Co to jest mashq? Jak czytać osmańskie karty ćwiczeń kaligraficznych

Co to jest mashq? Jak czytać osmańskie karty ćwiczeń kaligraficznych

Muslim Post Editorial Desk@muslimpost

Zobacz powtarzane kreski, oznaczenia proporcji i montaż kart w albumach. Dyplom icazetname pokazuje, jak zapisywano pozwolenie na podpisywanie prac.

Mashq, po turecku często zapisywane jako meşk, oznacza ćwiczenie kaligrafii. Na osmańskiej karcie ćwiczeń kaligraf mógł wielokrotnie pisać litery, ich połączenia lub całe zwroty. Kropki i linie mogły wskazywać proporcje. Niektóre ćwiczenia opracowywano jako starannie ułożone kompozycje z dekoracją i podpisem, a następnie montowano w albumach. Ślady na karcie pozwalają zobaczyć ćwiczenie. Karta muzealna może wskazać autora, odróżnić późniejszy montaż i wyjaśnić przeznaczenie konkretnego obiektu.

Różnice widać na kilku pracach z Muzeum Sakıpa Sabancı. Powtarzane powiedzenia Ahmeda Karahisarî zajmują kartę w złotej ramce. W ćwiczeniu Abdurrahmana Hilmiego kropki i linie pokazują proporcje. Dyplom Mira Mustafy Celaleddina zawiera potwierdzenia nauczycieli, którzy zezwolili mu na podpisywanie prac wykonanych określonymi rodzajami pisma.

Gdzie szukać śladów ćwiczenia

Najpierw znajdź kształt lub grupę liter, która występuje więcej niż raz. Prześledź tę sekwencję na karcie. Zwróć uwagę na odstępy między kreskami, na miejsce połączenia dwóch liter i na zmiany w przestrzeni wokół wyrazu. Powtórzenia mogą zajmować wiersz albo większą część strony. W ćwiczeniu proporcji znaki obok litery mogą wskazywać wielkość. Jeśli znaczenie dopisku jest niejasne, może pomóc odczyt zamieszczony przez muzeum. Kropka może należeć do litery albo służyć jako znak pomiaru, zależnie od położenia i kontekstu.

Wystawa Scribbled Exercises, Practice Pages gromadzi prace kaligrafów osmańskich działających na przestrzeni kilku stuleci. Opisy łączą ćwiczenie z nauką kształtów liter, podtrzymywaniem sprawności i wypróbowywaniem form. Kaligraf pisze krawędzią końcówki trzcinowego pióra, czyli kalamu. Powtarzanie znaków na karcie ujawnia różnice między kreskami. Przewodnik po odmianach kaligrafii arabskiej wyjaśnia nazwy pism pojawiające się w katalogach. Muzeum Sakıpa Sabancı, wystawa Scribbled Exercises, Practice Pages

Na zbliżeniu wybierz jedną grupę liter, a następnie znajdź ją na zdjęciu całej karty. W jednym miejscu kreski mogą być rozstawione szerzej, w innym zbliżają się do siebie. Da się odnotować te różnice jeszcze przed odczytaniem słów. Gdy muzeum objaśnia znak lub podaje, jaki zwrot był powtarzany, można odnieść widoczny szczegół do udokumentowanego odczytania.

Powtórzenia i złota ramka Ahmeda Karahisarî

Muzeum Sakıpa Sabancı rozpoznaje 190-0456-AK jako swobodne ćwiczenie Ahmeda Karahisarî z XVI wieku. Karta ma wymiary 35 × 26,3 cm. Katalog wymienia papier zaklejany w celu zmniejszenia chłonności oraz czarny atrament. Opisuje też wielokrotnie zapisane literackie sentencje i przysłowia. Wymienia wąską złotą ramkę i drobne złote róże między literami i słowami. Kolofon wskazuje, że praca kaligrafa jest ćwiczeniem. Powtórzenia i starannie rozmieszczona dekoracja znajdują się na tej samej karcie. Muzeum Sakıpa Sabancı, ćwiczenie Karahisarî, 190-0456-AK

Porównaj zdjęcie całej karty z ujęciem fragmentu. Na zdjęciu ogólnym widać ramkę i kształt pola pisma. Zbliżenie ułatwia rozpoznanie poszczególnych powtórzeń i przestrzeni, w których znalazł się złoty ornament. Katalog pomaga określić, co się powtarzało, i odczytać kolofon. Opis może wskazać, że karta służyła jako ćwiczenie, oraz przedstawić sposób jej opracowania.

