Zarf là gì? Giá đỡ tách cà phê thời Ottoman

Zarf là gì? Giá đỡ tách cà phê thời Ottoman

Muslim Post Editorial Desk@muslimpost

Zarf là giá đỡ bên ngoài của tách cà phê nhỏ không quai. Các hiện vật bằng đồng thau, bạc và vàng cho thấy tách được đặt vào giá đỡ như thế nào.

Zarf là giá đỡ bên ngoài của tách cà phê nhỏ không quai. Khi phục vụ cà phê thời Ottoman, người ta có thể đặt một tách gốm hoặc thủy tinh, thường gọi là fincan, vào giá đỡ rời để có chỗ cầm. Có loại đơn giản bằng đồng thau, cũng có loại dùng khung vàng trang trí bằng men và đá quý.

Hai đường viền trong ảnh bảo tàng có thể là mép của hai vật lồng vào nhau. Tách ở trong đựng cà phê. Giá ở ngoài đỡ tách và tạo bề mặt để cầm. Một số hồ sơ trưng bày cả hai món cạnh nhau hoặc lồng vào nhau. Ở những trường hợp khác, hiện vật còn lại chỉ là giá đỡ.

Tách nằm trong giá đỡ như thế nào

Nhìn từ bên, thân nhiều chiếc zarf rỗng, loe ở trên và thu hẹp về phía chân. Thành trong đỡ phần dưới của tách. Ayman M. Edris khảo sát bảy giá đồng thau trong kho hiện vật Al-Ashmunein ở Mallawi, Ai Cập. Hình vẽ cho thấy phần dưới của tách hạ xuống trong lòng giá và một phần thành tách chạm vào thành trong. Phần tách nhô lên khỏi viền kim loại phụ thuộc vào hình dạng và kích thước của cả hai món. Ayman M. Edris, nghiên cứu giá đỡ tách cà phê bằng đồng thau, Shedet số 4

Bảo tàng Nghệ thuật Metropolitan lưu giữ một tách và một giá đỡ thế kỷ XIX được cho là làm ở Thổ Nhĩ Kỳ. Tách sứ vẽ màu và tráng men 89.2.2162a cao 3,5 cm, đường kính 5,6 cm. Giá đỡ bạc 89.2.2162b cao 4,1 cm, đường kính 5,4 cm, được đục thủng, khắc và khảm. Đường kính ghi cho tách lớn hơn đường kính ghi cho giá đỡ. Đây là kích thước tổng thể của từng vật. Để hiểu cách chúng lồng vào nhau, hãy so phần dưới hẹp hơn của tách với miệng và thành trong của giá. Hồ sơ không cho biết đường kính tách ở đúng vị trí tiếp xúc với giá. Bảo tàng Nghệ thuật Metropolitan, tách và giá đỡ, 89.2.2162a, b

Hai chữ cái a và b cho biết chiều cao nào thuộc về từng món. Muốn biết chiều cao khi đã lồng hai vật vào nhau, cần biết tách hạ xuống lòng giá bao sâu. Ảnh chụp nghiêng có thể giúp nhận ra đường chuyển từ bạc sang sứ và phần tách còn nhô lên trên mép.

Giá đỡ có ích gì khi phục vụ cà phê nóng

Tài liệu triển lãm Life in a cup của Bảo tàng Anh mô tả việc lồng hai tách sứ vào nhau để bảo vệ ngón tay. Tài liệu cũng ghi nhận các giá đỡ nhỏ bằng kim loại bắt đầu được sử dụng vào thế kỷ XVIII. Người uống có thể nâng tách bằng cách cầm phần bên ngoài, tránh phải cầm trực tiếp thành tách mỏng tiếp xúc với cà phê nóng. Khi đặt xuống bàn, chân giá đỡ cả hai món. Hiện vật cho thấy hình dạng của bề mặt có thể cầm. Hồ sơ không có số đo nhiệt độ bề mặt sau khi rót cà phê. Bảo tàng Anh, Life in a cup, chuẩn bị và phục vụ cà phê

Ở các mẫu đồng thau do Edris nghiên cứu, phần dưới của chân rộng hơn phần trên. Ông liên hệ hình dạng đó với độ vững khi đặt giá xuống. Ông cũng giải thích vì sao một phần tách nhô khỏi viền giá. Quan sát đồng thời thân và chân giúp hình dung cách người ta nhấc tách lên rồi đặt xuống. Bài về quán cà phê Ottoman và đời sống công cộng trình bày những nơi mọi người từng tụ họp để uống cà phê. Edris, cấu tạo và công dụng của các giá đỡ Al-Ashmunein

