قەلەمدان دېگەن نېمە؟ پارس قەلەم قۇتىسى ۋە مۇزېي مىساللىرى

قەلەمدان پارس تىلىدىكى قەلەم قۇتىسىنىڭ نامى بولۇپ، لاتىنچە qalamdān دەپمۇ يېزىلىدۇ. ئۇ يېزىش ۋە خەتتاتلىق قىلىشتا ئىشلىتىلىدىغان قومۇش قەلەملەرنى ساقلاشقا يارايدۇ. قۇتىنىڭ قۇرۇلمىسىغا قاراپ، ئىچىگە سىياھدان، قەلەم ئۇچىنى تىغلايدىغان پىچاق ياكى باشقا سايمانلارنىمۇ سالغىلى بولىدۇ. مۇزېيلاردا قاپقىقى ئېچىلىدىغان نەقىشلىك سېرىق مىس قۇتىلار، شۇنداقلا بىر ئۇچىدىن ئىچكى تەخسىسى تارتىپ چىقىرىلىدىغان لاكلىق قۇتىلار ساقلىنىدۇ.

قۇتىنىڭ قانداق ئېچىلىدىغانلىقى سايمانلارنىڭ قەيەردە تۇرغانلىقىنى چۈشىنىشكە ياردەم بېرىدۇ. چوڭقۇر كاتەك سىياھنى قەلەمدىن ئايرىپ تۇرىدۇ، تار ۋە ئۇزۇن تارتما بولسا كەڭلىكى بىر نەچچە سانتىمېتىرلىق قۇتىغا قومۇش قەلەملەرنى سىغدۇرىدۇ. ھۈنەرۋەن قاپقاققا ياكى يان تامغا رەسىم سىزالايدۇ، مېتالغا نەقىش كۆچۈرەلەيدۇ ياكى خەت يازالايدۇ. ئىچكى تەخسىنىڭ ئۈستى ۋە يانلىرىمۇ زىننەتلىنىدىغان يۈزلەر ھېسابلىنىدۇ. شۇڭا قۇتىنى ئېچىپ تارتىلغان سۈرەتتە، قاپاق يېپىق چاغدا يوشۇرۇنۇپ تۇرىدىغان بۆلەك ۋە نەقىشلەرنى كۆرگىلى بولىدۇ.

قەلەمدانغا نېمىلەر سېلىنغان؟

قومۇش قەلەمنىڭ كېسىپ شەكىللەندۈرۈلگەن ئۇچى سىياھنى قەغەزگە يەتكۈزىدۇ. ئۇچنى يېڭىلاشقا كىچىك پىچاق، كېسىۋاتقاندا قومۇشنى تىرەپ تۇرۇشقا بىر پارچە تاختا ئىشلىتىلىدۇ. ماكگىل ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ يېزىق ۋە خەتتاتلىق كۆرگەزمىسىدە قەلەمدان مۇشۇ سايمانلار بىلەن بىللە تونۇشتۇرۇلغان. كۆرگەزمە ماتېرىيالىدا بەزى سىياھدانلارنىڭ ئېغىزىغا يىپەك ياكى يۇڭ قىستۇرۇلۇپ، قەلەم ئۇچىنىڭ بىر قېتىمدا ئالىدىغان سىياھ مىقدارى تەڭشەلگەنلىكى ئېيتىلىدۇ. خەت يازغۇچىنىڭ قولىدىكى قەلەم قەغەزگە تەگكەندە، قەلەم ئۇچىنىڭ شەكلى بىلەن ئۇنىڭغا يۇققان سىياھ مىقدارى ئىككىلىسى ئىشقا قاتنىشىدۇ. ماكگىل ئۇنىۋېرسىتېتى، يېزىق سايمانلىرى، 3b كۆرگەزمە ئىشكاپى

