
سۇزانى كەشتىسى دېگەن نېمە؟ رەخت ئۇلاش، تىكىش ۋە مۇزېي مىساللىرى
سۇزانى رەختلىرىنىڭ ئايرىم كەشتىلىنىپ قانداق قوشۇلغانلىقىنى كۆرۈڭ. بۇخارا ۋە نۇراتا مىساللىرىنىڭ رەختى، تىكىشى ۋە نەقىشىنى سېلىشتۇرۇڭ.
سۇزانى (suzani) ئوتتۇرا ئاسىياغا خاس كەشتىلىك توقۇلما تۈرلىرىنىڭ بىرى. كۆپ ئۇچرايدىغان ئۇسۇلىدا ئاۋۋال رەخت توقۇلۇپ، ئاندىن ئۇنىڭغا يىپەك يىپ بىلەن نەقىش تىكىلىدۇ. بۈگۈنكى ئۆزبېكىستان ۋە تاجىكىستان رايونىدىن ساقلانغان تارىخىي مىساللارنىڭ ئىچىدە ياپقۇچ، ئاسما رەخت ۋە باشقا ئۆي بۇيۇملىرى بار. ھۈنەرۋەنلەر رەخت پارچىلىرىنى ۋاقىتلىق ئۇلاپ ئورتاق نەقىش سىزغان، ئايرىپ كەشتە تىككەن، ئاندىن يەنە قوشۇپ تىككەن. گۈلنىڭ ئىككى يېرى ئۇلانغان سىزىقتا سەل سۈرۈلۈپ قالسا، بۇ ئىشنىڭ قانداق تەقسىملەنگەنلىكىگە بىر يىپ ئۇچى بولالايدۇ.
توي رەختى ئۆي ئىچىدە قانداق ئىشلىتىلگەن؟
كلىۋېلاند سەنئەت مۇزېيى نامنى پارسچە ۋە تاجىكچە «يىڭنە» مەنىسىدىكى suzan سۆزىگە باغلايدۇ. بۇ نام ھەر خىل چوڭلۇق ۋە ئىشلىتىشكە ئىگە كەشتىلىك رەخت ئەنئەنىسىنى كۆرسىتىدۇ. چوڭ پارچىلار كارىۋاتقا يېپىلىدۇ، تامغا ئېسىلىدۇ ياكى ئۆينى بۆلۈشكە ئىشلىتىلىدۇ. مېتروپولىتان مۇزېيى نۇراتادىكى توي مۇراسىملىرىدا ئاسما رەختلەر بىلەن ئۆي بېزەلگەنلىكىنى ۋە مېھمانلارغا ئورۇن ئايرىلغانلىقىنى بايان قىلىدۇ. بىر پارچە رەختنى ئېسىش ئۇسۇلى ئۇنىڭ ئىشلىتىلىشىگە تەسىر كۆرسىتىدۇ. تامغا ئېسىلغان رەخت بېزەك بولۇپ كۆرۈنسە، ئىككى ئورۇن ئارىسىغا ئېسىلغاندا ۋاقىتلىق توسۇق بولالايدۇ.
مۇزېيلار خاتىرىلىگەن مۇھىتتا سۇزانى كېلىنچەكنىڭ سېپىگە كىرەتتى. كلىۋېلاند مۇزېيى شەھرىسەبز مىسالىدا ئانا-قىزلارنىڭ بىللە كەشتە تىككەنلىكىنى ۋە ئالاھىدە كۈنلەردە ئۇنى كۆرسەتكەنلىكىنى بايان قىلىدۇ. ل. كارمېل ۋە م. نىيازوفا يۇنېسكو نەشر قىلغان ئوتتۇرا ئاسىيا مەدەنىيەتلىرى تارىخى دا چوڭ-كىچىك ئۆي رەختلىرىنى، تامدىكى ئويۇقنى يېپىش ۋە قۇرۇق بۇيۇملارنى ئوراشقا ئىشلىتىلگەن پارچىلارنى تەسۋىرلەيدۇ. مۇزېي نامىدا «ئاسما رەخت» ياكى «پەردە ياكى كارىۋات ياپقۇچى» دېيىلسە، ئۇ مەلۇم ئىشلىتىش تۈرىنى بىلدۈرىدۇ. قايسى ئۆيدە، قايسى ئائىلىدە ياكى قايسى كۈنى ئىشلىتىلگەنلىكىنى بىلىش ئۈچۈن، شۇ پارچىنىڭ ئۆزىگە ئائىت خاتىرە كېرەك.