Cách tạo hình giá đỡ bằng đồng thau và bạc

Các hiện vật ở Al-Ashmunein có chân, thân và đoạn nối ngắn. Ảnh chụp mặt dưới của một chiếc cho thấy một hõm nông ở giữa chân. Edris cũng minh họa các dải chấm nổi trên viền đế. Nhìn nghiêng có thể nhận ra thân gần hình nón và chân thấp ở dưới. Họa tiết đi theo các bề mặt có nhiệm vụ giữ tách và cho phép đặt bộ đồ trên mặt phẳng. Edris, hình vẽ và ảnh chụp các giá đỡ bằng đồng thau

Hồ sơ giá đỡ bạc của Bảo tàng Nghệ thuật Metropolitan phân biệt kỹ thuật đục thủng, khắc và khảm. Hoa văn đục thủng tạo lỗ xuyên qua thành. Kỹ thuật khắc để lại nét hoặc dấu trên bề mặt. Khi khảm, người thợ đặt một vật liệu khác vào hõm đã tạo sẵn. Nhiều kỹ thuật có thể cùng xuất hiện trên một món. Ảnh chụp lòng giá khi không có tách cho thấy vị trí của các lỗ và họa tiết so với thành đỡ tách. Bài về chợ và xưởng thủ công trong thành phố Hồi giáo cung cấp bối cảnh về sự lưu chuyển của sản phẩm và kỹ năng của người thợ. Bảo tàng Nghệ thuật Metropolitan, hồ sơ giá đỡ bằng bạc

Tách và giá đỡ có thể đi theo những hành trình khác nhau

Tài liệu triển lãm của Bảo tàng Anh đặt zarf đồng thau Af.373, được cho là có xuất xứ Ai Cập, cạnh tách Af.3495 làm ở Trung Quốc và được thu thập ở Ai Cập. Cả hai hiện vật được định niên đại trong khoảng 1800–1860. Một ví dụ khác là tách Meissen màu tím, làm ở Đức trong khoảng 1800–1900 cho thị trường Ottoman. Các hồ sơ cho thấy nơi sản xuất có thể khác nơi thu thập và tách dùng để phục vụ cà phê có thể đến từ xa. Giá đỡ Ai Cập và tách làm ở Trung Quốc đều do Henry Christy hiến tặng, nhưng được cấp hai số hiệu riêng. Cần có thêm hồ sơ liên kết trực tiếp hai hiện vật mới có thể xác định chúng từng được dùng cùng nhau. Bảo tàng Anh, tài liệu triển lãm có tách và giá đỡ

Một số tách gắn với các xưởng trong thế giới Ottoman. Louvre ghi nhận mảnh tách cà phê thế kỷ XVIII từ Kütahya với số hiệu MAO 936/824. Đây là gốm giàu silica, được vẽ họa tiết dưới lớp men trong. Chiều rộng tối đa trong hồ sơ là của mảnh còn lại. Muốn biết cả tách từng lồng vào giá ra sao cần có kích thước của tách nguyên vẹn. Hồ sơ ghi lại nơi xuất xứ của phần gốm. Bài về cảng Mocha ở Yemen và hoạt động buôn bán cà phê theo dấu con đường của hạt cà phê dùng cho những tách như thế. Louvre, mảnh tách cà phê Kütahya, MAO 936/824

Bảo tàng Anh cũng mô tả các tách nhỏ tráng men gọi là haysi. Vào giữa thế kỷ XVI, trung tâm gốm Hays ở Yemen đã sản xuất chúng với số lượng lớn. Tên này cũng được dùng cho tách làm ở nơi khác. Tài liệu trưng bày nêu một ví dụ riêng, tách có quai As1967,03.40 làm ở Hays trong thập niên 1950 hoặc 1960. Trong hồ sơ ấy, Hays chỉ nơi sản xuất của một hiện vật cụ thể. Tên loại haysi được dùng rộng hơn. Khi gặp một địa danh trên nhãn, hãy xem đó là nơi làm tách, nơi làm giá đỡ hay tên gọi của một loại đồ dùng. Bảo tàng Anh, Life in a cup, tách cà phê haysi

Những giá đỡ trang trí men làm tại Genève

Khalili Collections lưu hồ sơ SW 180 về ba chiếc zarf làm ở Genève vào giữa thế kỷ XIX. Các chất liệu ghi cho nhóm này gồm thủy tinh opalin mạ vàng và vẽ màu, vàng trang trí men và ngọc trai nhỏ. Phần thuyết minh mô tả cách thợ kim hoàn có thể gắn các tấm men, chi tiết đục thủng hoặc đá quý vào khung kim loại. Bộ sưu tập đặt những món đồ như vậy trong bối cảnh sản xuất để xuất khẩu. Vì thế, tên đồ dùng cà phê Ottoman và địa điểm sản xuất tại Thụy Sĩ có thể cùng xuất hiện trên một nhãn. Khalili Collections, ba chiếc zarf, SW 180