قەغەز ئۈستىدە خەت يېزىشنىڭ ئالدىدا پىچاق بىلەن تىرەك تاختا قەلەم ئۇچىنى تەييارلاشقا ئىشلىتىلىدۇ. خەت يازغاندا سىياھدان سىياھ بىلەن تەمىنلەيدۇ. سايمانلارنى ئېلىپ يۈرۈش ياكى يىغىشتۇرۇپ قويۇش كېرەك بولغاندا قۇتا ئۇلارنى بىر يەرگە جەم قىلىدۇ. قەلەم ئۇچىنىڭ قانداق ياسىلىدىغانلىقىنى قومۇش قەلەم تەييارلاش قوللانمىسىدىن، سىياھداندا ساقلىنىشى مۇمكىن بولغان سىياھ تۈرلىرىنى ئىسلام قوليازمىلىرىدىكى سىياھلار قوللانمىسىدىن كۆرەلەيسىز.

قۇتىنىڭ ئىچىنى كۆرسىتىدىغان سۈرەت ھۈنەرۋەننىڭ قايسى سايمانغا ئورۇن قالدۇرغانلىقىنى ئايدىڭلاشتۇرىدۇ. مېتروپولىتان سەنئەت مۇزېيىدىكى 16-ئەسىرنىڭ بېشىغا تەۋە، ئىراندا ياسالغان دەپ قارالغان بىر قۇتا سېرىق مىستىن بولۇپ، ئۇنىڭ نەقىشلىرىگە كۈمۈش ئورنىتىلغان. ئىچىدە قومۇش قەلەم، سىياھدان ۋە قۇم قاچىسى ئۈچۈن ئايرىم ئورۇن بار. مۇزېي ساقلىنىپ قالغان زاپچاسلارنىڭ قاتارىدا كىچىك قوشۇقنىمۇ تىزىملاتقان. ئۇزۇن ئورۇنغا قەلەم گەۋدىسى سىغىدۇ، كىچىك ئويمىلار بولسا باشقا شەكىلدىكى قاچىلارغا ئورۇن بېرىدۇ. مېتروپولىتان سەنئەت مۇزېيى، خەتلىك قەلەمدان، 1975.350.1a–c

سېرىق مىس قۇتىدا سىياھ قەيەردە تۇرغان؟

ئەنگلىيە مۇزېيىدىكى بىر سېرىق مىس قەلەمدان 1230-يىلدىن 1250-يىلغىچە بولغان ئارىلىقتا موسۇلدا ياسالغان. ئۇزۇنلۇقى 37 سانتىمېتىر كېلىدۇ. قەلەملەر ئۇزۇن كاتەككە سېلىنىدۇ. بىر ئۇچىدىكى كىچىك قاچىلار ئايرىم-ئايرىم ھالدا سىياھ، قەغەزدىكى ئارتۇق سىياھنى سۈمۈرۈۋالىدىغان قۇم ۋە قومۇش قەلەمنى تازىلايدىغان يىپ ئۈچۈن ئىشلىتىلگەن. قاپاقنى كۆتۈرگەندە قەلەملەر بىلەن كىچىك قاچىلار بىللە كۆرۈنىدۇ. مۇزېي خاتىرىسىدە ئېگىزلىكى يېپىق ھالەتتە 7.5 سانتىمېتىر، ئوچۇق ھالەتتە 14 سانتىمېتىر دەپ بېرىلگەن. بۇ ئىككى سان بىر قۇتىنىڭ ئوخشىمىغان ھالىتىنى ئۆلچەشتىن كەلگەن. ئەنگلىيە مۇزېيى، موسۇل قەلەمدانى، 1884,0704.85

ئاۋسترالىيەدىكى پاۋېرخاۋۇس مۇزېيى ساقلىغان 19-ئەسىرنىڭ ئاخىرىدىكى ئىران سېرىق مىس قۇتىسىدا ئورۇنلاشتۇرۇش باشقىچە. ئۇزۇن قەلەم قۇتىسىنىڭ بىر ئۇچى يۇمىلاق، يېنىغا سىياھدان تۇتاشتۇرۇلغان. سىياھداننىڭ ئۆزىگە خاس كىچىك قاپقىقى بار. ئۇ ھالقىدا ئېچىلىدۇ، ئۇ يەلپۈگۈچتەك يېيىلغان قۇلۇلە قېپىغا ئوخشايدۇ. ئۇزۇن بۆلەكنى ئاچقاندا قەلەمگە، كىچىك قاپاقنى ئاچقاندا سىياھقا قول يېتىدۇ. ئىچى قۇرۇق بولسىمۇ، بۇ ئىككى ئېغىزنىڭ قۇرۇلمىسى قۇتىنىڭ قانداق ئىشلىتىلگەنلىكىنى كۆرسىتىپ بېرىدۇ. پاۋېرخاۋۇس توپلىمى، سېرىق مىس قەلەمدان ۋە سىياھدان، H7668