Ćwiczenie proporcji Abdurrahmana Hilmiego

Muzeum nazywa kartę 190-0522-ARE ölçülü talim meşki. Datuje ją na drugą połowę XVIII wieku i podaje wymiary 18,5 × 26 cm. Kropki i linie pomagają przedstawić rozmiar i kształt liter oraz sposób ich łączenia. W części wolnych miejsc między zapisami są drobne kwiaty i liście. Muzeum ocenia, że karta prawdopodobnie była przykładem dydaktycznym. Kolofon wymienia Mehmeda Rasima Efendiego z Eğrikapı jako nauczyciela Hilmiego, a muzeum podaje, że Hilmi także uczył. Muzeum Sakıpa Sabancı, ćwiczenie proporcji 190-0522-ARE

Porównując kartę z pracą Karahisarî, zacznij od informacji o każdym obiekcie. Jedna karta katalogowa omawia powtarzane sentencje, podpis i złote róże. Druga wyjaśnia znaki proporcji i wskazuje nauczyciela wymienionego w kolofonie. Obie karty można przedstawić jako przykłady ćwiczenia z różnymi widocznymi cechami. Konkretną funkcję dydaktyczną można przypisać obiektowi na podstawie danych dotyczących tej pracy.

W podpisie do zdjęcia karty Hilmiego można wskazać miejsca, w których kropki i linie pojawiają się obok liter, a później podać ich funkcję według muzeum. Położenie kwiatów i liści da się zobaczyć na samym zdjęciu. Nazwisko nauczyciela wynika z kolofonu. Czytelnik może w ten sposób sprawdzić, które szczegóły widać, a które pochodzą z odczytu muzealnego.

Jak karty ćwiczeń trafiały do albumu

Album kaligraficzny 120-0243-SH w zbiorach muzeum ma wymiary 30 × 21,7 cm. Zawiera prace Şeyha Hamdullaha. Karta rozróżnia kompozycje kaligraficzne kıt’a i ćwiczenia meşk, które zebrano w murakka, czyli albumie. Kolorowe i marmurkowane papiery na marginesach, dekorację kart oraz oprawę datuje na XVIII wiek. Album łączy zapis kaligrafa zmarłego w 1520 roku z pracą nad późniejszą oprawą. Muzeum Sakıpa Sabancı, album 120-0243-SH

Oglądając stronę albumu, przyjrzyj się najpierw polu pisma, potem otaczającemu papierowi i oprawie. Data podana przy jednym elemencie może odnosić się wyłącznie do niego. Artykuł o warsztatach rękopiśmiennych pokazuje różne rodzaje pracy związanej z wykonaniem księgi. Przewodnik po rozetach szamsa daje inny przykład znaczenia położenia dekoracji. Album mógł nadać karcie nową oprawę długo po zapisaniu ćwiczenia.

W podpisie do albumu XVIII wiek można umieścić bezpośrednio przy informacji o papierze na marginesie, dekoracji i oprawie. Imię Şeyha Hamdullaha odnosi się do zapisanego tekstu. Na zdjęciu strony widać granicę między pismem a papierem wokół niego. Fotografia z zewnątrz pozwala obejrzeć oprawę albumu. Oba ujęcia pozwalają umiejscowić opis poszczególnych części.

Jak dyplom zapisuje zezwolenie na podpisywanie prac

Muzeum identyfikuje 110-0597 jako icazetname Mira Mustafy Celaleddina z 1270 roku hidżry, czyli lat 1853–1854. Dokument ma 27 × 36,5 cm. Pismo ucznia wykonano w sülüs i nesih, czyli odmianach znanych także jako thuluth i naskh. Poniżej, w dwóch owalnych kartuszach, są potwierdzenia Alego Rızy z Manisy i Abdullaha Zühdî zapisane pismem rıka. Według katalogu pozwalają one uczniowi podpisywać prace wykonane dwoma wymienionymi pismami. Treść i miejsce potwierdzeń pozwalają ustalić rolę tej karty. Muzeum Sakıpa Sabancı, dyplom Mira Mustafy Celaleddina, 110-0597

Kolofon może wskazywać osobę, która zapisała kartę. Potwierdzenie nauczyciela w dyplomie może utrwalać zezwolenie. Przy określaniu rodzaju zapisu sprawdź, kogo wymienia muzeum, co zostało podpisane i gdzie na stronie znajduje się dopisek. Przewodnik po proweniencji i kolofonach rękopisów podaje dalsze przykłady tego, jak nazwisko lub dopisek dokumentuje czyjąś rolę.