نەقىش نېمە ئۈچۈن ئۇلاش سىزىقىدا سۈرۈلىدۇ؟
چوڭ بىر نەقىشنى تەييارلىغاندا بىر نەچچە تار رەخت پارچىسى پۈتكەن رەختتە تۇرىدىغان تەرتىپى بويىچە ۋاقىتلىق قوشۇپ تىكىلىشى مۇمكىن ئىدى. سىزىشقا ماھىر ئائىلە ئەزاسى ياكى كەسپىي نەقىشچى رەختلەر قوشۇلغان ۋاقىتتا ئورتاق لايىھەنى ئۈستىگە سىزاتتى. مېتروپولىتان بۇ خىزمەتنى قىلىدىغان كەسپىي ئايال سىزغۇچىنى kalamkesh دەپ ئاتايدۇ. ئاندىن پارچىلار ئايرىلىپ، ئائىلىدىكى ئاياللار ئوخشىمىغان قىسىملارغا كەشتە تىكەلەيتتى. ئىش تۈگىگەندە پارچىلار قايتا قوشۇلۇپ، بىر پۈتۈن نەقىش ھاسىل قىلاتتى. ئايرىم تىكىلگەن رەختلەر يانمۇيان كەلگەندە بەزى سىزىق ياكى رەڭنىڭ ئورنىدا كىچىك پەرق كۆرۈلىدۇ.
كلىۋېلاند سەنئەت مۇزېيىدىكى 1940.602 نومۇرلۇق تام رەختى بۇ جەرياننىڭ ئىزىنى كۆرسىتىدۇ. مۇزېي ئۇنى 1850–1899-يىللارغا تەۋە دەپ، ياسالغان جايىنى بۇخارا ياكى شەھرىسەبز دەپ خاتىرىلەيدۇ. لايىھە سىزىش ئۈچۈن بەش پاختا رەختنى بوشراق ئۇلاپ تىككەنلىكىنى تونۇيدۇ، قارا سىياھ ئىزلىرى يەنىلا كۆرۈنىدۇ. خاتىرىدە يىپەك كەشتە ۋە ئىنچىكە ئىلمەك بىلەن قىلىنغان زەنجىرسىمان تىكىش تىلغا ئېلىنىدۇ. بۇ نەرسە ئائىلە ئىچىدە ئىشنى قانداق تەقسىملەپ، ئاندىن قانداق قايتا قوشۇشقا بولىدىغانلىقىنى چۈشەندۈرىدۇ. رۇمىنىيە دۆلەتلىك سەنئەت مۇزېيى 19-ئەسىردىكى 93207 / 942 نومۇرلۇق سۇزانىغا تۆت پارچە رەختنىڭ ئۇلاپ تىكىلگەنلىكىنى يازىدۇ. ئۇنىڭ ئۇزۇنلۇقى 194، كەڭلىكى 146 سانتىمېتىر، ئۇسلۇبىغا ئاساسەن بۇخاراغا مەنسۇپ دەپ قارالغان. تۆت دېگەن سان شۇ پارچىنىڭ ئۆزىگە خاس خاتىرە بولۇپ، ئۆلچەم بىلەن تەۋەلىككە ئوخشاش مەلۇم بىر بۇيۇمنى تەسۋىرلەيدۇ.
بىر گۈل غولى ئۈزۈلۈپ قالغاندەك كۆرۈنسە، ئاۋۋال ئاساسىي رەختنىڭ ئۇلاش سىزىقىنى ئىزدەڭ. بىر يوپۇرماقنىڭ ئىككى يېرى دەل شۇ سىزىقتا ئوخشىمىغان ئېگىزلىكتە ئۇچراشسا، رەخت پارچىلىرىنىڭ قانداق ئۇلانغانلىقىغا قاراشقا بولىدۇ. كلىۋېلاندتىكى 2016.89 نومۇرلۇق سۇزانى شۇنداق خاتىرىلەنگەن مىسال. ئۇ بەلكىم 1800–1850-يىللاردا شەھرىسەبزدە كەشتىلەنگەن. مۇزېي ئالتە ئاددىي توقۇلغان پاختا پارچە بارلىقىنى، ئۇلاش جايىدىكى نەقىشلەرنىڭ توغرا كەلمەسلىكى ئايرىم تىكىلگەندىن كېيىن قوشۇلغانلىقىغا ئىشارەت قىلىدىغانلىقىنى ئېيتىدۇ.
