كەشكۇل دېگەن نېمە؟ دەرۋىش قاچىسى، ماتېرىيال ۋە مۇزېي مىساللىرى

دەرۋىشلەر كۆتۈرگەن كەشكۇلنى، دېڭىز كوكۇسى پوستى، ياغاچ ۋە مېتالدىن ياسالغان مىساللارنى مۇزېي خاتىرىلىرى ئارقىلىق تونۇڭ.

كەشكۇل سەييارە سوپى دەرۋىشلەرنىڭ ئىئانە قوبۇل قىلىشى بىلەن باغلانغان قاچا. نۇرغۇن مىساللارنىڭ گەۋدىسى ئۇزۇن ھەم ئەگرى بولۇپ، ئىككى ئۇچى كۆتۈرۈلگەن كىچىك كېمىنى ئەسلىتىدۇ. بەزىلىرىنىڭ ئۇچلىرى ئارىسىدا كۆتۈرۈپ مېڭىشقا قولايلىق زەنجىر بار. قاچىغا كىشىلەر بەرگەن پۇل ياكى يېمەكلىك سېلىناتتى، بەزى شەكىللىرىدىن سۇ ئىچىشكىمۇ بولاتتى. مۇزېيلاردا ئويۇلغان مېۋە پوستى، ياغاچ ۋە مېتالدىن ياسالغان مىساللار ساقلىنىدۇ. تاشقى شەكلى يېقىن بولسىمۇ، ئۇلارنىڭ قۇرۇلمىسى ۋە قانداق ئىشلىتىلگەن بولۇشى بىر-بىرىدىن پەرقلىنىدۇ.

دەرۋىش يولدا قاچىنى قانداق كۆتۈرەتتى؟

ئىنگلىزچە مۇزېي بەلگىلىرىدە begging bowl ۋە alms bowl دېگەن ئىككى ئاتالغۇ ئۇچرايدۇ. بۇ يەردىكى ئىئانە باشقىلارنىڭ ئېھتىياجلىق كىشىگە ياردەم قىلىش ئۈچۈن بەرگەن نەرسىسىنى كۆرسىتىدۇ. سەپەر قىلىپ، كىشىلەرنىڭ بەرگىنى بىلەن تىرىكچىلىك قىلىدىغان دەرۋىشكە بىر ئورۇندىن يەنە بىر ئورۇنغا ئاسان ئېلىپ بارغىلى بولىدىغان قاچا كېرەك ئىدى. توختىغاندا قاچىنى قولغا ئېلىپ، بىر نەرسە بەرگەن ئادەمگە سۇنۇشقىمۇ قولايلىق بولۇشى كېرەك. ئىككى ئۇچقا ئۇلانغان زەنجىر قاچىنى تۇتۇپ تۇرغاچقا، ماڭغاندا گىرۋەكنى قولدىن قويماي تۇتۇشنىڭ ھاجىتى قالمايدۇ. ئاغا خان مۇزېيى سېرىق مىس قاچىسىنى قولدا كۆتۈرۈش ياكى بويۇنغا ئېسىش مۇمكىنلىكىنى بايان قىلىدۇ. شارجە ئىسلام مەدەنىيىتى مۇزېيى بولسا بۇ تۈردىكى قاچىلارنى قولدا ياكى مۈرىگە ئېسىپ ئېلىپ يۈرۈشنى تىلغا ئالىدۇ.

بۇ قاچا سوپى ئىبادەت تۇرمۇشىنىڭ تېخىمۇ كەڭ تارىخىغا تەۋە. ئۇ بولۇپمۇ ياردەمگە تايىنىپ ياشىغان، مال-مۈلۈكنى ئاز تۇتۇشنى تاللىغان سەييارە دەرۋىشلەر بىلەن باغلىنىدۇ. سوپى تۇرمۇشىدا تۇرۇشلۇق مۇھىتمۇ بار ئىدى. مەسىلەن، سوپىلارنىڭ خانەقاھى قونالغۇ، ئۆگىنىش ۋە يىغىلىش ئورنى بولالايتتى. خانەقاھ خاتىرىلىرى مۇقىم ئورۇننىڭ قانداق خىزمەت قىلغانلىقىنى چۈشەندۈرسە، كۆتۈرۈپ ماڭىدىغان قاچا كىشىلەرنىڭ سەپەردە يېمەكلىك ۋە لازىملىق نەرسىلەرگە قانداق ئېرىشكەنلىكىنى چۈشىنىشكە ياردەم بېرىدۇ.