موسۇل قۇتىسى بىلەن پاۋېرخاۋۇس قۇتىسى ئوتتۇرىسىدا نەچچە ئەسىر بار. ئىككىلىسى سېرىق مىستىن ياسالغان. موسۇل مىسالىدا سىياھ قاچىسى باشقا سايمانلار بىلەن بىللە چوڭ قۇتىنىڭ ئىچىدە، پاۋېرخاۋۇس مىسالىدا بولسا قەلەم قۇتىسىنىڭ سىرتىغا تۇتاشتۇرۇلغان ئايرىم قاچىدا. قاپاقنىڭ ئۈستىدىن تارتىلغان سۈرەت شەكىلنى كۆرسەتسە، قۇتىنىڭ ئۇچىدىن تارتىلغان سۈرەت سىياھداننىڭ قەيەردىن تۇتاشقانلىقىنى ئېنىق كۆرسىتىشى مۇمكىن.

لاكلىق قەلەمداننىڭ تارتمىسى قانداق ئېچىلىدۇ؟

خەلىلى توپلىمى يۇمىلاق ئۇچلۇق تارتما لاك قۇتىنىڭ شەكلى 17-ئەسىردە ئىراندا تەرەققىي قىلغانلىقىنى بايان قىلىدۇ. قاتتىق تاشقى قاپ ئىچكى تەخسىنى ئوراپ تۇرىدۇ. تەخسە قۇتىنىڭ بىر ئۇچىدىن سىيرىلىپ چىقىدۇ، قايتا تاقالغاندا تارتما ئۇچىنىڭ سىزىقى تاشقى قاپنىڭ سىزىقىغا ئۇدۇل كېلىدۇ. تارتىپ ئاچقاندا، تەخسىگە ئۇزۇنىسىغا تىزىلغان قەلەم ۋە سايمانلار كۆرۈنىدۇ. توپلامدا سانت پېتېربۇرگدا ياسالغان ئالتۇن يالىتىلغان كۈمۈش مىسالمۇ بار. بۇ قۇتا ئىرانچە شەكىلنىڭ باشقا جايغا تارقىلىپ، باشقا خام ئەشيادىنمۇ ياسالغانلىقىنى كۆرسىتىدۇ. خەلىلى توپلىمى، RUS 720 قەلەمدانى ۋە ئىرانچە قۇرۇلما ھەققىدە

لاك نۇرغۇن قۇتىلارنىڭ سىرتقى سىر قەۋىتىنى تەسۋىرلەيدۇ. كاتالوگتا قۇتا گەۋدىسىنىڭ خام ئەشياسى ۋە سىرنىڭ ئاستىدىكى نەقىش ئايرىم كۆرسىتىلىشى مۇمكىن. مېتروپولىتان مۇزېيىدىكى بىر قۇتا 19-ئەسىرنىڭ ئاخىرىدا تېھراندا ياسالغان بولۇپ، ئۇزۇنلۇقى 22.5 سانتىمېتىر. خاتىرىدە قېلىن قاتتىق قەغەز، لاك ئاستىدىكى يورۇقلۇق ئۆتكۈزمەيدىغان سۇ بوياق بىلەن ئالتۇن ياپراقچە، يەنە ئالتۇن يالىتىش ۋە سېرىق مىس تىلغا ئېلىنغان. بۇ تەپسىلاتلار قۇتىنىڭ قەغەز گەۋدىسى، رەڭلىك زىننىتى ۋە مېتال ماددىسىنىڭ بىر ئەسەردە قانداق بىرلەشكەنلىكىنى چۈشەندۈرىدۇ. مېتروپولىتان سەنئەت مۇزېيى، تېھران قەلەمدانى، 67.206.4a, b