بۇ ئۈچ خاتىرىنىڭ ھەر بىرىدە ساننىڭ ئۆزى بىلەن ئۇ سانغا تايانغان باياننى بىللە يېزىشقا بولىدۇ. بەش پارچە رەخت قارا سىياھ ئىزى بار كلىۋېلاند ئاسمىسىغا تەۋە. ئالتە پارچە نەقىش سۈرۈلگەن شەھرىسەبز مىسالىدا خاتىرىلەنگەن. تۆت پارچە بولسا رۇمىنىيە مۇزېيىدىكى سۇزانىغا تەۋە. مۇشۇنداق يازغاندا سانلار بىر رەختتىن يەنە بىر رەختكە يۆتكەلمەيدۇ، ھەر بىرىنى ئۆزىنىڭ نومۇرى بىلەن قايتا تاپقىلى بولىدۇ.
ئاساسىي رەخت بىلەن كەشتە يىپىنى ئايرىم ئوقۇش
ئاساسىي رەخت دېگىنىمىز نەقىشنى كۆتۈرۈپ تۇرىدىغان توقۇلما. كەشتە يىپى رەختتىن ئۆتىدۇ ياكى ئۇنىڭ يۈزىگە بېكىتىلىدۇ. كارمېل بىلەن نىيازوفا 18-ئەسىرنىڭ ئاخىرى ۋە 19-ئەسىردىكى مىساللاردا ئاددىي توقۇلغان پاختا رەختنىڭ كۆپ ئۇچرايدىغان ئاساس ئىكەنلىكىنى، زىغىر رەختمۇ خاتىرىلەنگەنلىكىنى بايان قىلىدۇ. يىپەك بۇلاردا كەشتە يىپىنىڭ ئادەتتىكى ماتېرىيالى، پاختا ۋە يۇڭمۇ بەزى مىساللاردا ئىشلىتىلگەن. «پاختىغا يىپەك كەشتە» دېگەن تەسۋىر بىر نەرسىدىكى ئىككى ماتېرىيالنىڭ ئايرىم ۋەزىپىسىنى بىلدۈرىدۇ. كەئبە يېپىنچىسىنىڭ رەختى ۋە كەشتىسى ھەققىدىكى قوللانمىدا باشقا بىر ھۈنەر ئەنئەنىسىدە توقۇلغان ياپقۇچقا كەشتىلىك بەلۋاغنىڭ قانداق قوشۇلغانلىقى كۆرسىتىلگەن.
تىكىش نامى ياساش ئۇسۇلىنى تېخىمۇ روشەنلەشتۈرىدۇ. زەنجىرسىمان تىكىشتە بىر-بىرىگە تۇتاش ھالقىلار بىر سىزىق ھاسىل قىلىدۇ. خان جەمەتى كەشتە مەكتىپى ئىنچىكە ئىلمەك بىلەن قىلىنىدىغان تامبۇر تىكىشىنى تارتىپ چىڭىتىلغان رەختتە ئىشلەيدىغان ئۇسۇل دەپ تەسۋىرلەيدۇ. زەنجىرسىمان تىكىش ئۇنىڭدا ئەڭ كۆپ ئۇچرايدۇ. يىپنى ياتقۇزۇپ بېكىتىش ئۇسۇلىدا رەخت ئۈستىدە ياتقان يىپ كىچىك تىكىشلەر بىلەن تۇتۇپ قويۇلىدۇ. كلىۋېلاند 2016.89 دا تولدۇرۇشقا kanda xajol، بەزىدە bosma، چەت سىزىقىغا ilmoq ئىشلىتىلگەنلىكىنى خاتىرىلەيدۇ. بۇ ناملار شۇ رەختتىكى ئايرىم روللارنى كۆرسىتىدۇ.
