để biết nó viết gì.
Cách một cặp vải và hoa văn lặp lại ảnh hưởng đến góc nhìn
Phyllis Ressler viết cho chương trình Smithsonian Folklife rằng kanga thường được bán theo cặp. Có thể mặc hai tấm cùng lúc, với một tấm quấn quanh người và tấm kia khoác lên. Đoạn vải dài trong bộ sưu tập có thể còn giữ các đơn vị in lặp. Để hiểu kích thước, hãy phân biệt số đo toàn tấm với chiều dài một đơn vị lặp. Ảnh hiện vật và mục kích thước trả lời những câu hỏi khác nhau về cùng một tấm vải. Smithsonian Folklife, bài viết của Phyllis Ressler về kanga
Bảo tàng Nghệ thuật châu Phi Quốc gia ghi cùng kích thước toàn tấm, 114,9 × 339,7 cm, cho hiện vật 79-25-1 và 79-25-2. Chiều dài một đơn vị lặp lần lượt là 166,5 cm và 166 cm. Đây là số liệu của hai hiện vật riêng có kích thước tổng thể tương tự. Khi ảnh cận cảnh chỉ cho thấy một hình chữ nhật, số đo của đơn vị lặp giúp liên hệ phần ảnh đó với đoạn vải dài hơn. Khi nhìn toàn tấm, kích thước tổng thể cho biết đoạn vải mà bảo tàng đã đăng ký. Smithsonian, hiện vật 79-25-1 và Smithsonian, hiện vật 79-25-2
Trên màn hình, hai ảnh có thể hiển thị ở cùng cỡ. Theo các số đo trong hồ sơ, đơn vị lặp của tấm đầu dài hơn tấm thứ hai nửa centimet, dù kích thước toàn tấm bằng nhau. Khi so sánh, ghi cả hai loại số đo cạnh số hiện vật để có thể xác định phần ảnh đang xem là một mẫu lặp hay toàn bộ đoạn vải.
Đọc thông điệp cùng hình ảnh xung quanh
Ở hiện vật Smithsonian 79-25-1, họa tiết trung tâm có một vòng tròn chứa hình trái tim, bông hoa và hai chiếc ngà bắt chéo. Hình in nhắc đến Ngày Cộng hòa và có ngày 9 tháng 12 năm 1962. Theo cách dịch của bảo tàng, câu tiếng Swahili bên dưới liên hệ sự đoàn kết với niềm vui của nền cộng hòa. Xung quanh hình giữa là nền vàng và dải viền có hoa văn. Hồ sơ liên hệ tấm vải với Tanganyika. Ngày tháng và biểu trưng giúp đặt câu chữ vào một dịp kỷ niệm công cộng cụ thể. Bảo tàng Nghệ thuật châu Phi Quốc gia, kanga Ngày Cộng hòa
Ở hiện vật 79-25-2, bảo tàng mô tả ngọn đuốc phía trên một câu tục ngữ Swahili về việc người nướng thịt ngửi thấy mùi thịt. Tấm vải có nền đỏ và viền với hoa văn đen trắng. Bảo tàng xác định loại câu in là tục ngữ. Bản dịch giúp hiểu nghĩa đen trước khi tìm hiểu cách dùng trong xã hội. Ý nghĩa của một lần sử dụng cụ thể còn tùy vào ai chọn tấm vải và nó xuất hiện trong hoàn cảnh nào. Bảo tàng Nghệ thuật châu Phi Quốc gia, kanga có ngọn đuốc và tục ngữ
Triển lãm của Trung tâm Nghiên cứu Dệt may có những ví dụ khác. Tấm từ Kenya năm 2010, TRC 2013.0123, mang câu thể hiện tình cảm dành cho châu Phi. Tấm từ Tanzania năm 2015, TRC 2015.0345, in lời chúc ngày cưới vui vẻ. Hai hiện vật cho thấy phạm vi từ tình cảm chung đến lời chúc dành cho một dịp nhất định. Trong chú thích ảnh, ghi số hiện vật cạnh phần giải nghĩa để người đọc tìm được tấm vải tương ứng. Trung tâm Nghiên cứu Dệt may, ví dụ trong bộ sưu tập
Vải được sản xuất ở đâu và nhắm đến thị trường nào?
Với kanga đỏ 79-25-2, Smithsonian ghi nhận một nhãn giấy có tên công ty và thông tin địa điểm tại Wakayama, Nhật Bản. Theo hồ sơ, tấm vải được sản xuất ở Nhật Bản cho thị trường Kenya. Hai địa danh trả lời hai câu hỏi. Dấu hiệu của nhà sản xuất có thể cho biết nơi làm vải. Mục thị trường cho biết nơi tấm vải dự kiến được đưa đến lưu thông. Smithsonian, sản xuất và thị trường trong hồ sơ 79-25-2
Tấm vải vàng năm 1962 có dòng chữ thương mại dọc theo biên vải, trong đó có một tên gắn với Dar es Salaam. Bảo tàng ghi Tanzania ở mục địa lý và giải thích phần nhắc đến Tanganyika trong hình in. Khi so sánh, đặt chữ ở biên vải cạnh địa điểm trong hồ sơ và sự kiện có trên mẫu in. Mỗi thông tin giúp trả lời một câu hỏi về địa lý của hiện vật. Smithsonian, địa lý và biên vải trong hồ sơ 79-25-1
Việc trao đổi ở duyên hải Đông Phi có lịch sử lâu hơn nhiều. Các bài về Kilwa Kisiwani và hàng hải theo mùa trên Ấn Độ Dương cung cấp bối cảnh về cách thương mại kết nối vùng bờ biển. Muốn lần theo đường đi của một tấm vải in thế kỷ XX, hãy dùng hồ sơ và nhãn sản xuất gắn với chính tấm vải. Trong ghi chép, có thể đánh dấu thông tin nào đến từ nhãn, chữ ở biên hoặc lời giải thích của bảo tàng.