كەشكۇلنىڭ شەخسىي بۇيۇملار ئارىسىدىكى ئورنىنى زىكىر ۋە دۇئادىكى تەسبىھ بىلەن سېلىشتۇرغىلى بولىدۇ. دانىلەر ساناشقا ياردەم بېرىدۇ، قاچىنىڭ ئىچىدە بولسا يېمەكلىك ياكى باشقىلار بەرگەن نەرسە تۇرىدۇ. زەنجىرنىڭ ۋەزىپىسى قاچىنى ئېلىپ يۈرۈش، دانىلەرنىڭ ۋەزىپىسى ساننى ساقلاش. بۇ ئەمەلىي ئىشلار بىلەن بىرگە ھەر ئىككى بۇيۇم ئىگىسى ئۈچۈن ئىبادەتكە باغلىق مەنىگە ئىگە بولالايدۇ.

رەسىملەر بۇ مۇناسىۋەتنى باشقىچە شەكىلدە خاتىرىلىگەن. مېتروپولىتان سەنئەت مۇزېيىدىكى بىر سوپىنىڭ سۈرىتى 17-ئەسىرنىڭ بىرىنچى چارىكىگە تەۋە. مۇزېي رەسىمنى ھىندىستاننىڭ دېككان رايونىغا، بەلكىم بىجاپۇرغا مەنسۇپ دەپ قارايدۇ. رەسىمدىكى ئىئانە قاچىسى، نەي ۋە تۈكلۈك كىيىم بىرلىكتە تەسۋىرلەنگەن ئادەمنىڭ قانداق تىپتىكى شەخس ئىكەنلىكىنى بىلدۈرىدۇ. سان دىياگو سەنئەت مۇزېيىدىكى ئولتۇرۇپ تەپەككۇر قىلىۋاتقان دەرۋىش ناملىق يەنە بىر ئەسەر 17-ئەسىرنىڭ ئوتتۇرىلىرىغا تەۋە، ئۇنىڭمۇ بىجاپۇردىن بولۇشى مۇمكىن. مېتروپولىتان كۆرگەزمە مۇندەرىجىسى 79-تۈردە ئولتۇرغان كىشىنىڭ يېنىدىكى قاچىنى كەشكۇل دەپ تونۇيدۇ ۋە ئەسەرنى زاھىدنىڭ غايىۋى تەسۋىرى سۈپىتىدە شەرھلەيدۇ. رەسىملەر قاچىنىڭ دەرۋىشنى تونۇتۇشتىكى رولىنى كۆرسىتىدۇ. ماتېرىيال، ھۈنەر ۋە يېزىقنىڭ رەسسام ئاددىيلاشتۇرۇپ قويغان تەپسىلاتلىرىنى ساقلانغان بۇيۇمدىن كۆرگىلى بولىدۇ.

دېڭىز كوكۇسىنىڭ پوستىدىن قاچا ياساش

دېڭىز كوكۇسىنىڭ ئەسلى ماكانى ھىندى ئوكياندىكى سېيشېل ئاراللىرى. چوڭ، بۆلەكلىك مېۋىسىنىڭ قاتتىق پوستى تەبىئىي ئەگرىلىككە ئىگە. ئۇنى ئىككىگە ئايرىغاندا ئۇزۇنچاق كاۋاك چىقىدۇ. ھۈنەرۋەن پوستىغا بىۋاسىتە نەقىش ئويالايدۇ ياكى ئۇنى سىرتىدىن رامكا بىلەن تۇتۇپ تۇرالايدۇ. مۇزېي تەتقىقاتچىلىرى بۇ ماتېرىيالنىڭ ھىندى ئوكيان ئارقىلىق يۆتكىلىشىنى ئىراندا مۇشۇ شەكىلدە ئىشلىتىلگەنلىكى بىلەن باغلايدۇ. مېتروپولىتان بەزى پوستلارنىڭ سۇ بىلەن ئىراننىڭ جەنۇبىي دېڭىز قىرغىقىغا چىقىپ قالغان بولۇشى مۇمكىن دەپ يازىدۇ. بىر پارچە پوستنىڭ قانداق يول بىلەن مەلۇم ھۈنەرخانىغا يەتكەنلىكىنى بىلىش ئۈچۈن شۇ پارچىنىڭ ئۆزىگە دائىر دەلىل كېرەك.

