Apakah shamsa? Roset matahari dan dedikasi dalam manuskrip

Apakah shamsa? Roset matahari dan dedikasi dalam manuskrip

Muslim Post Editorial Desk@muslimpost
0

Shamsa ialah roset berbentuk matahari. Bandingkan bukaan kitab, dedikasi dan helaian terpisah untuk memahami makna kedudukan, tulisan dan coraknya.

Shamsa ialah roset berhias yang terdapat pada helaian manuskrip dan album. Coraknya sering memancar daripada pusat berbentuk bulatan seperti sinar matahari. Di dalamnya mungkin ada dedikasi, nama, petikan teks, potret atau hiasan semata-mata. Istilah ini merujuk kepada suatu bentuk yang boleh menjalankan beberapa fungsi. Kedudukan helaian dan tulisannya membantu menentukan kegunaan roset dalam sesebuah buku.

Cara mengenal pasti shamsa dalam manuskrip

Nama itu berkait dengan shams, perkataan bahasa Arab yang bermaksud matahari. Cari titik tengah dahulu dan perhatikan susunan corak di sekelilingnya. Bentuk seperti kelopak, lengkungan, garisan yang menyerupai sinar dan motif dedaun yang dilukis boleh diulang di sekeliling titik yang sama. Bingkai mungkin terdiri daripada beberapa jalur. Tulisan boleh terletak di tengah atau di sepanjang pinggir, jadi kedua-dua bahagian wajar dilihat. Perpustakaan Chester Beatty menerangkan istilah itu dengan dua roset yang saling berhadapan pada permulaan al-Quran Ruzbihan. Panduan Chester Beatty tentang al-Quran Ruzbihan.

Shamsa pembukaan «Padshahnama» zaman Mughal dalam Koleksi Diraja Britain menunjukkan cara corak geometri dibentuk di atas kertas. Nombor koleksinya ialah RCIN 1005025.b. Katalog mentarikhkan belakang helaian pertama sekitar 1657 dan mencatatkan garisan torehan halus serta lubang daripada hujung jangka lukis. Motif bunga yang dilukis mengikut lakaran geometri tersebut. Antara warna dan bahan yang dibincangkan dalam katalog ialah lapis lazuli dan emas dalam bentuk logam. Tanda ini ialah bukti tentang cara corak karya tersebut dibina. Bidang hiasan berukuran 46.1 × 28.6 sentimeter, manakala helaian penuh berukuran 58.0 × 36.4 sentimeter. Kedua-dua ukuran membantu pembaca memahami ruang yang dihias jika gambar hanya memperlihatkan satu bahagian kertas. Royal Collection Trust, shamsa pembukaan «Padshahnama».

Roset boleh membuka satu jilid atau sebuah karya di dalamnya

Helaian awal «Padshahnama» mengandungi sepasang shamsa. Selepas itu ialah bukaan berhias dengan potret Timur dan Shah Jahan pada belakang helaian kedua dan hadapan helaian ketiga, iaitu 2v dan 3r. Katalog merekodkan urutan dua kumpulan gambar. Roset matahari berpasangan muncul dahulu, diikuti potret pada halaman bertentangan. Gambar yang dipangkas daripada folio 1v memperlihatkan bidang hiasan itu. Rekod seluruh jilid dan rekod bukaan potret menerangkan apa yang dilihat apabila helaian seterusnya dibuka. Royal Collection Trust, manuskrip RCIN 1005025 dan bukaan dengan potret Timur dan Shah Jahan.

Shamsa juga boleh menandakan permulaan sebuah karya dalam satu buku. Walters Art Museum menyenaraikan W.624.42A sebagai halaman berhias daripada «Khamsa» karya Amir Khusraw Dihlavi. Katalog mentarikhkan naskhah Mughal ini pada 1597–1598 dan mengaitkannya dengan Lahore. Roset membuka «Khusraw dan Shirin», puisi kedua daripada lima buah puisi. Coraknya dihiasi emas dan lapis lazuli. Muzium menyandarkan kerja hiasan kepada Husayn Naqqash dan menamakan Muhammad Husayn Zarrin Qalam sebagai penyalin. Kedudukan halaman dalam himpunan puisi dan hubungannya dengan teks menjelaskan bahagian yang dimulakan oleh roset itu. Panduan bengkel penghasilan manuskrip menerangkan cara kerja penyalinan dan kerja hiasan boleh dicatat secara berasingan. Walters Art Museum, W.624.42A.