گۈل بەرگىگە يېقىندىن قارىسا، يىپ بىلەن تولدۇرۇلغان يۈز ۋە ئۇنىڭ چېتىدىكى سىزىقنى ئايرىم كۆرگىلى بولىدۇ. يىراقتىن قارىغاندا شۇ بەرگنىڭ گۈل شېخى، يۇمىلاق مەركىزىي نەقىش ياكى چەت بەلۋېغىدىكى ئورنى ئېنىقلىنىدۇ. بىر رەختنىڭ خاتىرىسىدە بىر نەچچە تىكىش نامى بولۇشى شۇنداق چۈشەندۈرۈلىدۇ. مېتروپولىتان 19-ئەسىر بېشىدىكى نۇراتا ئاسما رەختىدە يىپنى ياتقۇزۇپ بېكىتىش، زەنجىرسىمان تىكىش، سىلىق تولدۇرما تىكىش ۋە تۈگمە تۆشۈكى تىكىشىنى تونۇغان. تۆتىنىڭ ئاساسى بىر پاختا رەخت.
بىر تەپسىلىي سۈرەتنى كۆرگەندە نەقىشنىڭ ئاستىدىكى توقۇلما يۈزگە قاراڭ. ئاندىن گۈلنىڭ تولدۇرۇلغان ئوتتۇرىسى بىلەن چېتىنى سېلىشتۇرۇڭ. ماتېرىيال خانىسىدا پاختا ياكى زىغىر دەپ كۆرسىتىلگەن نەرسە شۇ ئاساسىي يۈزگە تەۋە. تىكىش نامى بولسا يىپنىڭ ئۇ يۈزگە قانداق ئورۇنلاشتۇرۇلغانلىقىغا مۇناسىۋەتلىك.
زىغىر رەخت ئاساسىدىكى بۇخارا ياپقۇچى
مېتروپولىتان سەنئەت مۇزېيىدىكى 21.114.3 نومۇرلۇق ياپقۇچ 19-ئەسىرنىڭ بېشىغا تەۋە ۋە بۈگۈنكى ئۆزبېكىستاندىكى بۇخاراغا مەنسۇپ دەپ قارالغان. مۇزېي بەرگەن ئېگىزلىك 161.9، كەڭلىك 241.3 سانتىمېتىر. ماتېرىيال خانىسىدا زىغىر رەختكە يىپەك كەشتە تىكىلگەنلىكى يېزىلغان. مۇزېينىڭ بايانىدا ئۆيدە توقۇلغان پاختا پارچىلىرىغا نەقىش سىزىپ كەشتە قىلىش ھەققىدىكى ئومۇمىي جەريانمۇ بار. ماتېرىيال خانىسى بۇ ياپقۇچنىڭ ئۆزىگە خاس رەختنى كۆرسىتىدۇ، جەريان بايانى كەڭرەك ئەنئەنىنى چۈشەندۈرىدۇ.
ياپقۇچنىڭ چېتىدە چوڭ يۇمىلاق گۈللەر ۋە خورما يوپۇرمىقىغا ئوخشايدىغان نەقىشلەر روشەن. ئىچكى مەيداندىكى غول ۋە ئەگرى سىزىقلار ئىنچىكە. مۇزېي زەنجىرسىمان تىكىشنىڭ ئىنچىكە ئىشلەنگەنلىكىنى تىلغا ئالىدۇ. ئالدى بىلەن چەتتىكى چوڭ شەكىللەرنى بويلاپ، ئاندىن ئىچكىرىدىكى ئىنچىكە غوللارنىڭ قانداق شاخلىنىدىغانلىقىنى كۆرسە پەرق ئېنىق بولىدۇ. يوپۇرماق، ئەگرى غول ۋە تەكرار ئۆسۈملۈك نەقىشلىرى قوللانمىسى شاخ بىلەن يوپۇرماقنىڭ ئۆزئارا باغلىنىشىنى ئوقۇشقا مىسال بېرىدۇ.
مەركىزىي يۇمىلاق نەقىشلىك نۇراتا ئاسمىسى
مېتروپولىتاننىڭ 07.72 نومۇرلۇق ئاسما رەختىمۇ 19-ئەسىرنىڭ بېشىغا تەۋە بولۇپ، نۇراتاغا مەنسۇپ دەپ قارىلىدۇ. ئېگىزلىكى 217.2، كەڭلىكى 170.2 سانتىمېتىر. پاختا رەختكە يىپەك يىپ بىلەن كەشتە تىكىلگەن. مۇزېي مەركەزدىكى يۇمىلاق نەقىش، ئەتراپىدىكى چېچەكلىگەن چاتقال ۋە گۈل شاخلىرى، شۇنداقلا نىسبەتەن يۇمشاق رەڭلەرنى تەسۋىرلەيدۇ. ئىچكى مەيداندىكى گۈل نەقىشىنىڭ ھىندىستاندىكى موغۇللار توقۇلمىلىرىغا ئوخشاش جايلىرى بار دەپ كۆرسىتىدۇ. بۇ ئوخشاشلىق نەقىش ھەققىدە. رەختنىڭ تەۋەلىكى مۇزېي خاتىرىسىدە نۇراتا دەپ بېرىلگەن.
