อับลักคืออะไร? การเรียงหินสลับสีในผนังและซุ้มโค้ง

อับลักคืออะไร? การเรียงหินสลับสีในผนังและซุ้มโค้ง

Muslim Post Editorial Desk@muslimpost

อับลักคือการเรียงหินสีตัดกัน ดูแถวหิน ซุ้มโค้ง และผนังกรุหินอ่อนจากตัวอย่างในดามัสกัส ไคโร และเยรูซาเล็ม

อับลัก (ablaq) คือการใช้สีตัดกันสลับเป็นแถบหรือเป็นชิ้นในงานก่อผนัง สีในผนังอาจเรียงเป็นชั้นแนวนอน ส่วนสีรอบซุ้มโค้งอาจเรียงตามแนวโค้งจากด้านหนึ่งของช่องเปิดไปอีกด้านหนึ่ง ที่โรงพยาบาลอัลกัยมารีในดามัสกัสพบทั้งสองแบบรอบทางเข้าเดียวกัน แผงหินอ่อนสมัยคริสต์ศตวรรษที่ 15 ในพิพิธภัณฑ์ศิลปะเมโทรโพลิแทนยังแสดงให้เห็นว่าการสลับแถบสีใช้กับวัสดุกรุผิวผนังได้ด้วย

วิธีสังเกตงานก่อหินสลับสี

ถอยออกมาให้เห็นแนวแถบสีแถบหนึ่งพาดผ่านด้านหน้าอาคาร ในผนังที่ก่อเป็นชั้นสลับสี สีของหินชั้นหนึ่งจะต่อเนื่องข้ามรอยต่อหลายรอย แล้วเปลี่ยนเมื่อถึงชั้นถัดไป ใกล้ประตูหรือหน้าต่าง แนวสีอาจเปลี่ยนทิศเพื่อโอบช่องเปิด ทิศทางที่เปลี่ยนไปช่วยให้เห็นการจัดวาง แถบแนวนอนเน้นความกว้างของผนัง ส่วนหินที่เรียงตามช่องเปิดทำให้อ่านแนวโค้งได้ง่ายขึ้น

ความต่างอาจอยู่ที่น้ำหนักอ่อนกับเข้ม หรือเป็นสีสองสีที่ต่างกันชัดเจน ที่อาคารจ่ายน้ำของกออิตบายในเยรูซาเล็ม อาร์คเน็ตระบุหินสีแดงและสีครีมบริเวณฐาน ภาพขาวดำก็อาจเห็นน้ำหนักสองระดับได้ แต่การระบุสีจริงต้องอาศัยภาพสีหรือบันทึกทางสถาปัตยกรรม ชนิดของหินเป็นอีกเรื่องหนึ่ง สีที่มองเห็นจากระยะไกลเพียงอย่างเดียวช่วยระบุชนิดของหินได้จำกัด และบอกไม่ได้ว่าทุกส่วนของแถบเป็นของดั้งเดิมหรือไม่

แถวหิน หินก่อซุ้ม และวัสดุกรุผนังต่างกันอย่างไร

แถวก่อคือแนวราบของชิ้นวัสดุก่อสร้าง หินทรงลิ่มที่เรียงตามซุ้มเรียกว่าหินก่อซุ้มโค้ง ในซุ้มสลับสี สีอาจเปลี่ยนจากก้อนหนึ่งไปอีกก้อนตามแนวโค้ง รอยต่ออาจเป็นเส้นตรงหรือถูกตัดให้เกิดลวดลาย บทสำรวจสถาปัตยกรรมมัมลุกของอาร์คเน็ตกล่าวถึงหินก่อซุ้มที่ตัดให้ขบกัน และตัวอย่างที่มีลวดลายคล้ายชิ้นขบกันอยู่บนผิวหน้าซุ้ม ภาพถ่ายจากด้านหน้าช่วยให้เห็นลวดลาย ส่วนรอยต่อที่เปิดให้เห็น ภาพด้านข้าง หรือการสำรวจอาคารอาจช่วยบอกว่าลวดลายนั้นลึกเข้าไปเท่าใด