ئاغا خان مۇزېيىدىكى AKM640 ئىرانغا تەۋە 18-ئەسىر مىسالى. مۇندەرىجىدە 24 سانتىمېتىر دەپ ئۆلچەم بېرىلگەن، قاچا يېرىم مېۋە پوستىنى ئويۇپ ياسالغان. يېزىق يوللىرى گىرۋەكنىڭ ئەگرىلىكى بويىچە ماڭىدۇ. قاتتىق پوست ھەم قاچىنىڭ گەۋدىسى، ھەم خەت ئويۇلىدىغان يۈز. مېتروپولىتاندىكى يار مۇھەممەد ياسىغان مىسالدا باشقا ئۇسۇلنى كۆرگىلى بولىدۇ. ئۇنىڭغا ھىجرىيە 1130-يىلى، يەنى مىلادىيە 1717–1718-يىللىرى دەپ ۋاقىت يېزىلغان ۋە مۇزېي ئۇنى ئىرانغا مەنسۇپ دەپ خاتىرىلىگەن. مېۋە پوستىنى تېشىپ ۋە ئويۇپ بېزەلگەن كۈمۈش بىلەن ئالتۇن يالىتىلغان كۈمۈش رامكا ئوراپ تۇرىدۇ. قاچىنىڭ ئېگىزلىكى 14، كەڭلىكى 30.8، چوڭقۇرلۇقى 16.7 سانتىمېتىر. بۇ سانلارغا زەنجىر كىرگۈزۈلمىگەن. شۇڭا سۈرەتتىكى زەنجىرنىڭ قانچىلىك ئېگىز كۆتۈرۈلگەنلىكىگە قاراپ قاچىنىڭ گەۋدىسىنى ئۆلچەشكە بولمايدۇ. مۇزېي بەرگەن ئېگىزلىك سانى بىلەن رەسىمدىكى مېتال قاپلىمىنىڭ چېتىنى ئايرىم كۆزىتىشكە بولىدۇ.

ئىككى مىسالدا بىر تەبىئىي ماتېرىيالنىڭ ئوخشىمىغان ئۇسۇلدا ئىشلىتىلگەنلىكىنى كۆرگىلى بولىدۇ. AKM640 نىڭ بېزىكى ئاساسەن پوستنىڭ ئۆز يۈزىگە ئويۇلغان. يار مۇھەممەدنىڭ ئەسىرىدە بولسا پوستنى ئورىغان مېتالنىڭ تۆشۈكلىرى ئارقىلىق پوستنىڭ بىر قىسمى كۆرۈنىدۇ. ئىككىسى تەبىئىي ئەگرى كاۋاكتىن باشلىنىدۇ. قاچا بىلەن قاپلىما قانداق تۇتاشقانلىقىغا قاراش ياساش ئۇسۇلىنى چۈشىنىشكە ياردەم بېرىدۇ.

ياغاچ، سېرىق مىس ۋە پولاتتىكى ئوخشاش ئەگرىلىك

مۇزېي سۈرىتىدىكى قېنىق پارقىراق يۈز ئاستىدىكى ماتېرىيالنى يوشۇرۇپ قويۇشى مۇمكىن. مېتروپولىتاننىڭ 2018.665.2 نومۇرلۇق بۇيۇمى 19-ئەسىرنىڭ ئاخىرى ياكى 20-ئەسىرنىڭ بېشىغا تەۋە. ئۇ ياغاچتىن ياسالغان، يۈزىگە تۆگە سۆڭىكى قوندۇرۇلغان، ئۇزۇنلۇقى تەخمىنەن 29 سانتىمېتىر. مۇزېي بۇ قاچىنىڭ ئەمەلىيەتتە ئىئانە قوبۇل قىلىشقا ئىشلىتىلگەن بولۇش ئېھتىمالى بار دەپ قارايدۇ. شۇنىڭ بىلەن بىللە يۈزى ئەستايىدىل بېزەلگەن. بېزەك ۋە ئەمەلىي ئىشلىتىش ئېھتىمالى بىر بۇيۇمدا بىللە كۆرۈلىدىغانلىقىنى مۇشۇ مىسالدا كۆرگىلى بولىدۇ.

