Soera, aya, juz en hizb in de Koran uitgelegd

Een soera is een hoofdstuk van de Koran en een aya is een vers. Een juz is een van dertig delen waarmee je het lezen of reciteren over meerdere momenten kunt verdelen. In een veelgebruikt systeem van zestig hizb bevat elke juz twee hizb. De verwijzing 2:142 geeft een hoofdstuk en vers aan. Het label juz 2 geeft een leesdeel aan dat in de editie op Quran.com bij 2:142 begint.

Wat de vier begrippen aangeven

Begrip	Wat het aangeeft	Voorbeeld
Soera	Een hoofdstuk met een naam in de gebruikelijke reeks van 114 hoofdstukken	Al-Baqara is soera 2
Aya	Een vers met een nummer dat de plaats in de soera aangeeft	2:142 is vers 142 van Al-Baqara
Juz	Een van dertig leesdelen	Juz 2 begint binnen Al-Baqara
Hizb	Een van zestig kleinere leesdelen in het hier beschreven systeem	Bij doorlopende nummering opent hizb 3 juz 2

Hoofdstuk en vers vormen samen een verwijzing naar de tekst. De leesdelen verdelen diezelfde tekst op een andere manier. Daarom kan een digitale editie bij één vers de soeranaam, het versnummer, het juznummer en de pagina tonen. Voor het controleren van een citaat gebruik je soera en vers. Voor het plannen van een aantal leessessies kun je uitgaan van de markering van een juz of een hizb.

Als twee lezers elk de helft van juz 2 willen lezen, kunnen ze ieder een hizb nemen. Als ze daarna dezelfde passage willen bespreken, helpt het om het versnummer bij de naam van de soera te zetten. Dan kunnen ze die tekst ook terugvinden als de een een grootlettereditie gebruikt en de ander op een telefoon leest.

Hoe je een verwijzing naar soera en vers leest

In Koran 2:142 verwijst het eerste getal naar soera 2, Al-Baqara. Het tweede getal verwijst naar vers 142 van dat hoofdstuk. Zoek de soera in de inhoudsopgave en volg de versnummers binnen de soera. In het volgende hoofdstuk begint de telling opnieuw. In druk kan een vers meerdere regels beslaan, terwijl één regel ook delen van twee verzen kan bevatten. Kijk naar het genummerde teken aan het einde van het vers of open het vers rechtstreeks in de digitale editie.

Een soeranaam kan ook het hele hoofdstuk aanduiden. Op Quran.com is Al-Fatiha de eerste soera, met zeven genummerde verzen. Voor het volledige hoofdstuk kun je de naam gebruiken. Wil je het vijfde vers delen, dan geeft 1:5 de exacte plaats. Voeg de vertaler of de editie toe als je vertalingen vergelijkt. Twee vertalingen van hetzelfde vers kunnen verschillende woorden gebruiken.

Hoofdstuknamen kunnen vertaald zijn of anders gespeld worden in het Latijnse alfabet. Al-Baqarah, al-Baqara en het Engelse The Cow verwijzen in een gebruikelijke inhoudsopgave allemaal naar hoofdstuk 2. Het getal helpt als lesmateriaal en een app een andere spelling gebruiken. De verwijzing 2:142–145 loopt van vers 142 tot en met vers 145 van dezelfde soera. Gaat de passage over naar een ander hoofdstuk, geef dan de volledige verwijzing voor zowel het begin als het eind.

Waarom een juz midden in een soera kan beginnen

De dertig juz verdelen de tekst in delen van ongeveer vergelijkbare lengte. Soera's verschillen sterk in lengte. Een lang hoofdstuk kan dus over meerdere juz doorlopen. Op Quran.com opent juz 1 met Al-Fatiha en gaat het verder in Al-Baqara. Juz 2 begint bij 2:142 en juz 3 bij 2:253. Alle drie bevatten een gedeelte van Al-Baqara. Wie het hele hoofdstuk wil lezen, heeft aan juz 2 dus slechts een gedeelte ervan.

Tegen het einde van de Koran passen meerdere hoofdstukken in één leesdeel. Juz 30, ook wel juz Amma genoemd, begint bij 78:1 in An-Naba en loopt door tot de laatste soera, An-Nas. Het deel bevat veel korte hoofdstukken. Als je in de soeralijst van dezelfde website nummer 30 kiest, krijg je Ar-Rum. Kies je nummer 30 in de lijst met juz, dan verschijnt An-Naba. In het ene menu kies je een hoofdstuk en in het andere een leesdeel.

Als je midden in juz 2 stopt, kun je «juz 2, verder lezen vanaf 2:145» noteren. Met het versnummer vind je de exacte plaats ook op een ander apparaat. Wie in een groep één soera over meerdere bijeenkomsten leest, kan voor elke bijeenkomst het eerste en laatste vers afspreken. Zo kunnen de deelnemers met verschillende edities dezelfde tekst lezen.

De hizb en de markeringen van zijn kwarten

In het systeem van zestig hizb dat de Indonesische instantie voor verificatie van de Korantekst beschrijft, bevat elke juz twee hizb. De navigatie van Quran Foundation gebruikt deze indeling ook. Bij doorlopende nummering zitten hizb 1 en 2 in juz 1, hizb 3 en 4 in juz 2, en hizb 59 en 60 in juz 30. De tweede hizb van juz 2 is bij deze telling dus hizb 4.

Een rub al-hizb is een kwart van een hizb. Er zijn vier kwarten per hizb en in dit systeem acht per juz. Een editie kan het begin van de hizb en de punten op een kwart, de helft en driekwart markeren. De Indonesische handleiding noemt een achtpuntige ster als voorbeeld en geeft aan dat de vorm per editie kan verschillen. Een teken in de regel wijst de plek aan. Een tekst in de marge kan aangeven om welke grens het gaat. Als het teken geen toelichting heeft, kijk dan in de legenda van je exemplaar.

