Hadith là gì? Cách đọc phần nội dung, chuỗi truyền thuật và số dẫn

Hadith là gì? Cách đọc phần nội dung, chuỗi truyền thuật và số dẫn

Muslim Post Editorial Desk@muslimpost

Tìm hiểu mối liên hệ giữa hadith, Qur’an và Sunnah. Hai mục trong bộ sách của al-Bukhari cho thấy cách so sánh người truyền, câu chữ và số tham chiếu.

Hadith là một lời thuật được truyền lại. Trong nghiên cứu Hồi giáo, từ này thường chỉ lời thuật về điều Nhà tiên tri Muhammad đã nói, đã làm hoặc tán thành. Một mục điển hình ghi lại những ai đã truyền lời thuật, tức chuỗi isnad, và nội dung được truyền, tức phần matn. Các bộ sưu tập Sunni và Shia lưu giữ những nhóm lời thuật khác nhau. Một số bộ sưu tập Shia quan trọng còn bảo tồn lời dạy được quy cho các imam.

Khi mới đọc, hãy chọn một lời thuật rồi mở đúng vị trí trong bộ sách. Lời dạy về hành động và ý định xuất hiện ở đầu Sahih al-Bukhari và trở lại ở phần sau của cùng tác phẩm. Hai mục có chung ý chính. Đường truyền, câu chữ trong ví dụ và số dùng để tìm từng mục đều có thể đem ra đối chiếu cụ thể.

Hadith, Sunnah và Qur’an liên hệ với nhau như thế nào?

Qur’an là kinh điển của Hồi giáo, được người Muslim tiếp nhận là mặc khải. Khi dẫn Qur’an, người viết nêu chương và câu. Chẳng hạn, Qur’an 33:21 nêu Sứ giả của Thượng Đế như một tấm gương cho người có đức tin. Khi dẫn hadith, người viết nêu bộ sách và vị trí của lời thuật trong đó. Sự khác biệt vẫn nhận ra được nếu cả hai xuất hiện trên cùng một trang hay trong cùng bài giảng. Mushaf còn có thể chỉ bản Qur’an dưới dạng sách vật thể. Hướng dẫn về mushaf và các tờ sách giải thích thêm điểm này.

Sunnah thường chỉ đường lối hay thực hành mẫu mực của Nhà tiên tri. Bài nhập môn về hadith của Encyclopaedia Iranica giải thích rằng các lời thuật là nguồn chính để hiểu tấm gương ấy. Trong cách dùng của giới chuyên môn, nghĩa hai thuật ngữ có lúc chồng lên nhau. Có thể bắt đầu bằng hai câu hỏi. Lời thuật này quy câu nói hay hành động nào cho Muhammad? Một truyền thống học thuật hiểu tấm gương đó ra sao? Khi đọc về một hành động, ngữ cảnh giúp làm rõ học giả xem đó là chỉ dẫn cho một tình huống cụ thể hay là thực hành rộng hơn.

Tìm isnad và matn trong lời thuật về ý định

Mở Sahih al-Bukhari số 1, ở phần Mặc khải. Văn bản tiếng Ả Rập bắt đầu chuỗi với al-Humaydi, rồi đến Sufyan, Yahya ibn Said, Muhammad ibn Ibrahim và Alqama ibn Waqqas, trước Umar ibn al-Khattab. Theo lời thuật, Umar nghe Muhammad dạy rằng giá trị của hành động gắn với ý định. Ví dụ kể về việc di cư vì mục đích thế tục hoặc vì muốn kết hôn. Đây là cách diễn giải nội dung. Liên kết dẫn tới nguyên văn đầy đủ.

Tên người truyền và cách mỗi người nói mình đã tiếp nhận lời thuật hợp thành isnad. Lời dạy và ví dụ tạo thành matn. Đọc từ nguồn của người biên soạn tới Umar là theo thứ tự trình bày trong ấn bản. Đọc từ Umar về phía người biên soạn cho thấy đường đi của lời thuật theo mục đang xem. Bản dịch tiếng Anh trên trang đưa Umar và lời dạy lên trước. Tiếng Ả Rập còn ghi các mắt xích khác. Nếu bản dịch chỉ bắt đầu với tên một người bạn đồng hành của Nhà tiên tri, hãy đọc tiếng Ả Rập hoặc bản đầy đủ hơn để biết những tên còn lại.

