ซาร์ฟคืออะไร? ที่รองถ้วยกาแฟสมัยออตโตมัน

ซาร์ฟคืออะไร? ที่รองถ้วยกาแฟสมัยออตโตมัน

Muslim Post Editorial Desk@muslimpost

ซาร์ฟเป็นที่รองด้านนอกของถ้วยกาแฟขนาดเล็กไม่มีหูจับ ตัวอย่างทองเหลือง เงิน และทองคำในพิพิธภัณฑ์แสดงให้เห็นว่าถ้วยวางลงในที่รองอย่างไร

ซาร์ฟ (zarf) คือที่รองด้านนอกของถ้วยกาแฟขนาดเล็กที่ไม่มีหูจับ ในการเสิร์ฟกาแฟสมัยออตโตมัน คนเสิร์ฟอาจนำถ้วยเซรามิกหรือแก้วที่มักเรียกว่า ฟินจาน มาวางซ้อนในที่รองแยกชิ้นเพื่อให้ผู้ดื่มจับได้ ซาร์ฟมีตั้งแต่ที่รองทรงถ้วยเรียบ ๆ ทำจากทองเหลืองไปจนถึงโครงทองคำประดับลายลงยาและอัญมณี

ขอบสองชั้นที่เห็นในภาพของพิพิธภัณฑ์อาจเป็นขอบของวัตถุสองชิ้นที่ซ้อนกัน ถ้วยด้านในใช้ใส่กาแฟ ส่วนที่รองด้านนอกรับน้ำหนักของถ้วยและเป็นที่จับ บัญชีวัตถุบางแห่งแสดงทั้งสองชิ้นด้วยกัน ในบางกรณีเหลือเพียงที่รอง

ถ้วยกาแฟวางลงในที่รองอย่างไร

เมื่อมองจากด้านข้าง ซาร์ฟจำนวนมากมีตัวเรือนกลวง ด้านบนกว้างและแคบลงไปทางฐาน ผนังด้านในรองรับส่วนล่างของถ้วย ไอมัน เอ็ม. เอดริส ศึกษาที่รองทองเหลืองเจ็ดชิ้นจากคลังวัตถุอัลอัชมูเนอิน เมืองมัลลาวี ประเทศอียิปต์ ภาพวาดของเขาแสดงส่วนล่างของถ้วยที่ลงไปอยู่ในตัวรอง และส่วนของผนังถ้วยที่สัมผัสผนังด้านใน ถ้วยจะโผล่พ้นขอบโลหะมากเพียงใดขึ้นอยู่กับรูปทรงและขนาดของทั้งสองชิ้น ไอมัน เอ็ม. เอดริส งานศึกษาที่รองถ้วยกาแฟทองเหลือง วารสาร Shedet ฉบับ 4

พิพิธภัณฑ์ศิลปะเมโทรโพลิแทนเก็บถ้วยพร้อมที่รองสมัยคริสต์ศตวรรษที่ 19 ซึ่งระบุว่าอาจมาจากตุรกี ถ้วยกระเบื้องเคลือบเขียนสีหมายเลข 89.2.2162a สูง 3.5 ซม. เส้นผ่านศูนย์กลาง 5.6 ซม. ที่รองเงินฉลุ แกะลาย และฝังวัสดุหมายเลข 89.2.2162b สูง 4.1 ซม. เส้นผ่านศูนย์กลาง 5.4 ซม. เส้นผ่านศูนย์กลางที่บันทึกของถ้วยใหญ่กว่าของที่รอง ตัวเลขเหล่านี้เป็นขนาดโดยรวมของวัตถุแต่ละชิ้น หากจะดูว่าสองชิ้นสวมเข้ากันอย่างไร ให้เปรียบเทียบส่วนล่างที่แคบกว่าของถ้วยกับปากและผนังด้านในของที่รอง บัญชีไม่ได้ให้เส้นผ่านศูนย์กลางของถ้วยตรงระดับที่สัมผัสกับที่รองแยกต่างหาก พิพิธภัณฑ์ศิลปะเมโทรโพลิแทน ถ้วยและที่รอง 89.2.2162a, b

ตัวอักษร a และ b ท้ายหมายเลขยังช่วยให้รู้ว่าความสูงแต่ละค่าหมายถึงชิ้นไหน ความสูงของทั้งคู่เมื่อซ้อนกันขึ้นอยู่กับว่าถ้วยลงไปในที่รองลึกเท่าใด เมื่อดูภาพด้านข้าง ให้หารอยต่อระหว่างเงินกับกระเบื้องเคลือบ แล้วดูว่าถ้วยโผล่เหนือขอบโลหะมากเพียงใด

