Wat is een lawh? Houten schrijfborden voor koranonderwijs

Een lawh is een bord of schrijfplank. In het koranonderwijs kan het woord verwijzen naar een houten oppervlak waarop tijdens een les werd geschreven. Een passage kon met inkt worden opgeschreven, bestudeerd en daarna weggewassen om ruimte te maken voor een volgende passage. Het British Museum bewaart een negentiende-eeuws bord met leesbare tekst en sporen van eerder weggeveegd schrift. Het voorwerp laat zien hoe verschillende schrijfmomenten sporen kunnen nalaten op hetzelfde stuk hout.

Sommige collecties gebruiken regionale benamingen. Het Allen Memorial Art Museum noemt zijn Hausa-bord een allo en brengt dat woord in verband met het Arabische al-lawh. Het met leer beklede handvat en de gebogen onderrand geven informatie over de vorm en het gebruik van het bord, naast de tekst op het oppervlak. Allen Memorial Art Museum, Allo, 2002.2.

Hoe werd een herbruikbaar bord tijdens de les gebruikt?

Het Metropolitan Museum of Art beschrijft hoe leraren passages opschreven met een rietpen en inkt die later kon worden weggewassen. In de beschrijving horen ook Arabische letters leren en de tekst reciteren bij het onderwijs. De volgorde kon per leerling verschillen. Een bord biedt ruimte voor een tekstgedeelte dat een leerling meer dan eens kan bekijken. Het kan worden gebruikt om naar de letters te kijken, hardop te lezen of een passage te herhalen. De catalogus geeft deze context bij het voorwerp. De namen van iedereen die het bord vasthield of erop schreef, staan daar niet bij. The Met, koranbord 2025.579.

De gereedschappen en de leeractiviteiten bieden verschillende soorten informatie. Een rietpen of qalam heeft een punt waarmee je schrijft. De inkt laat sporen op het hout achter en het bord biedt het schrijfoppervlak. De tekst kan een fragment van een soera, een hoofdstuk van de Koran zijn. In een les kan schrijven, lezen of reciteren centraal staan. Aan het bord alleen zie je zelden welke bezigheid de meeste tijd kostte. De gids over memoriseren en reciteren licht twee activiteiten toe die verband houden met dit soort lesmateriaal.

Een foto legt het uiterlijk van het schrift vast op het moment van de opname. Bij een hergebruikt bord kan dat de meest recente staat zijn. Als er een vage lijn zichtbaar is, kijk dan ook naar de houtnerf, de vorm en de belichting. Die beïnvloeden wat je op de foto ziet. Een gedocumenteerde lezing of beschrijving van het museum kan duidelijk maken welke sporen te herkennen zijn.

Wat de gewiste tekst op een bord van het British Museum laat zien

Bord 2011,6037.1 in het British Museum is een negentiende-eeuws voorwerp uit West-Afrika. Het is rechthoekig met een afgeronde bovenkant, 32 centimeter hoog en 13 centimeter breed. Het museum vermeldt Arabisch schrift in de Sudani-Maghribi-stijl op voor- en achterzijde. In de aantekening bij de inscriptie herkent het op één kant soera Quraysh, hoofdstuk 106. Het vermeldt ook achtergebleven sporen van soera Al-Ma’un, hoofdstuk 107, die was weggeveegd. De nummers duiden hoofdstukken aan. Uit de beschrijving blijkt niet in welke volgorde een bepaalde leerling ze heeft bestudeerd. British Museum, schrijfbord 2011,6037.1.

De sporen van het wissen geven informatie naast de vorm. Een effen stuk hout met een vergelijkbare omtrek zou ook op een schrijfbord kunnen lijken. Hier zijn huidige inktsporen en door het museum herkende resten van oudere tekst gedocumenteerd. In een bijschrift kun je het leesbare hoofdstuk, het vroegere fragment dat aan de hand van resten is geïdentificeerd en het profiel van het hout apart noemen. Bij een onscherpe foto geeft de catalogus meer houvast voor het lezen van de sporen.

Het museum vermeldt West-Afrika als plaats van vervaardiging. Als vind- of verwervingsplaats staat de Londense Portobello Market vermeld, met een schenking in 2011 als afzonderlijk gegeven. Die velden beschrijven verschillende momenten in de geschiedenis van het bord. British Museum, gegevens over vervaardiging en verwerving.

Twee borden die met Mali in verband worden gebracht

The Met dateert zijn houten bord met inkt, 2025.579, rond 1900 en schrijft het toe aan Mali. Het is volgens de catalogus 43,8 centimeter hoog en 21 centimeter breed. Het inventarisnummer maakt het voorwerp vindbaar in de collectie. De geschatte vervaardigingsdatum staat los van de aankoop in 2025, die het museum apart vermeldt. Door beide gegevens op te nemen, kan een bijschrift het voorwerp identificeren en de vervaardiging in de tijd plaatsen. The Met, gegevens van 2025.579.

Het National Museum of African Art van het Smithsonian registreert een ander houten schrijfbord onder Mali. Het is genummerd 2002-6-1 en gedateerd in het midden van de twintigste eeuw. De materialen zijn hout en inkt en de maten zijn 42,8 bij 14,5 bij 2 centimeter. Beide borden verschillen één centimeter in hoogte en het Smithsonian-bord is volgens de gepubliceerde maten smaller. Het Smithsonian vermeldt de diepte als derde maat en noemt de maker onbekend. De schenker is Lee Clark. Zet bij een vergelijking elk objectnummer naast de afmetingen. Datering, vorm en geografische toeschrijving zijn voor ieder voorwerp in de eigen catalogus te vinden. Smithsonian, koranschrijfbord 2002-6-1.