مېتال ئۇستىسى پوست ئىشلەتمەيلا شۇنداق كاۋاك ۋە ئەگرى گەۋدە ھاسىل قىلالايتتى. دېنۋېر سەنئەت مۇزېيىدىكى 1994.6 نومۇرلۇق ئىران قاچىسى 18-ئەسىرنىڭ ئاخىرى ياكى 19-ئەسىرنىڭ بېشىدا پولاتتىن ياسالغان، ئالتۇن قوندۇرۇلۇپ بېزەلگەن. كەڭلىكى 35.6 سانتىمېتىر ئەتراپىدا. مۇزېي ئىمزاغا قاراپ ئۇستىنى ھاجى ئىبن ئابباس دەپ تونۇيدۇ، تاشقى شەكلىنى دېڭىز كوكۇسى پوستىغا ئوخشىتىدۇ. ماتېرىيال خانىسى گەۋدىنىڭ نېمىدىن ئىكەنلىكىنى ئېيتىدۇ، شەكىل ھەققىدىكى بايان ئۇنىڭ قايسى ئەگرىلىكنى ئەسلىتىدىغانلىقىنى چۈشەندۈرىدۇ.

ئاغا خان مۇزېيىدىكى AKM612 ئىراننىڭ 16-ئەسىر ئاخىرىدىكى سېرىق مىس قاچىسى بولۇپ، مۇندەرىجىدە 61 سانتىمېتىر دەپ بېرىلگەن. ئۇزۇنچاق ئىككى ئۇچى ئەجدىھا بېشى بىلەن ئاخىرلىشىدۇ. زەنجىر ئىككى بېشىغا ئۇلانغان. سىرتىغا گۈل ۋە يوپۇرماق، ئىچىگە گېئومېتىرىيەلىك نەقىش ئويۇلغان. ئەجدىھا بېشى قاچىنىڭ ئۇچلىرىنى روشەن كۆرسىتىدۇ ۋە زەنجىرنىڭ قەيەردىن باشلىنىپ قەيەردە ئاخىرلىشىدىغانلىقىنى بىلدۈرىدۇ. بۇ يەردە ئاسقۇچنىڭ ئورنىمۇ لايىھەنىڭ بىر قىسمىغا ئايلانغان.

ئاغزى، زەنجىرى ۋە قۇيۇش تۈمشىكى نېمىنى كۆرسىتىدۇ؟

ئاغزى ئوچۇق قاچىغا يېمەكلىك ياكى ئىئانە سېلىش ئاسان. زەنجىر ئۇلانغان جاي قاچىنى ئېسىش ۋە كۆتۈرۈش ئىمكانىنى كۆرسىتىدۇ. قاپقاق ياكى تۈمشىك بار قاچىدا بولسا ئىچىدىكىگە يېتىش ۋە ئۇنى تۆكۈشنىڭ ئايرىم يولى بولىدۇ. بۇ قىسىملار قاچىنى ئىشلەتكەن كىشىنىڭ ئىسمى ياكى ئىچىدە نېمە بولغانلىقى خاتىرىلەنمىگەن تەقدىردىمۇ، شەكىلنىڭ نېمىگە يارايدىغانلىقىنى چۈشىنىشكە ياردەم بېرىدۇ.

گلاسگوۋ مۇزېيلىرىدىكى A.1946.42.am سېرىق مىستىن ياسالغان، كۈمۈش ۋە قېنىق رەڭلىك نىيېللو بىلەن بېزەلگەن. نىيېللو ئويۇلغان ئىزلارنى تولدۇرىدىغان ماددا. مۇندەرىجىدە بۇ قاچا 18 ياكى 19-ئەسىردە سۈرىيەدە ياكى مىسىردا ياسالغان دەپ كۆرسىتىلگەن. ئۈستى تۈز، ئېغىزى بار، قاپقىقى ھالقا بىلەن ئېچىلىپ يېپىلىدۇ، يان تەرىپىدە كىچىك قۇيۇش تۈمشىكى بار. مۇزېي ئۇنى بۇرۇنقى مەملۇك شەكلىنى ئوسمانلى دەۋرىدە قايتا قوللانغان مىسال دەپ قارايدۇ. قاپقاق بىلەن تۈمشىك ئىچىدىكى نەرسىگە قانداق يېتىدىغانلىقىنى ئۆزگەرتىدۇ. بۇ پەرق مېتروپولىتاندىكى ئوچۇق ياغاچ قاچىنىڭ يېنىدا تېخىمۇ روشەن كۆرۈنىدۇ.