قەغەز خېمىرىدىن قېلىپلانغان قۇتىنىڭ قاپقىقىنى ئۈستىگە ئېچىشقىمۇ بولىدۇ. خەلىلى توپلىمى تەخمىنەن 1700-يىلى ياسالغان بىر قۇتىنىڭ رەسىم بىلەن بېزىلىپ سىرلانغانلىقىنى ۋە ئىچىگە خۇرۇم قويۇلغانلىقىنى خاتىرىلىگەن. ھازىرقى قاپقىقى ئايرىپ ئېلىنىدۇ، ئەسلىدە ھالقا ئارقىلىق قۇتىغا تۇتاشتۇرۇلغان. كاتالوگتا ياسالغان جاي ھىندىستان ياكى ئىران دەپ بېرىلگەن. تەتقىقاتچى رەسىم ئۇسلۇبىدا دېككان رەسساملىقىنىڭ ئالاھىدىلىكى بىلەن ئىرانچە لاك نەقىشلىرىگە ئوخشايدىغان تەرەپلەرنى كۆرگەن. قاپاقنىڭ قۇرۇلمىسىنى ئېنىق تەسۋىرلىگىلى بولىدۇ، ياسالغان جاي ھەققىدە ئىككى ئېھتىماللىق قالغان. خەلىلى توپلىمى، LAQ 133 قەلەمدانى

گۈل ۋە قۇش نەقىشى، قۇتىدىكى كۆزئەينەك قېپى

مېتروپولىتان سەنئەت مۇزېيىدىكى ئىران قەلەمدانى 19-ئەسىرنىڭ بېشىغا تەۋە. ئۇزۇنلۇقى 23.3 سانتىمېتىر. قۇتا قەغەز خېمىرىدىن قېلىپلانغان، ئۈستىگە رەڭلىك نەقىش سىزىلىپ، ئالتۇن يالىتىلغان ۋە لاك سۈرۈلگەن. رەسىمدە قۇشلار گۈل ئاچقان شاخنىڭ ئارىسىدا قونۇپ تۇرىدۇ. مۇزېي بۇ نەقىشنى gul-u-bulbul دەپ ئاتايدۇ، ئۇنىڭ قەلەمدان، ئەينەك قېپى ۋە كىتاب مۇقاۋىسىدىمۇ ئىشلىتىلگەنلىكىنى كۆرسىتىدۇ. سۈرەتتە گۈل-قۇش نەقىشىلا كۆرۈنسە، قۇتىنىڭ ئۇچى ياكى ئېچىلغان ھالىتىنى ئىزدەپ كۆرۈشكە بولىدۇ. ئىچىدىكى بۆلەك ۋە ئېچىلىش يۆنىلىشى شۇ نەقىشنىڭ قايسى بۇيۇمغا چۈشۈرۈلگەنلىكىنى بىلىشكە ياردەم بېرىدۇ. مېتروپولىتان سەنئەت مۇزېيى، گۈل-قۇش نەقىشلىك قەلەمدان، 67.206.3a, b

بىر خىل نەقىش ئىككى ئايرىم بۇيۇمنى بىر يۈرۈشكە باغلىيالايدۇ. فەتھۇللاھ شىرازى 19-ئەسىرنىڭ ئوتتۇرىلىرىدا ياسىغان بىر قەلەمداندا، كىچىك كۆزئەينەك قېپى تارتما ئىچىگە دەل سىغىدۇ. ئىككى قاپتىكى نەقىشتە سۇس سېرىق، ئالتۇن ۋە قارا رەڭ قايتىلىنىدۇ. مېتروپولىتان مۇزېيى قاپاق گىرۋىكىدىكى خەتنى بۇ بۇيۇمنىڭ قاجار شاھزادىسى كامران مىرزاغا ئاتاپ ياسالغانلىقىنىڭ دەلىلى دەپ ئوقۇيدۇ. يېزىق بۇيۇمنىڭ كىمگە ئاتالغانلىقىنى، ئېچىلغان ھالەتتىكى سۈرەت بولسا كۆزئەينەك قېپىنىڭ قەيەرگە قويۇلغانلىقىنى كۆرسىتىدۇ. مېتروپولىتان سەنئەت مۇزېيى، قەلەمدان ۋە كۆزئەينەك قېپى، 2018.664a–d