ئىككى رەخت كۆزنى باشقا جايغا باشلايدۇ. بۇخارا ياپقۇچىنىڭ كەڭلىكى ئېگىزلىكىدىن چوڭ، يىرىك نەقىشلەر چەت بەلۋاغدا. نۇراتا ئاسمىسىنىڭ ئېگىزلىكى كەڭلىكىدىن چوڭ، چېچەك شەكىللىرى ئورىغان مەركەز كۆزگە چېلىقىدۇ. بىرىدە يىپەك كەشتىنىڭ ئاستى زىغىر، يەنە بىرىدە پاختا. رەختنىڭ يۆنىلىشى، نەقىشنىڭ ئورنى ۋە ئاساسىنى بىللە كۆزىتىش سېلىشتۇرۇشنى تېخىمۇ كونكرېت قىلىدۇ. قاپتان بىلەن ئابايەنىڭ مۇزېي مىساللىرى مۇ ھەر بىر كىيىمنىڭ خاتىرىسىگە تايىنىپ ماتېرىيال ۋە قۇرۇلمىنى ئايرىم كۆرىدۇ.
كاتالوگدىكى سانلار بۇ يۆنىلىشنى روشەن كۆرسىتىدۇ. 21.114.3 نىڭ كەڭلىكى ئېگىزلىكىدىن 79.4 سانتىمېتىر چوڭ. 07.72 نىڭ ئېگىزلىكى كەڭلىكىدىن 47 سانتىمېتىر چوڭ. بۇ پەرقلەر رەسىملەر ئېكراندا باشقا چوڭلۇقتا كۆرۈنگەندىمۇ ئىككى رەختنىڭ نىسبىتىنى سېلىشتۇرۇشقا ياردەم بېرىدۇ. قىممەتلەر ھەر بىر رەختنىڭ مۇزېي بەرگەن ئۆلچىمىدىن چىقىرىلغان.
ئۇسلۇب جاي ھەققىدە قانچىلىك مەلۇمات بېرىدۇ؟
كلىۋېلاندتىكى 1916.1311 نومۇرلۇق پەردە ياكى كارىۋات ياپقۇچى، نەقىش ئوخشاشلىقى بىلەن كاتالوگدىكى جاي ئايرىم بايان قىلىنىدىغان مىسال. مۇزېي بۇ 19-ئەسىر بېشىدىكى رەختنى ھازىر تاجىكىستاننىڭ ئۇرا تۆپە رايونىدىن دەپ تىزىدۇ. ئاددىي توقۇلغان پاختىغا يىپەك كەشتە تىكىلگەن. مۇزېي مەركەزدىكى يەلپۈگۈچ شەكىللىك گۈلدەستىنى، بۇلۇڭلاردىكى ئوخشىشىنى ۋە كەڭ چەت بەلۋاغنى بۇخارا ئىشلىرىغا خاس ئالاھىدىلىك بىلەن سېلىشتۇرىدۇ. جۇغراپىيە خانىسى بىلەن نەقىش سېلىشتۇرمىسى ھەر بىرى ئۆزىگە خاس دەلىلنى كۆرسىتىدۇ.