การสลับสียังพบได้ในวัสดุกรุที่ปิดผิวผนัง ภายในห้องที่ตกแต่งด้วยหินอ่อน อาจเห็นแถบแคบหรือแผ่นใหญ่ล้อมกรอบแผงอีกชิ้นหนึ่ง ลองหาขอบนอกของวัสดุกรุและจุดที่ขอบนั้นบรรจบกับพื้นหรือวัสดุอีกชนิด คำว่าอับลักใช้อธิบายการจัดสี หากทราบวิธีก่อสร้าง ก็อธิบายเพิ่มเติมได้ว่าส่วนสลับสีเป็นก้อนหิน แผ่นกรุ หรือเป็นลวดลายที่ตัดลงบนผิวที่มองเห็น

องค์ประกอบของทางเข้าเรียกแยกกันได้ แถวก่อเป็นส่วนของผนัง ทางเข้าแบบเว้าเข้าไปบอกความลึกของช่องเปิด ส่วนมุการ์นัสเป็นการจัดช่องเว้าขนาดเล็กต่อกัน ทางเข้าหนึ่งแห่งอาจมีทั้งสามอย่าง บทความ อภิธานศัพท์สถาปัตยกรรมมัสยิด ช่วยแยกชื่อองค์ประกอบอาคารจากหน้าที่ของพื้นที่รอบ ๆ

ลองนึกถึงรอยต่อรูปฟันเลื่อยที่เห็นจากด้านหน้า เส้นดังกล่าวบอกได้ว่าหินสองสีมาบรรจบกันตรงไหน แต่ลายบนแผ่นกรุอาจดูคล้ายรอยต่อระหว่างก้อนหินที่ขบกัน หากต้องการระบุว่ารอยต่อทอดลึกเข้าไปในผนังเพียงใด ต้องดูด้านข้าง รอยต่อที่เปิดให้เห็น หรือบันทึกการสำรวจประกอบ

ดามัสกัสสมัยอัยยูบิดที่โรงพยาบาลอัลกัยมารี

ที่โรงพยาบาลบีมาริสถานอัลกัยมารีในดามัสกัส ทางเข้าช่วยให้เปรียบเทียบงานก่อหินแนวตรงกับแนวโค้งได้ บันทึกโบราณสถานของ Museum With No Frontiers อธิบายหินสี่เหลี่ยมจัตุรัสบนผนังด้านหน้าและหินทรงโค้งในซุ้มประดับ โดยมีสีสลับรอบทางเข้า เหนือช่องเปิดมีส่วนคลุมที่ประดับมุการ์นัส จารึกเหนือประตูเขียนด้วยอักษรซุลุษเป็นสามบรรทัด รายละเอียดจึงมีหลายระดับ ตั้งแต่แถบสีที่เห็นได้จากระยะไกลไปจนถึงจารึกและรอยต่อที่สังเกตได้เมื่อเข้าไปใกล้

จารึกบันทึกว่าเริ่มก่อสร้างใน ค.ศ. 1248 ภายใต้การอุปถัมภ์ของไซฟ์ อัลดีน อัลกัยมารี บันทึกระบุว่าวันที่ก่อสร้างเสร็จอ่านไม่ได้บางส่วน การเสียชีวิตของผู้อุปถัมภ์ใน ค.ศ. 1256 ช่วยอธิบายช่วงปีที่ใช้ในบัญชี ปีที่สร้างเสร็จแน่นอนยังไม่ทราบ โรงพยาบาลมีผังสี่เหลี่ยมจัตุรัสและอีวานสี่แห่งเปิดเข้าด้านใน อีวาน คือพื้นที่ที่มีช่องเปิดขนาดใหญ่ ในที่นี้อับลักอธิบายการตกแต่งทางเข้า ส่วนอีวานอธิบายการจัดพื้นที่ภายในอาคาร

การเปรียบเทียบกับ โรงพยาบาลอัลมันซูรีของกอลาวูนในไคโร ช่วยให้เข้าใจจุดประสงค์ที่กว้างขึ้นของสถาบันเช่นนี้ ทางเข้าแบบสลับสีที่อัลกัยมารีบอกลักษณะทางสถาปัตยกรรมของอาคารหนึ่งแห่ง ส่วนผัง ห้องต่าง ๆ และเอกสารของโรงพยาบาลให้หลักฐานเพิ่มเติมเกี่ยวกับการใช้อาคาร