قاپاقتىكى ئوردا ۋە تارتما ئىچىدىكى ھېكايىلەر

ئاغا خان مۇزېيىدىكى kiyani دەپ ئاتالغان ئوردا تېمىسىدىكى قەلەمداننى مۇھەممەد ئىسمائىل ئىسفاھانى بېزىگەن. رەسسام قاجار ھۆكۈمدارى ناسىرىددىن شاھ بىلەن ئوردا ئەھلىنى قاپاقنىڭ ئوتتۇرىسىغا سىزغان. مۇزېي شاھنىڭ كۈتۈۋېلىش مەجلىسى يېنىدا «شاھنامە»دىكى رىۋايەت پادىشاھلىرىنىڭ كۆرۈنۈشلىرىنىمۇ تونۇغان. ئوردا كۆرۈنۈشىگە ئاساسەن قۇتا شاھقا ئاتاپ ياسالغان بولۇشى مۇمكىن، دەپ قارايدۇ. مۇزېي بۇنى مۇمكىن بولغان چۈشەندۈرۈش سۈپىتىدە ئوتتۇرىغا قويغان. ئاغا خان مۇزېيى، كىيانى قەلەمدانى، AKM643

تارتمىنى چىقارغاندا باشقا تېمىلار كۆرۈنىدۇ. سىيرىلما بۆلەكنىڭ سىرتىغا سوپى ھېكايىلىرى ۋە شەخسلىرى سىزىلغان، ئىچىدە شائىرلار بىلەن سوپى شەخسلەرنىڭ سۈرەتلىرى بار. مۇزېي رەسسامنىڭ ئۆزىنى كۆزئەينەك تاقىغان، قولىدا چوتكا تۇتقان ھالەتتە سىزغان بىر سۈرىتىنىمۇ تونۇغان. قۇتا يېپىق تۇرغاندا ئالدى بىلەن شاھنىڭ مەجلىسى كۆرۈنىدۇ. تارتما ئېچىلغاندا ئۇنىڭ ئىچى ۋە يانلىرىدىكى رەسىملەر ئاشكارىلىنىدۇ. كاتالوگدىكى رەسىملەرنى مۇشۇ تەرتىپتە كۆرسە، ھەر بىر تېمىنىڭ قۇتىنىڭ قايسى يۈزىگە ئورۇنلاشتۇرۇلغانلىقىنى بىلگىلى بولىدۇ. ئاغا خان مۇزېيى، AKM643 كاتالوگ خاتىرىسى ۋە كۆرۈنۈشلىرى

بەش بۇيۇمنىڭ شەكلى، ئۆلچىمى ۋە قۇرۇلمىسى

بىر قانچە مۇزېي قۇرۇلمىسى ئوخشىمايدىغان بۇيۇملارنى «قەلەمدان» ياكى «قەلەم قۇتىسى» دەپ تىزىملايدۇ. تۆۋەندە ھەر بىر بۇيۇمنى تېپىشقا بولىدىغان ساقلاش نومۇرى قوشۇلدى. ئۇزۇنلۇق قۇتىنىڭ چوڭلۇقىنى كۆرسىتىدۇ. قۇرۇلما ئىستونىدىن قاپاقنىڭ ئورنى ۋە ئىچىدە ئايرىم بۆلەك بار-يوقلۇقىنى چۈشەنگىلى بولىدۇ. دەۋر ۋە جاي ھەققىدىكى ئېھتىماللىق ئىبارىلىرى مۇزېي خاتىرىسىگە ئاساسەن بېرىلدى.

