Wat is een mabkhara? Historische wierookbranders herkennen

Een wierookbrander kan de vorm hebben van een open schaal, een houder met een geperforeerd deksel of een voorwerp om op te hangen. Begin bij het deel waarin materiaal werd geplaatst. Kijk daarna waar de geur naar buiten kon en let op poten, een handvat of ophangogen. Daaraan zie je hoe de houder werd ondersteund. Museumbeschrijvingen kunnen vertellen welke onderdelen ontbreken, welke later werden hersteld en welk gebruik de conservatoren mogelijk achten.

Namen als mabkhara en majmar komen voor bij houders voor wierook. Deze gids vergelijkt gedocumenteerde voorwerpen op grond van hun vorm. Een voorwerp in Doha heet in de titel een wierookbrander. De conservatoren stellen voor dat het geurkaarsen bevatte. Door de titel samen met de beschrijving en interpretatie te lezen, wordt duidelijk hoe dezelfde algemene term verschillende ontwerpen kan omvatten.

Wat mabkhara betekent in de context van gastvrijheid

De dienst voor cultuur en toerisme van Abu Dhabi gebruikt mabkhara als naam van een wierookbrander die bij gastvrijheid hoort. In de beschrijving van Union Square noemt de dienst een monument in de vorm van een wierookbrander naast een koffiekan en een rozenwatersprenkelaar. De erfgoedbeschrijving van Bait Al Gahwa gebruikt de spelling mibkhara voor een houder die bij het ontvangen van gasten kan horen. De twee bronnen geven het woord en de context waarin het gebruikt wordt. Dienst voor cultuur en toerisme van Abu Dhabi, Union Square en Bait Al Gahwa, erfgoedbeschrijving.

Het woord duidt een type houder aan. Bij een oud voorwerp kan het museumlabel het Engelse incense burner gebruiken of een regionale term, zoals majmar bij het Omaanse voorbeeld. Noteer de term van de instelling naast de vorm. Een beschrijving kan de houder verbinden met gastvrijheid, een vindplaats met aangetroffen resten of de werking van bewegende onderdelen. Welk verband je kunt leggen hangt af van de bron.

Wat een open schaal laat zien

Het Nationaal Museum in Oman publiceert een kalkstenen brander uit Ra’s al-Jinz, gedateerd op 2500–2000 v.Chr. Op de foto staat een ondiepe open schaal op vier korte poten. Volgens het museum waren er bij de vondst nog resten van vuur aanwezig. Het museum noemt het voorwerp een majmar. Het is een vroeg voorbeeld uit het Arabisch Schiereiland dat je met later metaalwerk kunt vergelijken. Aan de schaal zie je waar materiaal kon liggen. De resten zijn een eigenschap van het opgegraven voorwerp. Beide waarnemingen helpen bij de identificatie. Nationaal Museum, Oman, kalkstenen brander uit Ra’s al-Jinz.

Volg op een foto eerst de open rand. Kijk daarna naar de aansluiting tussen de schaal en de poten. Een zijaanzicht toont hoeveel ruimte er is tussen de schaal en de ondergrond. Een bovenaanzicht toont hoeveel van de binnenkant zichtbaar is. Bij een archeologisch voorwerp kan het museumrecord aangeven of de schaal open is aangetroffen en welk materiaal er aanwezig was. Uit de open vorm alleen kan je geen specifieke geurstof afleiden.

Hoe een opengewerkt deksel de vorm verandert

The Mets 1976.102 dateert uit de achtste of negende eeuw en heeft een lage cilindrische romp, drie poten en een scharnierend koepeldeksel. Het gegoten bronzen deksel is opengewerkt met motieven waaronder vleugels en planten. Het museum legt uit dat rook door de gaten kon gaan en beschrijft de voeten als katachtige poten. De opgegeven hoogte is 13,6 centimeter en de grootste lengte 24,2 centimeter. Als het scharnier zichtbaar is, kun je het beweegbare deksel onderscheiden van de vaste romp eronder. The Met, wierookbrander met koepeldeksel 1976.102.

Een ander bronzen stuk van The Met, 67.178.3a, b, dateert uit de elfde eeuw en wordt toegeschreven aan Andalusië. Het heeft een vierkante romp, poten, een lang handvat en een hoog koepeldeksel. Het museum noemt de hoefijzerbogen in de onderste band als een van de kenmerken waarop de toeschrijving berust. De maten zijn 24,8 bij 25,4 bij 10,8 centimeter. Zet de afbeeldingen naast elkaar en kijk naar hun romp voordat je de deksels vergelijkt. De gids over figuren en dieren in islamitische kunst biedt achtergrond bij motieven zoals de katachtige poten van het vroegere stuk. The Met, brander toegeschreven aan Andalusië 67.178.3a, b.

Ophangogen, sluitingen en een beweegbaar bakje

Het British Museum registreert 1992,0715.1 als een veelhoekige houder, vervaardigd in Noord-India rond de zestiende of zeventiende eeuw. De houder heeft een koepelvormige bovenkant, een lotus als bekroning en ogen en sluitingen voor ophanging. Hij meet 15 bij 16 bij 12 centimeter. De catalogus vermeldt dat één poot verbogen is en vergelijkt de vorm met Noord-Indiase grafgebouwen. De ogen laten zien hoe de houder kon hangen. De verbogen poot hoort bij de huidige toestand. De architectonische vergelijking gaat over de vorm. British Museum, Noord-Indiase wierookbrander 1992,0715.1.