Cách mặc và sử dụng kanga
Ressler ghi nhận kanga được dùng làm váy, khăn choàng, khăn trùm đầu và đồ vải trong nhà. Bài viết cũng đề cập đến việc tặng vải và lưu giữ trong gia đình. Trung tâm Nghiên cứu Dệt may mô tả cách quấn một tấm trong cặp và khoác tấm kia. Nếp gấp và vị trí của vải quyết định phần hoa văn còn nhìn thấy được. Một bức ảnh mặc kanga có thể ghi lại một cách quấn cụ thể. Muốn hiểu dịp mặc hoặc điều người dùng muốn nói, cần chú thích, cuộc phỏng vấn hoặc nguồn tư liệu liên quan đến chính lần sử dụng ấy. Smithsonian Folklife, cách mặc và tặng kanga và Trung tâm Nghiên cứu Dệt may, các cách mặc vải
Có thể tạo dải viền và vùng giữa bằng những kỹ thuật khác nhau. Bài về thêu suzani cho thấy các phần được thêu riêng có thể ghép thành mẫu lớn như thế nào. Trên kanga, hãy lần theo viền in quanh một hình chữ nhật, rồi tìm đường may hoặc nếp gấp ảnh hưởng đến phần họa tiết còn thấy được khi mặc.
Điều gì thay đổi khi vải in được may thành váy?
Bảo tàng Đại học Bang New Mexico ghi lại chiếc váy 2014.01.01 lấy cảm hứng từ vải kanga. Váy đến từ ChiChiA London, thương hiệu do nhà thiết kế Christine Mhando, sinh tại Tanzania, thành lập. Bảo tàng mô tả vải bông màu hồng rực với chữ Swahili in hoa màu đen chồng lên nhau. Vải được cắt may thành váy dài đến gối, có đường chiết eo, cổ rộng và một vạt xòe ngắn ở trước eo. Họa tiết trải trên thân váy ôm theo dáng. Các dòng chữ gặp những đường cắt và đường ráp. Đại học Bang New Mexico, Chiếc váy lấy cảm hứng từ kanga
So sánh ảnh toàn bộ chiếc váy với ảnh một tấm vải trải phẳng. Trên vải chữ nhật, viền chỉ ra phạm vi một mẫu in đầy đủ. Trên váy, lần theo dòng chữ tới đường may hoặc xem nó có tiếp tục trên phần khác của áo váy hay không. Sự đối chiếu giúp nhìn ra cách việc cắt may thay đổi bố cục. Muốn nói đến cách dùng trước đó của vải in, cần tư liệu gắn với hiện vật cụ thể.
Cách ghi chép về kanga từ ảnh hoặc nhãn bảo tàng
Hãy bắt đầu bằng số hiện vật và phần vải xuất hiện trong ảnh. Mô tả viền, vùng họa tiết giữa và vị trí dòng chữ. Tra số đo toàn tấm và chiều dài một đơn vị lặp, nếu hồ sơ có ghi. Xác định địa điểm trong hồ sơ chỉ nơi sản xuất, thị trường dự kiến hay một sự kiện. Với dòng chữ, dùng cách đọc hoặc bản dịch đã được công bố và ghi rõ người cung cấp. Những dữ liệu này giúp so sánh các tấm vải có hoa văn hoặc màu sắc gần giống nhau.
Chẳng hạn, ở mục 79-25-1, hãy ghi ngày, biểu trưng và lời giải nghĩa của bảo tàng cùng nhau. Ở mục 79-25-2, ghi ngọn đuốc, tục ngữ và nhãn giấy. Nếu ảnh chỉ là một phần, đánh dấu đó là họa tiết giữa, vùng chữ hay biên vải. Người khác có thể dựa vào ghi chép để tìm cùng vị trí trên ảnh toàn tấm hoặc trong hồ sơ.
Hồ sơ bộ sưu tập và tài liệu hướng dẫn
- Thư viện Đại học Wisconsin–Madison giải thích tên gọi của các phần bố cục và những tên khác của vải.
- Smithsonian Folklife, Phyllis Ressler viết về bố cục, cặp vải, lời nhắn và các cách dùng kanga ở Kenya.
- Smithsonian, 79-25-1 ghi lại tấm kỷ niệm năm 1962, lời nhắn, kích thước và đơn vị lặp.
- Smithsonian, 79-25-2 ghi ngọn đuốc, câu tục ngữ và việc sản xuất ở Nhật Bản cho thị trường Kenya.
- Trung tâm Nghiên cứu Dệt may giới thiệu những tấm vải có hồ sơ, lời nhắn và ví dụ về cách mặc.
- Bảo tàng Đại học Bang New Mexico ghi lại váy may bằng vải bông in lấy cảm hứng từ kanga.