توپلام ۋە بۇيۇم نومۇرى	خاتىرىدىكى دەۋر ۋە جاي	ئۇزۇنلۇقى	دىققەت قىلىدىغان قۇرۇلما
ئەنگلىيە مۇزېيى 1884,0704.85	1230–1250، موسۇل	37 سانتىمېتىر	نەقىش كىرگۈزۈلگەن سېرىق مىس، ئۇزۇن قەلەم كاتىكى ۋە بىر ئۇچىدىكى كىچىك قاچىلار
مېتروپولىتان سەنئەت مۇزېيى 1975.350.1a–c	16-ئەسىر بېشى، ئىرانغا مەنسۇپ دەپ قارالغان	قۇتىسى 34.3 سانتىمېتىر	كۈمۈش نەقىشلىك سېرىق مىستا قەلەم، سىياھدان ۋە قۇم ئۈچۈن ئورۇن
داۋىد توپلىمى 13/1985	17- ياكى 18-ئەسىر، تۈركىيە	34.5 سانتىمېتىر	قەغەز خېمىرى ۋە خۇرۇم، قىسمەن ئالتۇن يالىتىلغان كۆتۈرمە بۇلۇت نەقىشى ۋە خەتتاتلىق سايمانلىرىغا ئورۇن
خەلىلى توپلىمى LAQ 133	تەخمىنەن 1700-يىل، ھىندىستان ياكى ئىران	30.5 سانتىمېتىر	رەڭلىك قەغەز خېمىرى، ھازىر ئايرىلىدىغان، ئەسلىدە ھالقىلىق قاپاق
مېتروپولىتان سەنئەت مۇزېيى 2018.664a–d	19-ئەسىر ئوتتۇرىلىرى، ئىران	22 سانتىمېتىر	ئىچىدە ئوخشاش نەقىشلىك كۆزئەينەك قېپى بار لاكلىق قۇتا

ئىرانغا مەنسۇپ دەپ قارالغان سېرىق مىس قۇتا 34.3 سانتىمېتىر، ئوسمانلى قۇتىسى 34.5 سانتىمېتىر كېلىدۇ. كاتالوگدىكى ئىككى ساننىڭ پەرقى 2 مىللىمېتىر. شۇنداق يېقىن ئۇزۇنلۇقتا بولسىمۇ، خام ئەشيا ۋە نەقىش ئۇسۇلى ئوخشىمايدۇ. داۋىد توپلىمى ئوسمانلى قۇتىسىدىكى كۆتۈرمە بۇلۇت بەلۋاغلىرىنى شۇ دەۋردىكى كىتاب مۇقاۋىلىرىدا ئۇچرايدىغان ئوخشىشى بىلەن سېلىشتۇرىدۇ. سېرىق مىس قۇتىدا خەت ۋە گۈل نەقىشى مېتالغا ئىشلەنگەن. بۇ ئىككى قۇتا ئۇزۇن سايمانلارنى سىغدۇرۇشقا ماس شەكىلگە ئىگە، ئۇلارنىڭ يۈزىنى بېزەش ئۇسۇلىدىن ھۈنەرۋەننىڭ خام ئەشيا بىلەن قانداق ئىشلىگەنلىكىنى كۆرگىلى بولىدۇ. داۋىد توپلىمى، ئوسمانلى قەلەمدانى، 13/1985

خەت ۋە كېيىنكى ئۆزگەرتىشلەر نېمىنى بىلدۈرىدۇ؟

مېتروپولىتان مۇزېيىدىكى 16-ئەسىر بېشىغا تەۋە قۇتىنىڭ خېتىدە نەقىش ئويغۇچى ھەسەن رامىزان شاھىنىڭ ئىسمى بار. باشقا خەتلەردە دۇئا ۋە ياخشى تىلەكلەر بار. مۇزېي بۇ مەزمۇننى ھۈنەرۋەننىڭ ئىسمىدىن ئايرىم ئوقۇيدۇ. كاتالوگ كارتىسىدا بىر نەچچە ئىسىم كۆرۈنسە، ھەر بىرىنىڭ خەت ئىچىدە قانداق رولى بارلىقىغا قاراشقا بولىدۇ. ئىسىم قۇتىنى ياسىغان ياكى خەتنى ئويغان كىشىنى، قۇتا ئاتالغان كىشىنى ياكى دۇئادا تىلغا ئېلىنغان شەخسنى كۆرسىتىشى مۇمكىن. بۇ قۇتىنىڭ كۆزگە چېلىقىدىغان خېتى سۇلۇس خەتتۇر. ئۇنىڭ شەكلىنى ئەرەب خەتتاتلىقىدىكى خەت تۈرلىرى قوللانمىسىدىن كۆرەلەيسىز. مېتروپولىتان سەنئەت مۇزېيى، ھەسەن رامىزان شاھى قەلەمدانى