The Mets 17.190.2095a, b is een opengewerkte bol uit de late dertiende of vroege veertiende eeuw, toegeschreven aan Damascus. De bol is 15,9 centimeter hoog. Met de ketting meet hij volgens de catalogus 22,2 centimeter. Tussen de scharnierende helften zit een bakje dat aan drie ringen hangt. Volgens het museum hielden die ringen het bakje stabiel wanneer de buitenste bol bewoog. Een buitenaanzicht laat de openingen en de naad tussen de helften zien. Het binnenwerk komt in beeld als de bol open te zien is. The Met, opengewerkte bol 17.190.2095a, b.

Een kommetje of beker kan een onderdeel met een eigen functie zijn. In de bol is het een binnenbakje dat aan ringen vastzit. Bij een Ottomaanse zarf houdt de buitenhouder een beker vast waarmee geserveerd wordt. De vergelijking helpt gerichte vragen te stellen. Welk onderdeel kan bewegen, wat wordt ondersteund en voor welke delen geeft de catalogus bewijs?

Hoe een museum een vervangend deksel beschrijft

National Museums Scotland bewaart de bronzen brander A.1956.518, beschreven via Museum With No Frontiers. Hij is 16,51 centimeter hoog en dateert uit het midden of het latere deel van de dertiende eeuw. Als herkomst staat Syrië of Irak vermeld. De catalogus beschrijft een cilindrische romp met drie poten. De scharnierende koepel die nu op de houder zit, geldt als een moderne vervanging. Volgens de catalogus was een eerder deksel mogelijk met een flens en ring op de romp geschroefd. De catalogus geeft ook aan waar oorspronkelijk een lang handvat zou hebben gezeten. Museum With No Frontiers, National Museums Scotland A.1956.518.

Koppel in een beschrijving het scharnier op de foto aan het vervangende deksel. De voorgestelde schroefverbinding hoort bij de interpretatie van de vroegere vorm. Op grond van voorstellingen en vergelijkingen vermeldt de catalogus ook een mogelijke kerkelijke context voor dit specifieke voorwerp. Een vergelijkbare vraag over de vorm komt op bij een vergelijking tussen de wierookbol van The Met en messing hemelglobes. Op een hemelglobe laten de markeringen zien hoe het oppervlak werd gebruikt. Het scharnier en de ringen van de wierookbol geven juist informatie over de houder en zijn binnenkant.

Waarom een wierookbrander geurkaarsen kan hebben bevat

Qatar Museums registreert MW.467.2007 als «Mamluk Incense Burner». Het stuk is 36,5 centimeter hoog en heeft een diameter van 16,5 centimeter. De catalogus beschrijft een cilindrische romp van messing, drie gestileerde poten en een opengewerkt koepeldeksel. De houder is ingelegd met zilver en goud. Als opdrachtgever wordt sultan al-Nasir Muhammad ibn Qalawun genoemd. Het collectieoverzicht geeft Egypte of Syrië en de veertiende eeuw. Het gedetailleerde record van Qatar Museums noemt Egypte en de jaren 1294–1340. Vermeld bij elke toeschrijving uit welke van deze twee bronnen ze komt. Qatar Museums, MW.467.2007 en Museum of Islamic Art, hoogtepunten uit de collectie.

Het gedetailleerde record stelt voor dat de houder ontworpen was voor geparfumeerde kaarsen. De titel, de zichtbare vorm en de voorgestelde functie staan allemaal in de catalogus. Een foto kan de openingen en de versiering laten zien. De voorgestelde inhoud is de interpretatie van de conservatoren. De tekst over het ziekenhuis van Qalawun in Caïro geeft een apart voorbeeld van hoe historische bronnen namen en instellingen aan Mammelukse voorwerpen of gebouwen verbinden. Voor deze houder noemt de catalogus al-Nasir Muhammad ibn Qalawun als opdrachtgever.

Waar je op kunt letten op een collectiefoto

Begin met een overzicht om te zien of het voorwerp open, afgedekt of gesloten is. Zoek een zichtbare schaal of een bakje. Lokaliseer poten, handvat en ophangpunten en kijk of een tweede foto laat zien hoe het deksel vastzit. Een foto recht van voren kan openingen achter een sierband aan het zicht onttrekken. Van bovenaf kan een geperforeerde bovenkant beter zichtbaar zijn. Een foto van de binnenkant kan een bakje laten zien of aanwijzen dat er een onderdeel ontbreekt.

Vergelijk de vorm vervolgens met het museumrecord. Bij de schaal uit Ra’s al-Jinz meldt de opgravingsbeschrijving aangetroffen resten. Bij de bol van The Met verklaren een open aanzicht en de catalogus de ringen. Bij de Schotse brander wordt het huidige deksel onderscheiden van de voorgestelde oorspronkelijke bevestiging. Bij het stuk in Doha staan de titel en de interpretatie van de inhoud naast elkaar. Zet bij elk van die gegevens het inventarisnummer, zodat de lezer het juiste voorwerp kan raadplegen.

Museumbeschrijvingen voor verdere vergelijking

• Bait Al Gahwa plaatst de mibkhara bij voorwerpen waarmee gasten werden ontvangen.
• Nationaal Museum, Oman beschrijft de kalkstenen schaal uit Ra’s al-Jinz en haar opgravingscontext.
• The Met, 1976.102 documenteert een geperforeerd scharnierdeksel en drie poten.
• The Met, 67.178.3a, b beschrijft de vierkante vorm die aan Andalusië wordt toegeschreven.
• British Museum, 1992,0715.1 geeft de maten en beschrijft ophangogen en sluitingen.
• The Met, 17.190.2095a, b toont een opengewerkte bol en beschrijft het opgehangen bakje.
• National Museums Scotland A.1956.518 documenteert het vervangende deksel en de mogelijke vroegere bevestiging.
• Qatar Museums, MW.467.2007 beschrijft de ingelegde houder en de interpretatie van geparfumeerde kaarsen.