شارجە مۇزېيىدىكى SM1996-209 يەنە بىر مىسال. قاچا مىس بىلەن سىنك قېتىشمىسى ۋە تۆمۈردىن ياسالغان، ئۇزۇنلۇقى 27 سانتىمېتىر. ئۇسلۇبىنى سېلىشتۇرۇش ئارقىلىق 19-ئەسىرگە ۋە ئىرانغا مەنسۇپ دەپ قارالغان. ئويۇلغان ئۆسۈملۈك، يوپۇرماق ۋە گۈل ئارىسىدا كىچىك ھايۋانلار بىلەن ئىككى ئادەم شەكلى بار. بۇ قىسىملارنى ئىسلام سەنئىتىدىكى ئادەم ۋە ھايۋان تەسۋىرلىرى بىلەن يانداش كۆرگەندە، شەكىللەرنىڭ گۈل-گىياھ ئارىسىغا قانداق ئورۇنلاشتۇرۇلغانلىقىنىمۇ سېلىشتۇرغىلى بولىدۇ.

تاماشا قىلىش ئۈچۈن قويۇلغان قاچىلار

داۋىد توپلىمىدىكى 61/1998 ھىندىستاننىڭ دېككان رايونىدىن، تەخمىنەن 1600-يىلىغا تەۋە. ئۇزۇنلۇقى 38.5 سانتىمېتىر. ئۇ قۇيما برونزىدىن ياسالغان، يۈزى ئويۇلغان ۋە قەلەي يالىتىلغان. ئىككى ئۇچى ئاغا خان مۇزېيىدىكى ئىران سېرىق مىس قاچىسىغا ئوخشاش ئەجدىھا بېشى بىلەن تۈگەيدۇ. داۋىد توپلىمى زىچ ئويۇلغان بېزەكنى دېككان مېتال ھۈنەرۋەنچىلىكى بىلەن باغلايدۇ. مۇندەرىجىدە ئېغىر قاچىنىڭ بىر شىئە مازىرىدا كۆرسىتىلگەن بولۇشى مۇمكىن دېيىلگەن. بۇ ئېھتىمال دەل شۇ قاچىنىڭ قەيەردە تۇرغانلىقىغا دائىر پەرەز.

ئۇزۇن قاچىغا زەنجىر باغلاشقا، ئۇچلۇق يېرىگە ئەجدىھا بېشى ئويۇشقا، كەڭ تاملىرىغا چوڭ خەت چۈشۈرۈشكە بولىدۇ. خەت چوڭ بولسا تاماشىبىن يىراقتىنمۇ ئۇنى كۆرىدۇ. مېتروپولىتان يار مۇھەممەدنىڭ كۈمۈش رامكىلىق قاچىسىنى ھۈنەر قىممىتى ۋە كۆرۈنۈشى ئۈچۈن توپلانغان مىسال دەپ چۈشەندۈرىدۇ. مۇزېيدىكى ياغاچ قاچا بولسا ئەمەلىي ئىشلىتىلگەن بولۇشى مۇمكىن. ئىشلىتىش ھەققىدىكى بۇ قاراشلارنى ماتېرىيال ۋە ئۆلچەملەر بىلەن بىللە ئوقۇش، نېمە ئۈچۈن ئوخشاش شەكىلدىكى نەرسىلەرنىڭ رولى پەرقلىنىدىغانلىقىنى چۈشەندۈرىدۇ.

كەشكۇلغا نېمە يېزىلغان؟

ئاغا خان مۇزېيى ئىران مېۋە پوستى AKM640 دىكى ئەرەبچە ۋە پارسچە دۇئالارنى تونۇغان. ئۈستىدىكى يېزىق بەلبېغىدا ئەلىگە قارىتىلغان دۇئا بار. سېرىق مىس AKM612 دە بولسا مۇھەممەد پەيغەمبەرنى مەدھىيەلەيدىغان پارسچە شېئىر بار. ئىككىسىدە خەت گىرۋەكنى بويلاپ ماڭىدۇ. مۇزېينىڭ يېزىق مەزمۇنىنى ئوقۇشى ھەر قاچىنى ئۆزىگە خاس ئىبادەت مۇھىتىدا چۈشىنىشكە ياردەم بېرىدۇ.