Đối chiếu hai mục trước khi trích dẫn

Sahih al-Bukhari số 54 đặt một bản của lời dạy trong phần Đức tin. Chuỗi này bắt đầu với Abd Allah ibn Maslama và Malik. Hai đường truyền gặp nhau ở Yahya ibn Said, rồi cùng qua Muhammad ibn Ibrahim, Alqama và Umar. Bản thứ hai nói đến việc di cư vì Thượng Đế và Sứ giả của Ngài trước khi nhắc tới động cơ thế tục. Mục ở đầu bộ sách có ví dụ thế tục nhưng thiếu vế trước đó. Đặt từng cách diễn đạt cạnh tham chiếu của nó giúp chỉ ra điểm khác nhau.

Bản liên quan trong Sahih Muslim 1907a cũng có vế về việc di cư vì Thượng Đế và Sứ giả. Trang này còn ghi Quyển 33, hadith 222 và số tiếng Anh cũ là Quyển 20, hadith 4692. Cả ba là cách tìm cùng một mục trên trang. Cách diễn đạt tương tự ở bộ sách khác có thể dùng để so sánh. Trong trường hợp này, Muslim 1907a và Bukhari 54 đều truyền qua Malik. Để biết hai đường truyền độc lập đến đâu, cần xem tên người truyền và câu chữ bên cạnh nhan đề các bộ sách.

Việc xếp loại hadith đánh giá điều gì?

Trong thuật ngữ Sunni thông dụng, sahih có nghĩa là vững hoặc đáng tin, hasan là tốt và daif là yếu. Nghiên cứu về Ibn al-Salah và thuật ngữ hasan lần theo quá trình thay đổi cách dùng và định nghĩa của một trong những loại này. Một đánh giá có thể xét chuỗi có liền mạch hay không, người truyền có được coi là đáng tin và chính xác hay không, và việc đối chiếu có phát hiện điểm bất thường hoặc khiếm khuyết ẩn hay không. Xếp loại ghi lại nhận định của học giả về lời thuật hoặc một đường truyền. Tiêu chí và cách áp dụng có thể thay đổi theo học giả, tác phẩm và truyền thống. Mức yếu cho thấy giới hạn của chứng cứ theo tiêu chí đang dùng. Nhận định có người bịa ra lời thuật cần chứng cứ riêng.

Lời dẫn của Sahih Muslim cho thấy người biên soạn bàn về cách dùng lời thuật và điều kiện chấp nhận một số hình thức truyền thuật. Nghiên cứu của I-Wen Su về cách al-Juzjani đánh giá người truyền xem xét cách một nhà phê bình nhận định về con người và điều họ kể lại. Nghiên cứu của Jonathan A. C. Brown về phê bình nội dung theo dõi tranh luận về những kết luận có thể rút từ lời văn. Nhận ra tên trong chuỗi là bước đầu để hiểu cách đánh giá này.

Nếu một ấn bản có mức đánh giá, hãy ghi ai đưa ra mức đó và nó xuất hiện ở đâu. Tên chương do người biên soạn đặt, chú thích của biên tập viên hiện đại và lời được quy cho một nhân vật trong bản thuật có nguồn khác nhau. Nếu hai bản dịch giống nhau nhận mức đánh giá khác nhau, hãy so sánh tham chiếu và chuỗi trước. Chúng có thể dựa trên hai phiên bản khác nhau. Nếu phiên bản trùng nhau, có thể ghi tên người đánh giá và lý do khi nguồn cung cấp thông tin đó.

Vì sao bộ sách và truyền thống học thuật quan trọng?

Sahih al-Bukhari và Sahih Muslim là các bộ sưu tập Sunni nổi bật. Al-Kafi, do al-Kulayni biên soạn, là một bộ sưu tập quan trọng của Shia Mười Hai Imam. Hồ sơ bản chép tay al-Kafi của Thư viện Đại học Princeton xác định quyển một và quyển ba, đồng thời mô tả tác phẩm bao quát thần học và luật học. Nhan đề bộ sách cho biết có thể tìm lời thuật ở đâu. Mục đang đọc cho biết cụ thể hơn lời nói hay hành động được quy cho ai.