Dedikasi boleh menyebut perpustakaan yang dituju

Tulisan pada roset boleh menjelaskan hubungan yang lebih khusus daripada nama seseorang. Lot 73 dalam katalog Christie’s ialah antologi puisi Parsi bertarikh 17 Jun 1418. Shamsa pembukaan mengandungi dedikasi untuk perpustakaan putera Timurid Ibrahim Sultan. Katalog turut mencatatkan judul karya pada bingkainya. Bahagian tengah dan tepi halaman yang sama itu memberikan dua jenis maklumat. Medalion menamakan perpustakaan yang dituju. Judul di pinggir pula membantu mengenal pasti kandungan sastera. Puisi ditulis dalam bidang teks utama dan di ruang pinggir. Judul pada bingkai itu merujuk kepada beberapa karya yang dihimpunkan dalam satu jilid. Christie’s, rekod antologi 1418.

Morgan Library & Museum menyimpan karya mengenai haiwan «Manafiʿ-i hayavan» dengan nombor MS M.500. Rekod imej bagi hadapan helaian kedua mengenal pasti nama dalam medalion itu sebagai nama penaung Shams al-Din ibn Ziya al-Din al-Zushki. Dua rekod tersebut membezakan catatan nama seorang penaung daripada dedikasi kepada sebuah perpustakaan. Untuk menulis kapsyen, elok digunakan hubungan yang diterangkan oleh katalog. Nama penaung, nama perpustakaan yang dituju dan nama penyalin masing-masing menjawab soalan berbeza tentang sesebuah manuskrip. Morgan Library & Museum, MS M.500, folio 2r.

Dedikasi kepada perpustakaan juga terdapat dalam bentuk hiasan lain. British Library menghuraikan halaman pembukaan berhias gaya Mamluk pada muka hadapan helaian kedua Or 9454. Terdapat dedikasi kepada perpustakaan yang menerima wakaf daripada al-Sayyid Fakhri. Menurut kolofon pada muka hadapan helaian 88, penyalinan selesai pada 29 Mac 1379. Katalog menerangkan catatan wakaf di bahagian lain jilid secara berasingan. Teks dan kedudukan helaian membolehkan dedikasi itu dikenal pasti. Apabila dibandingkan dengan antologi 1418, istilah umum halaman pembukaan berhias yang digunakan oleh British Library boleh dikekalkan. British Library, Or 9454.

Nama atau potret maharaja mungkin ditambah kemudian

Metropolitan Museum of Art merekodkan roset yang membawa nama dan gelaran maharaja Mughal Aurangzeb pada muka hadapan sehelai kertas daripada «Album Shah Jahan». Muzium mentarikhkan bahagian hadapan sekitar 1658 dan bahagian belakang sekitar 1630–1640. Roset itu dihuraikan sebagai tambahan kemudian kepada suatu himpunan yang disusun untuk Jahangir dan Shah Jahan. Kapsyen boleh menyatakan tarikh bahagian yang kelihatan. Jika kedua-duanya dipaparkan, kaitkan tarikh masing-masing dengan bahagian yang betul supaya beberapa peringkat kerja dapat dilihat pada helaian yang sama. The Met, roset Aurangzeb 55.121.10.40.

Sehelai daripada album diraja di Cleveland Museum of Art menunjukkan bagaimana pusat roset boleh diubah. Cleveland menyifatkan 2013.331 sebagai helaian penutup. Hiasan bertarikh 1640–1655, potret asal sekitar 1640–1650 dan pengubahsuaian selepas 1658. Menurut penjelasan muzium tentang urutan pembuatannya, asalnya ada cakera emas tanpa corak di tengah shamsa. Potret Aurangzeb berkemungkinan ditambah selepas baginda menaiki takhta. Kini terdapat potret di tengah. Hiasan di sekelilingnya mempunyai sejarah tersendiri. Kedua-dua rekod album menunjukkan bahawa mengenal pasti nama atau rupa pemerintah ialah langkah pertama penentuan tarikh. Untuk mentarikhkan helaian, semak maklumat katalog tentang kedua-dua bahagian dan unsur yang ditambah. Cleveland, shamsa penutup 2013.331.

Ayat al-Quran atau bahagian tengah yang dibiarkan kosong

Pada al-Quran Ruzbihan dari Shiraz, bertarikh pertengahan abad ke-16, Chester Beatty mengenal pasti ayat 88 surah ke-17 yang ditulis dengan warna putih pada sepasang shamsa pembukaan. Tulisan itu sebahagian daripada teks suci dalam kitab berkenaan. Kapsyen boleh menyatakan nombor ayat dan dua helaian bertentangan yang memuatkannya. Gambar seluruh bukaan menunjukkan hubungan antara kedua-dua corak. Gambar satu helaian pula memperlihatkan tulisan dan hiasan pada bahagian tersebut dengan lebih terperinci. Untuk cara hiasan lain menyusun teks, lihat panduan hiasan al-Quran dan penanda bacaan. Chester Beatty, CBL Is 1558, gambar pada halaman 49.