ที่รองมีประโยชน์อย่างไรเมื่อเสิร์ฟกาแฟร้อน

คู่มือนิทรรศการ Life in a cup ของพิพิธภัณฑ์บริติชอธิบายการวางถ้วยกระเบื้องเคลือบสองใบซ้อนกันเพื่อป้องกันนิ้วมือ และเล่าถึงการใช้ที่รองโลหะขนาดเล็กที่แพร่ขึ้นในคริสต์ศตวรรษที่ 18 ผู้ดื่มยกถ้วยโดยจับชิ้นด้านนอกได้โดยไม่ต้องสัมผัสผนังถ้วยบาง ๆ ที่สัมผัสกับกาแฟร้อนโดยตรง เมื่อวางลงบนโต๊ะ ฐานจะรับน้ำหนักของทั้งสองชิ้น วัตถุที่เหลืออยู่บอกรูปทรงของพื้นผิวที่ใช้จับ แต่ไม่มีข้อมูลวัดอุณหภูมิของพื้นผิวนั้นหลังรินกาแฟ พิพิธภัณฑ์บริติช Life in a cup หัวข้อการเตรียมและเสิร์ฟกาแฟ

ที่รองทองเหลืองที่เอดริสศึกษามีฐานด้านล่างกว้างกว่าส่วนบน เขาเชื่อมโยงรูปทรงนี้กับความมั่นคงเมื่อวางลง และอธิบายว่าถ้วยโผล่เหนือขอบที่รองอย่างไร ลองดูตัวเรือนกับฐานพร้อมกันเพื่อเข้าใจว่าคนใช้จับยกและวางถ้วยอย่างไร ส่วนสถานที่ที่ผู้คนมาพบกันเพื่อดื่มกาแฟมีอธิบายในบทความเรื่อง ร้านกาแฟออตโตมันและชีวิตสาธารณะ เอดริส โครงสร้างและการใช้ที่รองจากอัลอัชมูเนอิน

การขึ้นรูปที่รองทองเหลืองและเงิน

วัตถุทองเหลืองจากอัลอัชมูเนอินมีฐาน ตัวเรือน และส่วนเชื่อมสั้น ๆ ภาพถ่ายด้านล่างของชิ้นหนึ่งเผยให้เห็นรอยเว้าตื้น ๆ ตรงกลางฐาน เอดริสยังแสดงแถวจุดนูนตามขอบฐานด้วย จากด้านข้างจะแยกตัวเรือนที่เกือบเป็นทรงกรวยออกจากฐานเตี้ย ๆ ด้านล่างได้ ลายประดับอยู่ตามพื้นผิวที่ต้องทำหน้าที่รองรับถ้วยและทำให้วางชุดถ้วยลงบนพื้นราบได้ เอดริส ภาพวาดและภาพถ่ายที่รองทองเหลือง

ในบัญชีที่รองเงิน พิพิธภัณฑ์ศิลปะเมโทรโพลิแทนระบุงานฉลุ งานแกะลาย และงานฝังวัสดุเป็นคนละเทคนิค การฉลุทำให้เกิดช่องทะลุผ่านผนัง งานแกะลายทำให้เกิดรอยหรือเส้นบนพื้นผิว ส่วนการฝังเป็นการนำวัสดุอื่นใส่ลงในร่องที่เตรียมไว้ ช่างอาจใช้หลายวิธีกับของชิ้นเดียวกันได้ ภายในที่รองที่ไม่มีถ้วยจะแสดงตำแหน่งของช่องฉลุและลวดลายบนผนังที่ยังต้องรับถ้วย บทความเรื่อง ตลาดและโรงช่างในเมืองอิสลาม อธิบายบริบทที่งานฝีมือและความรู้ในการผลิตหมุนเวียนไปตามที่ต่าง ๆ พิพิธภัณฑ์ศิลปะเมโทรโพลิแทน บัญชีที่รองเงิน

ถ้วยและที่รองอาจเดินทางมาต่างเส้นทาง

คู่มือของพิพิธภัณฑ์บริติชระบุซาร์ฟทองเหลือง Af.373 ที่สันนิษฐานว่ามาจากอียิปต์ไว้ข้างรายการถ้วย Af.3495 ซึ่งผลิตในจีนและได้มาจากอียิปต์ คู่มือกำหนดอายุทั้งสองชิ้นไว้ที่ ค.ศ. 1800–1860 อีกตัวอย่างหนึ่งคือถ้วยไมเซินสีม่วงซึ่งผลิตในเยอรมนีระหว่าง ค.ศ. 1800–1900 สำหรับตลาดออตโตมัน บันทึกเหล่านี้แสดงว่าสถานที่ผลิตกับสถานที่ได้วัตถุมาอาจเป็นคนละแห่งกัน และถ้วยสำหรับเสิร์ฟกาแฟอาจเดินทางมาจากที่ไกล เฮนรี คริสตี เป็นผู้บริจาคทั้งที่รองจากอียิปต์และถ้วยจากจีน แต่ทั้งคู่มีหมายเลขแยกกัน หากจะยืนยันว่าเคยใช้สองชิ้นนี้ด้วยกันในอดีต ต้องมีหลักฐานที่เชื่อมโยงวัตถุคู่นี้โดยเฉพาะ พิพิธภัณฑ์บริติช คู่มือนิทรรศการที่มีรายการถ้วยและที่รอง