Wat een handvat, gat of gebogen rand kan vertellen

Het Hausa-bord 2002.2 in het Allen Memorial Art Museum heet allo, wordt in verband gebracht met Nigeria en dateert uit de jaren dertig of veertig van de twintigste eeuw. De totale afmetingen zijn 47,9 bij 19,7 bij 1,3 centimeter. Het museum vermeldt hout, inkt, spijkers en leer. Volgens het museum maakt de bekleding van leer het handvat prettiger om vast te houden en dient die ook als versiering. Dankzij de gebogen onderrand kon de schrijver het bord comfortabel tegen de taille of het been laten rusten. Beide verklaringen horen bij dit specifieke voorwerp. Allen Memorial Art Museum, gegevens en zaaltekst over de allo.

Penn Museum vermeldt Marokko als herkomst van het negentiende-eeuwse bord 29-201-704. Het houten bord is 42 centimeter hoog en 33,5 centimeter breed. In de beschrijving staat een gat bij het midden van de bovenkant, waardoor een koord kon worden gehaald om het bord op te hangen. Het museum identificeert ook een Arabisch gebed op het oppervlak. Dit voorbeeld laat zien dat op een bord dat met koranonderwijs wordt verbonden op één kant een gebed kan staan. Bij een beschrijving van het schrift kun je het objectnummer en de catalogus vermelden. Penn Museum, schrijfbord 29-201-704.

Zoek bij het vergelijken eerst het genoemde onderdeel. Op het bord in Oberlin bedekt leer het handvat. Bij Penn Museum is het gat onderdeel van de ophanging. De kenmerken geven informatie over het vasthouden of bewaren van het bord. Bij een ander bord waarvan de rand of het handvat buiten beeld valt, kun je de zichtbare delen beschrijven en daarna de catalogus raadplegen.

Hoe een onzekere herkomst in een catalogus staat

Het Louvre beschrijft AFI 1765 als een koranbord van gesneden hout en inkt. Het is maximaal 47,3 centimeter hoog en 23,5 centimeter breed. De dikte is 1,1 centimeter. De catalogus geeft 2,5 centimeter op voor de diepte die het bord door vervorming inneemt. In het herkomstveld staan de Maghreb en Afrika ten zuiden van de Sahara, beide met een vraagteken. De catalogus bevat twee foto’s en houdt de herkomst open. Louvre, koranbord AFI 1765.

De bewoordingen zijn bij een vergelijking van belang. The Met schrijft een van de borden toe aan Mali. Penn Museum vermeldt Marokko in het veld voor herkomst. Beide mogelijkheden bij het Louvre zijn met een vraagteken aangegeven. Het museum waar een bord wordt bewaard, de toegeschreven plaats van vervaardiging, de vind- of verwervingsplaats en de plek waar een leerling erop schreef, zijn afzonderlijke gegevens. Je kunt bij een onopgeloste herkomst de formulering en de vraagtekens uit de bron overnemen.

Hoe verschilt een schrijfbord van een handschriftblad?

Op een bord en in een handschrift kan Arabische tekst bewaard blijven. De vormen geven aanwijzingen over hoe de tekst werd gebruikt. Een bord is een houten oppervlak dat je kunt vasthouden, omdraaien en opnieuw klaarmaken om op te schrijven. Een mushaf is een geschreven exemplaar van de Koran, waarvan je pagina’s of delen binnen het boek kunt bestuderen. Op een los handschriftblad kun je letten op de schrijflijnen, een paginanummer of de volgorde van de tekst. Bij het bord kun je de randvorm, tekst op beide zijden en mogelijke sporen van hergebruik bekijken.

Voor een fotobijschrift geldt dit ook. Als maar één zijde op de foto staat, beschrijf die zijde. Bij museumfoto’s van de voor- en achterkant kun je de randen en de plaatsing van de regels vergelijken. Op een foto zie je wat er van het schrift over is. Het herkennen van een hoofdstuk of lezen van deels weggeveegde tekst kan steunen op een gedocumenteerde transcriptie of de interpretatie van het museum.

Wat kun je noteren bij een houten schrijfbord?

Begin met het objectnummer, het materiaal en de maten. Zoek daarna het handvat, het gat of de bocht die het museum beschrijft. Kijk of de catalogus schrift op een of beide kanten noemt en of leesbare regels van vage sporen worden onderscheiden. Houd de vervaardigingsdatum apart van het inventarisnummer. Neem vraagtekens over waar die bij de herkomst staan. Met deze gegevens kun je kort aangeven hoe het bord is gemaakt, hoe het mogelijk is gebruikt en wat er nog op te zien is.

Museumcatalogi om te vergelijken

• British Museum, 2011,6037.1 vermeldt de maten, regionale toeschrijving, schriftsoort en beschrijving van gewiste tekst.
• The Met, 2025.579 geeft objectgegevens en context bij herbruikbare borden in het onderwijs.
• Smithsonian, 2002-6-1 geeft materialen, datering en maten van een ander bord dat met Mali wordt verbonden.
• Allen Memorial Art Museum, 2002.2 verklaart de naam allo en de vorm van handvat en onderrand.
• Penn Museum, 29-201-704 documenteert afmetingen, ophanggat en Arabisch gebed.
• Louvre, AFI 1765 vermeldt dikte, vervorming en de onzekerheid over de herkomst.