W przeglądzie kaligrafii osmańskiej Muzeum Sadberk Hanım opisuje icazetname jako dyplom wręczany uczniom uznanym za biegłych. Omawia też murakka jako album złożony z oddzielnych prac. Formę papieru i funkcję dokumentu można rozpatrywać osobno. Album zbiera i przechowuje prace, a dyplom Celaleddina zawiera potwierdzenia. Dwa nazwiska nauczycieli i dwa rodzaje pisma w katalogu dokładnie wyznaczają zakres zezwolenia. Muzeum Sadberk Hanım, Harmony of Line and Color

Na zdjęciu dyplomu można najpierw wskazać pismo ucznia, a następnie oba owalne pola poniżej. Wyjaśnienie tych dwóch części warto oprzeć na karcie muzealnej. Podaje ona, kto sporządził potwierdzenia, jakim pismem je zapisano i w których dwóch odmianach pisma uczeń mógł podpisywać swoje prace.

Późne przykłady i karty z innych zbiorów

Muzeum Sakıpa Sabancı kataloguje również swobodne ćwiczenie Hasana Rızy 190-0580-HR. Jest datowane na 1298 rok hidżry, czyli 1880–1881, i ma wymiary 23,5 × 34 cm. Data pozwala porównać konkretną pracę z późnego okresu osmańskiego z wcześniejszą kartą Karahisarî. Katalog wystawy z 1998 roku wydany przez Metropolitan Museum of Art przedstawia ćwiczenia pośród albumów kaligraficznych, rękopisów i paneli. Muzeum Sakıpa Sabancı, ćwiczenie Hasana Rızy 190-0580-HR i Metropolitan Museum of Art, Letters in Gold

Irańska karta albumu 2016.536 autorstwa Asadullaha Sziraziego w Metropolitan Museum of Art stanowi odrębny materiał do porównania. Muzeum określa ją jako siyah mashq i datuje na 1258 rok hidżry, czyli 1842–1843. Karta opisuje, jak powtórzenia stały się cechą części starannie komponowanych ćwiczeń i jak można było montować takie karty w albumach. Przy porównaniu materiału i montażu należy zachować irańską atrybucję i nazwę użytą przez muzeum. Metropolitan Museum of Art, karta albumu z ćwiczeniem kaligraficznym, 2016.536

Ozdobna bordiura może otaczać także inne rodzaje kaligrafii. Aga Khan Museum opisuje AKM254 jako kartę z kaligrafią nasta‘liq i niebiesko-złotą marmurkowaną bordiurą. Pole pisma i brzeg można zestawić z odpowiadającymi im elementami albumu Şeyha Hamdullaha. Tytuł i opis w katalogu pozwalają ustalić, czy w polu pisma widnieje ćwiczenie, kompozycja czy inny rodzaj zapisu. Zbliżone materiały na brzegu pomagają porównać sposoby prezentacji. Aga Khan Museum, karta z kaligrafią nasta‘liq, AKM254

Porównanie można oprzeć na innym szczególe w każdej kolekcji. W karcie Hasana Rızy ważne jest dokładne datowanie późnego ćwiczenia. W pracy Sziraziego punktem odniesienia są powtórzenia i miejsce karty w albumie. Bordiura AKM254 pozwala porównać sposób obramowania pisma z albumem Hamdullaha.

Jak podpisać fotografię karty ćwiczeń

Zapisz numer inwentarzowy, nazwisko kaligrafa lub atrybucję i datowanie. Opisz jeden widoczny szczegół, na przykład powtarzane słowa, znaki proporcji, późniejszą bordiurę albo potwierdzenie w osobnym polu. Jeśli karta zbiorów objaśnia tekst, wykorzystaj ją przy określaniu szczegółu. Dla strony albumu wskaż, która data dotyczy pisma, a która montażu lub oprawy. Krótki podpis może rozróżnić dowody ćwiczenia, prezentacji i nauczania za pomocą jednego szczegółu na każde stwierdzenie. Gdy zdjęć jest więcej, pokaż całą kartę obok fragmentu, aby czytelnik mógł zobaczyć położenie wierszy, bordiury i dopisków.

Karty muzealne i katalog wystawy