ถ้วยบางใบยังมีหลักฐานเชื่อมโยงกับแหล่งผลิตในโลกออตโตมัน พิพิธภัณฑ์ลูฟวร์มีชิ้นส่วนถ้วยกาแฟจากคือตาห์ยาในคริสต์ศตวรรษที่ 18 หมายเลข MAO 936/824 เป็นเซรามิกที่มีซิลิกาสูงและเขียนลายใต้เคลือบใส ความกว้างสูงสุดในบัญชีเป็นขนาดของชิ้นส่วนที่ยังเหลืออยู่ หากจะหาว่าถ้วยเคยวางลงในที่รองอย่างไรต้องมีขนาดของถ้วยทั้งใบ บัญชีช่วยบอกแหล่งที่มาของชิ้นส่วนเซรามิก ส่วนเส้นทางของเมล็ดกาแฟที่ใช้ชงเครื่องดื่มในถ้วยนั้นกล่าวถึงในบทความเรื่อง เมืองท่ามอคคาของเยเมนและการค้ากาแฟ พิพิธภัณฑ์ลูฟวร์ ชิ้นส่วนถ้วยกาแฟจากคือตาห์ยา MAO 936/824

คู่มือของพิพิธภัณฑ์บริติชยังกล่าวถึงถ้วยเคลือบขนาดเล็กที่เรียกว่า ฮัยซี เมืองฮัยส์ แหล่งผลิตเครื่องปั้นดินเผาในเยเมน ผลิตถ้วยนี้จำนวนมากแล้วในช่วงกลางคริสต์ศตวรรษที่ 16 ชื่อนี้ยังใช้กับถ้วยที่ทำจากแหล่งอื่นด้วย อีกตัวอย่างหนึ่งในคู่มือคือถ้วยมีหูจับ As1967,03.40 ที่ผลิตในฮัยส์ในทศวรรษ 1950 หรือ 1960 ในบัญชีนี้ฮัยส์คือสถานที่ผลิตของวัตถุชิ้นหนึ่ง ส่วนชื่อประเภท ฮัยซี มีขอบเขตการใช้กว้างกว่า เมื่อพบชื่อสถานที่บนป้าย ลองตรวจดูว่าหมายถึงแหล่งผลิตถ้วย แหล่งผลิตที่รอง หรือชื่อเรียกของวัตถุประเภทหนึ่ง พิพิธภัณฑ์บริติช Life in a cup ถ้วยกาแฟฮัยซี

ที่รองลงยาจากเจนีวา

คอลเลกชันคาลิลีบันทึกซาร์ฟสามชิ้นที่ทำในเจนีวาช่วงกลางคริสต์ศตวรรษที่ 19 ไว้ภายใต้หมายเลข SW 180 รายการวัสดุของกลุ่มนี้มีแก้วโอปาลีนปิดทองและเขียนสี ทองคำลงยา และไข่มุกเม็ดเล็ก คำอธิบายระบุว่าช่างทองอาจนำแผ่นลงยา ชิ้นส่วนฉลุ หรืออัญมณีมาติดเข้ากับโครงโลหะ คอลเลกชันกล่าวถึงงานลักษณะนี้ในบริบทของการผลิตเพื่อส่งออก ป้ายจึงอาจระบุทั้งชื่ออุปกรณ์กาแฟออตโตมันและเมืองที่ผลิตในสวิตเซอร์แลนด์ คอลเลกชันคาลิลี ซาร์ฟสามชิ้น SW 180

ซาร์ฟอีกชิ้นจากเจนีวาในมิวเซียมคอลเลกชันสูง 5.7 ซม. ตามบัญชี วัตถุนี้ผลิตเพื่อส่งไปยังตลาดตุรกีในช่วงหนึ่งในสามแรกของคริสต์ศตวรรษที่ 19 ตัวเรือนทองคำมีส่วนฉลุและช่องรูปไข่ซึ่งประดับภาพเครื่องดนตรีบนพื้นลงยาสีต่าง ๆ กล่องหนังสีแดงบุผ้าด้านในทำมาพอดีกับรูปทรงที่รอง เมื่อปิดกล่องจะหุ้มที่รองไว้สำหรับเก็บรักษา ตอนเสิร์ฟกาแฟ ถ้วยจะวางในตัวรองทองคำ มิวเซียมคอลเลกชัน ซาร์ฟเจนีวาพร้อมกล่องพอดีรูป MC1178