ตัวอย่างสมัยมัมลุกที่มัสยิดและอาคารจ่ายน้ำ

มัสยิดกานี บัก อัลอัชราฟีในไคโรเป็นตัวอย่างที่งานอับลักเน้นอยู่บริเวณทางเข้า อาร์คเน็ตกำหนดอายุอาคารไว้ที่ ค.ศ. 1426–27 และบรรยายด้านหน้าอาคารสองช่วงกับทางเข้าอับลักสามหยักประดับมุการ์นัส มีหออะซานอยู่ด้านขวา เมื่อดูรูป ให้เริ่มจากทางเข้า ไล่ตามขอบหยักทั้งสาม แล้วมองต่อไปยังผนังเรียบข้างซุ้ม วิธีนี้ช่วยบอกว่าความต่างของสีเน้นส่วนใด แม้ภาพถ่ายจากถนนจะไม่เห็นอาคารทั้งหลัง

ที่อาคารจ่ายน้ำซึ่งสร้างขึ้นสำหรับสุลต่านกออิตบายในเยรูซาเล็ม หินสีแดงกับสีครีมอยู่บริเวณฐานสี่เหลี่ยมจัตุรัส อาร์คเน็ตอธิบายหน้าต่างกว้างมีลูกกรงที่ฐาน และช่วงต่อไล่ระดับเป็นขั้นขึ้นไปยังฐานทรงกระบอกและโดมยอดแหลมที่มีลายแกะสลัก บัญชีระบุว่ามีอาคารจ่ายน้ำหลังเดิมและสร้างหลังใหม่ทดแทนใน ค.ศ. 1482 ทั้งยังบันทึกการบูรณะครั้งใหญ่ใน ค.ศ. 1883 บันทึกของ Museum With No Frontiers ให้ปีที่สร้างตรงกัน แต่ลงช่วงการบูรณะไว้ที่ ค.ศ. 1882–83 และเรียกหินสีอ่อนกว่าว่าสีเหลือง ชื่อสีในสองบันทึกบอกความต่างของสีโดยไม่ได้ระบุชนิดทางธรณีวิทยา เมื่ออธิบายงานก่อหินในภาพรุ่นหลัง ควรอ่านปีของแบบอาคารเดิมควบคู่กับปีที่ซ่อมแซม

หน้าที่ก็ช่วยให้ระบุอาคารจ่ายน้ำได้เช่นกัน บทความเรื่อง อาคารซาบิล-กุตตาบในไคโร กล่าวถึงอีกแบบหนึ่งที่รวมจุดจ่ายน้ำและโรงเรียนไว้ในอาคารเดียวกัน ที่อาคารจ่ายน้ำของกออิตบาย แถวสีแดงและครีมดึงสายตาไปยังฐานและช่องเปิด ส่วนช่องเปิดแต่ละแห่งใช้ทำอะไรนั้นต้องดูบันทึกของอาคารนั้น ๆ

อับลักภายในอาคาร

แผงผนังลายเรขาคณิตสานไขว้ หมายเลข 1970.327.8 ของพิพิธภัณฑ์ศิลปะเมโทรโพลิแทน เป็นโมเสกหินอ่อนหลายสีจากคริสต์ศตวรรษที่ 15 ที่สันนิษฐานว่ามาจากไคโร แค็ตตาล็อกฉบับตีพิมพ์กล่าวถึงหินอ่อนกรุผิวสีตัดกันที่ขนาบลายฝังตรงกลางและระบุว่าเป็นอับลัก ลองดูขอบและแผงกลางแยกกัน แถบสีและส่วนกรอบกำหนดขอบเขตของลาย ส่วนตรงกลางประกอบด้วยรูปทรงขนาดเล็กสานกัน คู่มือลายเรขาคณิตอิสลาม อธิบายว่าดาวและลายสานไขว้ที่ซ้ำกันจัดลงในพื้นที่เช่นนี้ได้อย่างไร