قۇتىغا دەل سىغىدىغان سىياھدانمۇ كېيىن قوشۇلغان بولۇشى مۇمكىن. مېتروپولىتان مۇزېيىدىكى يەنە بىر خەتلىك سېرىق مىس قۇتا 14-ئەسىردە ياسالغان. 15-ئەسىرنىڭ ئوتتۇرىلىرىغىچە ئۇنىڭ سىرتقى يۈزى قايتا ئىشلەنگەن. ئىچىدىكى كىچىك يۇمىلاق قۇش نەقىشلىرىدە دەسلەپكى بېزەكنىڭ ئىزى قالغان. سىياھدان ۋە ئۇنىڭ ئەتراپىدىكى قىسىم كېيىن قوشۇلغان. شۇڭا قۇتا گەۋدىسىنىڭ ياسىلىشى، سىرتقى نەقىشنىڭ ئۆزگىرىشى ۋە ئىچكى قىسىمنىڭ تولۇقلىنىشىنى ئايرىم ۋاقىتتا يۈز بەرگەن ھادىسە سۈپىتىدە ئوقۇشقا بولىدۇ. قوليازما يېزىلغان ۋاقىت بىلەن ئىگىدارچىلىق خاتىرىسىنى ئوخشاش ئۇسۇلدا ئايرىشنى ئىسلام قوليازمىلىرىنىڭ كېلىپ چىقىشىنى ئىز قوغلاش قوللانمىسى چۈشەندۈرىدۇ. مېتروپولىتان سەنئەت مۇزېيى، خەتلىك قەلەمدان، 91.1.536

مۇزېي خاتىرىلىرى ۋە يېزىق سايمانلىرى

• ماكگىل ئۇنىۋېرسىتېتى، يېزىق سايمانلىرى قومۇش قەلەم، تىغلاش پىچىقى، تىرەك تاختا ۋە سىياھداننىڭ بىر يۈرۈش سايماندىكى رولىنى تونۇشتۇرىدۇ.
• ئەنگلىيە مۇزېيى، موسۇل قەلەمدانى قۇتىنىڭ ئوچۇق ۋە يېپىق ھالىتىدىكى ئۆلچىمىنى ۋە قەلەم كاتىكى يېنىدىكى كىچىك قاچىلارنى خاتىرىلەيدۇ.
• پاۋېرخاۋۇس توپلىمى، سېرىق مىس قەلەمدان ۋە سىياھدان ئىراندىكى كېيىنكى بىر قۇتىنىڭ قۇلۇلە قېپى شەكىللىك ئايرىم قاپقىقىنى تەسۋىرلەيدۇ.
• مېتروپولىتان سەنئەت مۇزېيى، تېھران قەلەمدانى لاكلىق قۇتىنىڭ قەغەز گەۋدىسى، رەسىمى ۋە باشقا ماتېرىياللىرىنى كۆرسىتىدۇ.
• ئاغا خان مۇزېيى، كىيانى قەلەمدانى تارتمىنىڭ سۈرەتلىرىنى بېرىپ، يۈزلەردىكى رەسىملەرنىڭ مەزمۇنىنى چۈشەندۈرىدۇ.
• خەلىلى توپلىمى، LAQ 133 قەلەمدانى ئايرىلىدىغان قاپاقنى، ئەسلىدىكى ھالقىنى ۋە ئېنىقلاشمىغان ئىشلەپچىقىرىش ئورنىنى خاتىرىلەيدۇ.