ตัวอย่างจากคอลเลกชันของสุลต่าน

ซาร์ฟ OA 8032 ของพิพิธภัณฑ์ลูฟวร์เป็นที่รองทองคำจากคริสต์ศตวรรษที่ 19 บนฐานเตี้ย สูง 5 ซม. เส้นผ่านศูนย์กลาง 5.2 ซม. บัญชีระบุว่าแถวบิดเกลียวที่ประดับมรกตสลับกับแถวบิดเกลียวที่ประดับเพชรเจียระไนแบบกุหลาบ ด้านบนประดับลายดอกไม้ด้วยเพชร ใต้ลวดลายยังมองเห็นตัวเรือนรับถ้วยและฐานได้ วัตถุชิ้นนี้แสดงให้เห็นว่าช่างสามารถใส่รายละเอียดลงไปในพื้นผิวเล็ก ๆ ได้มากเพียงใด พิพิธภัณฑ์ลูฟวร์ ซาร์ฟประดับมรกตและเพชร OA 8032

บัญชีเดียวกันบันทึกเส้นทางของซาร์ฟจากคอลเลกชันสุลต่านอับดุลฮามิดที่ 2 ไปสู่การขายเครื่องประดับของพระองค์ในกรุงปารีสเมื่อ ค.ศ. 1911 จากนั้นจึงเข้าคอลเลกชันของฌอร์ฌ แอน (Georges Heine) และตกทอดสู่พิพิธภัณฑ์ตามพินัยกรรมใน ค.ศ. 1929 ปีเหล่านี้อยู่ในประวัติการครอบครอง ส่วนการผลิตระบุว่าอยู่ในคริสต์ศตวรรษที่ 19 บัญชีมีชื่อผู้ครอบครองในอดีตและข้อมูลการขาย โดยไม่ได้ระบุชื่อช่างผู้ทำ พิพิธภัณฑ์ลูฟวร์ ประวัติการครอบครอง OA 8032

ควรสังเกตอะไรเมื่อชมชุดเสิร์ฟกาแฟ

เริ่มจากปากถ้วยแล้วหารอยต่อที่เซรามิกหรือแก้วมาบรรจบกับโลหะ จากนั้นดูด้านข้าง ถ้าถ้วยโผล่เหนือโครงสั้นฉลุลายที่มีฐาน อาจเห็นวัตถุสองชิ้นซ้อนกัน หากที่รองว่างอยู่ ภาพด้านในอาจแสดงตำแหน่งที่ก้นถ้วยวางพิงผนัง อ่านหมายเลขของแต่ละชิ้นก่อนประมาณขนาดจากภาพ ความสูงเมื่อซ้อนกันและความสูงแยกชิ้นเป็นการวัดคนละอย่าง

ภาพวาดประวัติศาสตร์อาจแสดงตำแหน่งของที่รองเมื่อเทียบกับเหยือก ถาด และชิ้นอื่นของชุดกาแฟ ภาพจากคริสต์ศตวรรษที่ 19 ที่เอดริสนำมาพิมพ์แสดงทั้งถ้วยในที่รองและวัตถุสองชิ้นแยกกัน การดูทั้งสองแบบช่วยระบุชิ้นนอก บทความเรื่อง พงศาวดารภาพประกอบและพิธีการออตโตมัน ยกตัวอย่างการอ่านตำแหน่งและการจัดกลุ่มวัตถุในภาพประวัติศาสตร์ เมื่ออ่านบัญชีวัตถุเพิ่มเติม ก็จะทราบวัสดุและประวัติที่บันทึกไว้ของชิ้นนั้น เอดริส ภาพที่ 1 ภาพประวัติศาสตร์ของชุดเสิร์ฟกาแฟ

ยังมีบันทึกว่าด้วยธรรมเนียมที่มีผู้ปฏิบัติอยู่ ใน ค.ศ. 2013 คณะกรรมการระหว่างรัฐบาลของยูเนสโกขึ้นทะเบียนวัฒนธรรมและประเพณีกาแฟตุรกีในบัญชีรายชื่อตัวแทนมรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของมนุษยชาติ มติกล่าวถึงการเสิร์ฟกาแฟในถ้วยเล็กพร้อมน้ำและการพบปะสังสรรค์กันเมื่อดื่มกาแฟ การขึ้นทะเบียนกล่าวถึงวิถีปฏิบัตินี้ วัสดุ อายุ และประวัติผู้ครอบครองของที่รองแต่ละชิ้นตรวจได้จากบัญชีของพิพิธภัณฑ์ เช่น ลูฟวร์หรือพิพิธภัณฑ์ศิลปะเมโทรโพลิแทน ยูเนสโก มติ 8.COM 8.28

บัญชีพิพิธภัณฑ์และงานวิจัยเรื่องซาร์ฟ