Sehelai daripada al-Quran zaman Safawi di National Museum of Asian Art Smithsonian menunjukkan maklumat tentang urutan kitab yang boleh diperoleh daripada kedua-dua bahagian kertas. Muzium mentarikhkan F1932.67 pada 1598. Bahagian hadapan berada di sebelah kiri satu bukaan dua halaman dan mengandungi shamsa dengan ayat 88 surah ke-17. Bahagian belakang menjadi sebahagian daripada bukaan berhias lain dan mengandungi teks daripada surah al-Fatihah. Satu nombor inventori membawa pembaca ke dua bahagian dalam kitab. Rekod itu turut memberikan nombor manuskrip induk, F1932.65, bersama nombor helaian yang didaftarkan berasingan. Butiran ini menunjukkan kedudukan hiasan dengan lebih tepat daripada gambar dekat bahagian tengah sahaja. Smithsonian, helaian al-Quran F1932.67.

Bandingkan dengan sehelai daripada «Shahnama» karya Ferdowsi di Cleveland Museum of Art, yang dihasilkan di Shiraz sekitar 1444. Muzium menghuraikan 1945.169.a sebagai bahagian hadapan helaian kanan dalam bukaan berhias di permulaan naskhah. Pusatnya kosong. Menurut katalog, ruang itu mungkin telah diperuntukkan untuk nama atau potret. Ini ialah salah satu kemungkinan fungsi ruang tersebut. Pusat yang masih ada tidak memuatkan tulisan atau potret yang boleh digunakan untuk mengenal pasti seseorang. Kedudukannya dalam bukaan awal direkodkan secara berasingan. Cleveland, shamsa «Shahnama» 1945.169.a.

Perkara yang dapat dilihat pada helaian terpisah

National Museum of Asian Art Smithsonian merekodkan F1933.3 sebagai helaian terpisah daripada teks yang belum dikenal pasti. Muzium mengaitkannya dengan Iran dan mentarikhkannya pada abad ke-13 atau ke-14. Pada bahagian hadapan terdapat sebelas baris tulisan dalam satu lajur. Pada bahagian belakang terdapat shamsa dengan jalur tulisan Kufi di dalam dua bingkai hiasan luar. Muzium juga merekodkan bahawa medalion itu dipasang pada kertas berwarna krim. Jadi, keadaan kedua-dua bahagian sekarang, kedudukan tulisan dan susunan corak boleh dihuraikan. Katalog tidak menyatakan kedudukan asal helaian terpisah ini dalam buku. Smithsonian, helaian terpisah F1933.3.

Jalur Kufi menunjukkan sebab pinggir perlu dilihat bersama bahagian tengah. Muzium mengenal pasti perkataan yang berulang dalam jalur itu. Kewujudan tulisan boleh dipastikan walaupun teks asal helaian masih belum dikenal pasti. Nama bentuk tulisan menerangkan rupa huruf dan cara ia ditulis. Makna perkataan dan hubungannya dengan manuskrip memerlukan bukti lain. Panduan tulisan Kufi dan gaya kaligrafi lain memberikan contoh perbezaan bentuk huruf tersebut.

Cara menghuraikan shamsa dalam katalog atau kapsyen

Mulakan dengan helaian lengkap. Kenal pasti medalion dan bingkainya, kemudian nyatakan kedudukan tulisan atau potret. Bukaan sesebuah jilid boleh menggabungkan beberapa jenis hiasan. Ukuran bidang hiasan dan helaian «Padshahnama» membezakan bahagian yang dilukis daripada kertas di sekelilingnya. Jika gambar dipangkas, cari ukuran penuh helaian dalam katalog sebelum membuat perbandingan dengan «Shahnama» atau manuskrip lain. Catat nombor dan bahagian helaian jika diketahui. 1v bermaksud belakang helaian pertama manakala 2r bermaksud hadapan helaian kedua. Urutan jilidan atau penyusunan semula digital yang berasaskan bukti boleh menunjukkan halaman sebelum dan selepas hiasan. Panduan helaian dan binaan manuskrip al-Quran menerangkan perbezaan antara satu helaian dengan satu halaman.

Jika kedudukannya di awal telah dikenal pasti, sebut jilid atau bahagian yang dibuka oleh roset. Untuk tambahan kemudian, nyatakan tarikh berasingan yang diberikan oleh katalog untuk helaian, hiasan dan unsur tambahan. Kapsyen bagi contoh Smithsonian boleh berbunyi «Shamsa berhias pada belakang helaian terpisah, Smithsonian F1933.3». Jika ada bukti baharu tentang urutan asal atau penaung, maklumat itu boleh dimasukkan bersama sumbernya. Kolofon bertarikh, tanda milik atau helaian lain yang sepadan boleh memberikan maklumat yang tidak dapat diketahui melalui bentuk roset sahaja. Panduan sejarah pemilikan manuskrip dan rekod katalog.

Manuskrip, helaian dan rekod koleksi