แค็ตตาล็อกเสนอว่าแผงแนวตั้งนี้น่าจะเคยอยู่ที่ส่วนล่างของผนัง อาคารต้นทางยังไม่เป็นที่ทราบ ข้อสันนิษฐานจึงระบุตำแหน่งบนผนังได้ในระดับหนึ่ง แต่ยังไม่สามารถระบุว่าอยู่ในมัสยิดหรือพระราชวังแห่งใด การจัดแสดงในพิพิธภัณฑ์ทำให้สำรวจหินอ่อนได้ใกล้ขึ้น ตัววัตถุและแค็ตตาล็อกให้หลักฐานเรื่องสี การจัดลาย และตำแหน่งที่น่าจะอยู่ภายในห้อง

ดามัสกัสสมัยออตโตมันกับการสืบต่อของเทคนิคเดิม

มัสยิดเดอร์วิชปาชาในดามัสกัสแสดงว่าการก่อหินเป็นแถบยังคงใช้ในอาคารที่มีรูปแบบและหน้าที่ต่างออกไป Museum With No Frontiers กำหนดอายุมัสยิดไว้ในช่วงทศวรรษ 1570 และบรรยายงานอับลักแบบซีเรียหลายสีบนผนังด้านหน้า บันทึกยังระบุห้องละหมาดมีโดมและเฉลียงที่คลุมด้วยโดมขนาดเล็กกว่า กระเบื้องเซรามิกสีภายในอาคารผลิตในท้องถิ่นตามแบบอิซนิก หินสลับสี กระเบื้องเขียนลาย และการจัดวางโดมให้ข้อมูลคนละด้านเกี่ยวกับอาคารและช่างผู้สร้าง

เมื่อเปรียบเทียบกับผนังด้านหน้าของโรงพยาบาลอัลกัยมารีที่เก่ากว่า จะเห็นการใช้หินสีตัดกันสืบต่อมาในอาคารที่มีผังต่างกัน ที่อัลกัยมารี ประตูนำเข้าโรงพยาบาลที่จัดพื้นที่รอบอีวาน ที่มัสยิดอัลดัรวิชียะฮ์ ประตูเป็นส่วนของมัสยิดที่มีห้องละหมาดใต้โดม ความต่างของสีในผนังเป็นลักษณะที่เห็นได้ทั้งสองแห่ง ส่วนผัง จารึก และบันทึกให้รายละเอียดประวัติของอาคารแต่ละหลัง

วิธีอธิบายอับลักจากภาพถ่าย

เริ่มด้วยส่วนของอาคารที่ระบุได้ “แถวหินสีแดงสลับสีครีมที่ฐานสี่เหลี่ยมจัตุรัส” บอกตำแหน่งที่ซาบิลของกออิตบาย “ทางเข้าสามหยักล้อมด้วยหินสลับสี” บอกลักษณะที่มัสยิดกานี บัก สำหรับวัตถุที่แยกออกจากอาคาร เช่น แผงในพิพิธภัณฑ์ศิลปะเมโทรโพลิแทน ให้บอกว่าหินสีตัดกันอยู่ริมแผง ส่วนโมเสกอยู่ตรงกลาง จากนั้นเพิ่มปี สถานที่ และระดับความแน่นอนที่บันทึกสถาปัตยกรรมหรือพิพิธภัณฑ์รองรับ

ถ้าเห็นผิวหน้าซุ้มโค้ง ให้บอกลำดับสี รูปทรงของรอยต่อ และจุดที่แถบสิ้นสุด หากมีภาพด้านข้างหรือแบบอาคาร อาจอธิบายเรื่องความหนาของวัสดุได้เพิ่ม ภาพระยะใกล้ของส่วนที่ซ่อมแซมหรือสึกกร่อนช่วยเปรียบเทียบผิวปัจจุบันกับภาพถ่ายเก่าได้ วันที่ก่อสร้างและบูรณะทำให้ตีความสิ่งที่เห็นได้ง่ายขึ้น

บันทึกสถาปัตยกรรมและพิพิธภัณฑ์