De namen van kleinere leesdelen lopen uiteen tussen druk- en handschrifttradities. De British Library beschrijft een handschrift uit Atjeh waarin achtsten van een juz zijn gemarkeerd. De markeringen boden meer plaatsen om de lezing te onderbreken. Spreek je met iemand af om «een kwart» te lezen, geef dan aan of je een kwart van een juz of van een hizb bedoelt. Voeg het eerste vers toe als het startpunt duidelijk moet zijn.

Waarom twee edities een andere grens kunnen aangeven

Het paginanummer hangt af van de opmaak van de mushaf, een geschreven of gedrukte uitgave van de Koran. Quran.com toont zowel 3:92 als 3:93 op pagina 62 van de editie die op die verspagina's wordt gebruikt. Het eerste vers valt in juz 3 en het tweede opent juz 4. Het begin van een juz kan dus op dezelfde pagina staan als het eind van de vorige.

Het vers dat als begin geldt kan ook verschillen. In tabel 2 van de verificatiehandleiding voor de Indonesische standaardmushaf begint juz 4 bij de woorden die bij 3:92 horen. De lijst op Quran.com laat het deel één vers later beginnen, bij 3:93. Beide verzen vallen binnen Al Imran. Als iemand bij de opdracht «begin bij juz 4» een vers eerder begint, vergelijk dan de indeling van de gebruikte edities. Geef het eerste en het laatste vers samen met het juznummer als iedereen hetzelfde bereik moet lezen.

In een groep die dezelfde druk gebruikt, volstaat «open pagina 62» vaak. Tussen een tweetalige uitgave, een grootlettereditie en een app is een verwijzing naar hoofdstuk en vers gemakkelijker over te nemen. Op de pagina van An-Naba toont Quran.com een openingsformule vóór het eerste genummerde vers. Zoek naar het nummer 78:1 om het eerste vers zelf te vinden. De uitleg over de basmala gaat in op de formule.

Hoe lezers de indeling in handschriften vonden

De verdeling kan in de boekbanden tot uiting komen of met markeringen in één band zijn aangegeven. Het Metropolitan Museum of Art bespreekt vroege Koranhandschriften in dertig delen en beschrijft kleine rozetten en andere tekens aan het einde van verzen. Bij een reeks banden kan de lezer het boek met het gewenste deel pakken. In één band helpen markeringen in de marge of in de tekst om een leesplek terug te vinden zonder bladen te tellen.

In het negentiende-eeuwse handschrift Or 15227 uit Patani in de British Library markeert een randornament het begin van juz 28, bij de opening van Al-Mujadilah. De bibliotheek beschrijft een indeling die in handschriften uit die streek werd gebruikt. Bij die indeling neemt een juz tien bladen in beslag, oftewel twintig pagina's, en sluit elke pagina af met een volledig vers. Dat aantal pagina's geldt voor de beschreven opmaak.

In het Javaanse exemplaar Add. 12312 van rond 1800 staan aan de buitenranden van de openliggende pagina's halfronde versieringen waar juz 2 begint. Drie rode cirkels boven elkaar in de tekst geven de exacte plek aan. De randtekens helpen de twee pagina's vinden en de cirkels wijzen de regel aan. In de catalogus verwijst 14v–15r naar de twee tegenover elkaar liggende zijden van opeenvolgende bladen. Noteer de plek in het handschrift en de passage in de tekst. De gids over herkomst en catalogi van handschriften legt uit hoe signaturen en andere gegevens een specifiek exemplaar identificeren.

Welke verwijzing helpt bij lezen en delen

Noem soera en vers als de precieze tekstplaats telt. Gebruik juz of hizb als je een leesdeel wilt afspreken. Wie een geluidsopname volgt, kan het eerste vers naast de naam van de opname noteren. Een opname per juz kan midden in een hoofdstuk beginnen. Een opname van een hele soera begint bij het eerste vers van die soera. In de uitleg over hafiz en qari staan de betekenissen van deze titels bij opnamen.

Probeer 2:142 op twee manieren te openen. Ga via de hoofdstukkenlijst naar Al-Baqara en ga naar vers 142. Open daarna juz 2 in de lijst met leesdelen en kijk naar het eerste genummerde vers. In de voorbeeldeditie kom je langs beide routes op dezelfde plek. Open daarna 3:92 en 3:93. De verzen volgen op elkaar in dezelfde soera en op dezelfde pagina, met verschillende juznummers. Zo zie je welke informatie elk nummer geeft.

Bronnen en edities

• De islamencyclopedie van de Turkse religieuze stichting beschrijft de begrippen soera en aya.
• De lijst met soera's op Quran.com geeft de volgorde van de hoofdstukken. Met de gekoppelde hoofdstuk-, vers- en juzpagina's kun je de voorbeelden volgen.
• De Indonesische verificatiehandleiding van de LPMQ documenteert de grenzen en tekens van de Indonesische standaardeditie, in de delen over juz en hizb en in tabel 2.
• De gids voor paginering van Quran Foundation laat zien waarom een pagina afhangt van de editie en noemt de genummerde navigatie-eenheden.
• Het onderzoek van de British Library naar juzmarkeringen in Zuidoost-Azië identificeert de exemplaren uit Patani en Java en beschrijft de plaats van de versieringen.
• Het overzicht van vroege Koranhandschriften van het Metropolitan Museum of Art geeft voorbeelden van meerdelige handschriften en tekens aan het einde van verzen.