Trong nghiên cứu về nguồn hadith Shia thời kỳ đầu, Kumail Rajani bàn về vai trò của các lời thuật được quy cho hai imam al-Baqir và al-Sadiq. Một nghiên cứu trường hợp đối chiếu nhóm lời thuật trong al-Kafi với tư liệu trong một tác phẩm Ismaili để khảo sát các nguồn viết sớm hơn. Đây là ví dụ so sánh những nhóm văn bản có phạm vi xác định để trả lời câu hỏi lịch sử. Muốn tìm nhận định truyền thống về một lời thuật riêng lẻ, hãy đọc đánh giá có xét trực tiếp lời thuật đó.

Tách thời điểm của lời thuật khỏi niên đại bản chép

Mục lục EAP1216/3/1/1 của Thư viện Anh mô tả một quyển Sahih al-Bukhari bằng giấy thuộc dự án các thư viện Djerba. Hồ sơ xác định đây là quyển 6, gồm 228 tờ giấy, có niên đại thế kỷ XVIII hoặc XIX. Những dữ kiện này mô tả đúng quyển chép tay đó. Để biết một đoạn cụ thể có trong quyển hay không, cần xem nội dung quyển. Số tệp số hóa, số tờ vật lý và số của một hadith trong ấn bản cũng là ba loại thông tin riêng.

Hồ sơ Princeton ghi năm 1667 cho bản chép tay al-Kafi và xác định nhan đề nằm trong phần ghi cuối quyển ba, ở tờ 339a. Ghi cuối bản chép là một chú thích thường xuất hiện gần cuối văn bản, đôi khi ghi nhan đề hoặc thời điểm sao chép. Hướng dẫn về ghi cuối bản chép và dấu sở hữu cho thấy từng loại ghi chú hỗ trợ được nhận định nào. Niên đại bản sao giúp đặt hiện vật trong lịch sử đọc và sao chép. Để nghiên cứu thời điểm biên soạn bộ sách hoặc nguồn gốc lời thuật, hãy tìm chứng cứ nói về các giai đoạn trước đó.

Khi xem bản quét, dùng ký hiệu lưu trữ để xác định bản chép và số tờ để trở lại đoạn cần tìm. Hướng dẫn về kiểu chữ trong bản chép tay tiếng Ả Rập giúp nhận ra đặc điểm nét chữ. Một dạng chứng cứ khác là ijaza, giấy cho phép truyền dạy một tác phẩm. Giấy có thể ghi tên tác phẩm, người dạy và người nhận. Nó ghi nhận việc truyền dạy tác phẩm ở một thời điểm. Isnad trong hadith ghi đường đi của một lời thuật. Nếu bản chép có cả hai dạng ghi chép, hãy xác định riêng văn bản và những người liên quan tới mỗi dạng.

Viết tham chiếu để người khác có thể kiểm tra

Trước hết nêu bộ sách và ấn bản hoặc trang web. Ghi quyển hoặc chương, số lời thuật và mọi chữ hay dấu thuộc về số đó. Nếu có nhiều số, giữ nguyên cả nhãn của mỗi số. Trang web có thể đặt hệ thống số tiếng Anh cũ bên cạnh số mới. Chẳng hạn, ghi Sahih al-Bukhari 54, phần Đức tin, Quyển 2, hadith 47, sẽ giúp độc giả nhận ra mục ngay cả khi ấn bản của họ dùng số tiếng Anh cũ 52 trong quyển ấy.

Nếu trích một bản dịch đã xuất bản, hãy nêu dịch giả khi nguồn ghi tên. Nếu tóm tắt theo lời mình, nói rõ đó là diễn giải. Hãy đọc cả trước lẫn sau câu định dùng, nhất là khi bài đăng chỉ dẫn một câu riêng lẻ. Trong lời thuật về ý định, ví dụ di cư cho thấy cùng một hành động bề ngoài có thể do nhiều động cơ. Tham chiếu ví dụ giúp người đọc biết câu ngắn tóm tắt lời dạy nào.

Ở lần so sánh đầu, đặt Bukhari 1 và 54 cạnh nhau. Ghi một chi tiết ở ba chỗ: tên trong chuỗi, câu chữ về việc di cư và nhãn bên các số. Bạn sẽ thấy phần đường truyền dùng chung, một khác biệt trong câu chữ và cách trở lại từng mục. Có thể lặp lại cách đọc này với hadith khác.

Nguồn đọc lời thuật và bản chép tay