Một chiếc zarf khác làm ở Genève, thuộc Museum Collection, cao 5,7 cm. Theo hồ sơ, nó được làm cho thị trường Thổ Nhĩ Kỳ trong một phần ba đầu thế kỷ XIX. Thân vàng có các khoảng đục thủng và các ô hình bầu dục, trong đó có hình nhạc cụ trên nền men màu. Hiện vật đi kèm hộp da đỏ có lót vải bên trong, được làm vừa với giá đỡ. Hộp đóng lại để cất giá đỡ. Khi phục vụ cà phê, người ta đặt tách vào chính chiếc giá bằng vàng. Museum Collection, zarf Genève có hộp đựng vừa khít, MC1178

Một hiện vật từ bộ sưu tập của sultan

Zarf OA 8032 của Louvre là một giá đỡ bằng vàng thế kỷ XIX có chân thấp. Nó cao 5 cm, đường kính 5,2 cm. Theo hồ sơ, những hàng xoắn gắn ngọc lục bảo xen kẽ với những hàng xoắn gắn kim cương cắt kiểu hoa hồng. Phía trên có các họa tiết hoa bằng kim cương. Bên dưới lớp trang trí vẫn nhận ra thân đỡ tách và chân. Hiện vật cho thấy người thợ có thể đưa nhiều chi tiết lên một bề mặt nhỏ đến mức nào. Louvre, zarf gắn ngọc lục bảo và kim cương, OA 8032

Hồ sơ lần theo hiện vật từ bộ sưu tập của Sultan Abdülhamid II đến cuộc bán trang sức của ông ở Paris năm 1911, sau đó đến bộ sưu tập Georges Heine và lần chuyển giao theo di chúc năm 1929. Những mốc ấy thuộc về lịch sử sở hữu. Niên đại sản xuất trong hồ sơ vẫn là thế kỷ XIX. Lý lịch hiện vật ghi lại tên người sở hữu trước đây và cuộc mua bán. Tên người chế tác không được nêu. Louvre, lịch sử sở hữu OA 8032

Cách quan sát một bộ đồ phục vụ cà phê trong triển lãm

Bắt đầu từ miệng tách và tìm đường tiếp giáp giữa gốm hoặc thủy tinh với kim loại. Sau đó xem mặt bên. Nếu tách nhô lên trên một thân ngắn có hoa văn đục thủng và có chân, có thể hai vật đang lồng vào nhau. Nếu giá trống, ảnh chụp bên trong có thể chỉ ra nơi phần dưới của tách từng tựa vào. Hãy kiểm tra số hiệu từng vật trước khi ước lượng kích thước theo ảnh. Chiều cao của hai món đã lồng vào nhau và chiều cao riêng của từng món là hai phép đo khác nhau.

Hình minh họa lịch sử có thể cho biết giá đỡ nằm ở đâu so với bình rót, khay và các món khác trong bộ đồ. Trong hình thế kỷ XIX do Edris in lại, tách vừa xuất hiện trong giá, vừa được đặt riêng bên cạnh giá. Hai cách trình bày giúp nhận ra bộ phận bên ngoài. Bài về biên niên sử Ottoman có minh họa và các nghi lễ đưa ra ví dụ về cách đọc vị trí và nhóm đồ vật trong hình ảnh lịch sử. Hồ sơ từng hiện vật bổ sung thông tin về chất liệu và lịch sử sở hữu đã được ghi chép. Edris, hình 1, minh họa lịch sử về bộ đồ phục vụ cà phê

Tư liệu cũng ghi nhận truyền thống còn được thực hành. Năm 2013, ủy ban liên chính phủ của UNESCO ghi danh văn hóa và truyền thống cà phê Thổ Nhĩ Kỳ vào Danh sách đại diện di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại. Quyết định mô tả cách phục vụ cà phê trong tách nhỏ cùng nước và tập quán tụ họp để uống. Việc ghi danh liên quan đến tập quán đó. Chất liệu, thời điểm sản xuất và lịch sử sở hữu của từng giá đỡ có thể tra trong hồ sơ hiện vật của Louvre hoặc Bảo tàng Nghệ thuật Metropolitan. UNESCO, Quyết định 8.COM 8.28

Hồ sơ bảo tàng và nghiên cứu về zarf