داۋىد توپلىمى دېككان برونزا قاچىسىدا سۇلۇس خېتى بىلەن يېزىلغان قۇرئان پارچىلىرى ۋە شىئە دۇئالىرىنى خاتىرىلەيدۇ. خەت ئىچكى ۋە تاشقى يۈزدە زىچ ئويۇلغان نەقىش ئۈستىدىن كۆتۈرۈلۈپ تۇرىدۇ. پەقەت ياندىن چۈشكەن سۈرەتكە قارىغان كىشى خەتنىڭ سىرتقى قىسمىنىلا كۆرۈشى مۇمكىن. سۇلۇس ۋە باشقا خەت شەكىللىرىنى تونۇش قوللانمىسى ھەرپنىڭ شەكلىنى تېكىستنىڭ تىلى ۋە مەزمۇنىدىن ئايرىپ چۈشىنىشكە پايدىلىق.

بەزى مۇزېي خادىملىرى قاچىنىڭ سىمۋوللۇق مەنىسىنىمۇ شەرھلەيدۇ. ئاغا خان مۇزېيى ئەگرى، كېمىگە ئوخشايدىغان گەۋدىنى روھىي سەپەرگە باغلايدۇ، بوش قاچىنى نەپسىدىن ۋاز كېچىشنىڭ سىمۋولى دەپ ئوقۇيدۇ. مېتروپولىتانمۇ بوش قالغان ئورۇننى ئىلاھىي بىلىمنى قوبۇل قىلىشقا تەييار تۇرۇش بىلەن باغلايدۇ. بۇ چۈشەندۈرۈشلەر تونۇش بىر بۇيۇمنىڭ سوپى ئىبادەت مۇھىتىدا قانداق مەنىگە ئېرىشەلەيدىغانلىقىنى كۆرسىتىدۇ. ئۇنى تۇتقان ئادەملەر ھەققىدە ئاز خاتىرە قالغان تەقدىردىمۇ، يېزىق بىلەن مۇزېي شەرھى قاچىنىڭ نېمە ئۈچۈن شۇنداق بېزەلگەنلىكىنى چۈشىنىشكە ياردەم بېرىدۇ.

كۆرگەزمە ئەينىكى ئارقىسىدىكى ئۈچ تەپسىلات

ئاۋۋال گەۋدىگە قاراڭ. ئاغا خان مۇزېيىدىكى 24 سانتىمېتىرلىق ئويما پوست بىلەن دېنۋېردىكى كەڭلىكى تەخمىنەن 35.6 سانتىمېتىرلىق پولات قاچىدا يېقىن ئەگرىلىك بار. مۇندەرىجىدىكى ماتېرىيالنى تاشقى سىزىق بىلەن بىرگە ئوقۇڭ. يار مۇھەممەدنىڭ قاچىسىغا ئوخشاش بىر نەچچە ماتېرىيال بىرلەشكەن مىسالدا، ئىچىدىكى پوست بىلەن سىرتىدىكى مېتالنىڭ ھەر ئىككىسى ياساش ئۇسۇلىنى چۈشەندۈرىدۇ.

ئاندىن ئىككى ئۇچ بىلەن ئۈستىگە قاراڭ. گلاسگوۋدىكى تۈمشىكى بار قاچىنى مېتروپولىتاندىكى ئوچۇق ياغاچ قاچا بىلەن رەسىمدە يانداش قويۇڭ. زەنجىرنىڭ قەيەرگە ئۇلانغانلىقىنى، قاپقاقنىڭ قانداق ئېچىلىدىغانلىقىنى ۋە ئىشلەتكۈچىنىڭ قايسى ئېغىز ئارقىلىق ئىچىدىكىگە يېتىدىغانلىقىنى كۆزىتىڭ. ئاخىرىدا مۇزېي خاتىرىسىنىڭ دەلىل دائىرىسىنى كۆرۈڭ. بۇيۇمغا يېزىلغان ۋاقىت، ئۇسلۇبقا ئاساسەن تەۋە قىلىنغان جاي ۋە پەرەز قىلىنغان كۆرگەزمە ئورنى ئايرىم مەنبەگە تايىنىدۇ. كەشكۇل دېگەن نام بىر تۈركۈم قاچىنى تونۇتىدۇ. ئۇنىڭ زاپچاسلىرى، يېزىقى ۋە خاتىرىلەنگەن تارىخى بولسا كۆز ئالدىڭىزدىكى مىسالنى تونۇتىدۇ.