ئوخشاش مۇزېينىڭ 1940.602 نومۇرلۇق ئاسما رەختىدە ئىككى مۇمكىن جاي ساقلانغان. مۇزېي يوپۇرماقتىن تۈزۈلگەن رومب شەكىللىك تور ئىچىدىكى چېچەكلىگەن ئۆسۈملۈك ۋە گۈللەرنى بايان قىلىدۇ. بىر گۈلدىن يەنە بىرىگە نەزەر يۈگۈرتسە ئۆسۈملۈك شەكلى بىلەن گېئومېتىرىيەلىك ئورۇنلاشتۇرۇش بىللە كۆرۈنىدۇ. ئىسلام لايىھەسىدىكى تور، سىممېترىيە ۋە تەكرار شەكىللەر بۇ تۈزۈلۈشنى ئىپادىلەشكە ياردەم بېرىدۇ. كارمېل بىلەن نىيازوفا بىر پارچىنىڭ بىر نەچچە ئىشلەپچىقىرىش مەركىزىگە خاس ئالاھىدىلىكنى كۆرسىتىشى مۇمكىنلىكىنى بايان قىلىدۇ. رۇمىنىيە مۇزېيىمۇ ئۆز ئەسىرىنىڭ بۇخاراغا تەۋەلىكىنى ئۇسلۇبقا تايىنىپ ئوتتۇرىغا قويغان.
ئىككى سۇزانىنى سېلىشتۇرغاندا نېمىنى خاتىرىلەش كېرەك؟
ئاۋۋال ماتېرىيال، ئۆلچەم ۋە بۇيۇم نومۇرىنى بىللە يېزىڭ. بۇخارا ياپقۇچى ئۈچۈن زىغىر رەختكە يىپەك كەشتە دەپ يېزىپ، 21.114.3 نىڭ ئۆلچەملىرىنى كىرگۈزۈڭ. نۇراتا ئاسمىسى ئۈچۈن پاختىغا يىپەك كەشتە ۋە 07.72 نىڭ ئۆلچەملىرىنى يېزىڭ. بۇيۇم نومۇرى بىلەن ماتېرىيال بىللە تۇرسا، تېخنىكىلىق كۆزىتىش توغرا رەختكە باغلىنىدۇ.
ئاندىن پۈتۈن كۆرۈنۈشنى سۆز بىلەن تەسۋىرلەڭ. ئەڭ چوڭ گۈللەر چەتتە تۇرامدۇ؟ كىچىك شەكىللەر مەركەزدىن سىرتقا تارقالغانمۇ؟ بىر نەقىشنى ئۇلاش سىزىقىغىچە كۆزىتىڭ. يىپنىڭ شۇ يەردە توختىغانلىقىنى ياكى كېيىنكى پارچىغا ئۆتكەندە ئورنى سۈرۈلگەنلىكىنى كۆرۈڭ. كلىۋېلاندنىڭ بەش پارچىلىق رەختىدە كۆرۈلگەن قارا سىياھقا ئوخشاش، يېقىن سۈرەتتە سىزما ئىزى چىقىشى مۇمكىن. پۈتۈن سۈرەت ئۇلاشنىڭ بىرلا نەقىشنى بۆلگەنلىكىنى ياكى ئىككى قاتار نەقىش ئارىسىدا تۇرغانلىقىنى چۈشىنىشكە ياردەم بېرىدۇ.
ئاخىرىدا خاتىرىدىكى ئىشەنچ دەرىجىسىنى ساقلاڭ. «نۇراتاغا مەنسۇپ دەپ قارالغان»، «بۇخارا ياكى شەھرىسەبز» ۋە «بۇخارا ئەسىرىگە سېلىشتۇرۇلغان» دېگەن سۆزلەر ئوخشىمىغان نەرسىلەرنى بىلدۈرىدۇ. مۇزېي ئۆي رەختىگە بىر نەچچە مۇمكىن ئىشلىتىش نامى بەرگەن بولسا، ھەر بىرىنى شۇ بۇيۇمغا باغلاپ يېزىشقا بولىدۇ. رەخت نەقىشنىڭ قانداق سىزىلىپ، پارچىلارنىڭ قانداق قوشۇلغانلىقىنى تەپسىلىي بىلدۈرەلەيدۇ. ئۇنى ئالدى بىلەن ئىشلەتكەن ئائىلە توغرىسىدا بولسا خاتىرە ئازراق قالغان بولۇشى مۇمكىن.
قىسقا سېلىشتۇرۇش يېزىقىغا ئالدى بىلەن كۆرۈنگەن نەرسىنى كىرگۈزۈڭ. مەسىلەن، «يوپۇرماق ئۇلانغان سىزىقتا سەل يۇقىرىدا داۋاملىشىدۇ» دېيىش كۆزىتىشكە تايىنىدۇ. ئاندىن مۇزېي بايان قىلغان ھۈنەر ئۇسۇلىنى ۋە بۇ سىزىقنىڭ شۇ بايانغا قانداق ماس كېلىدىغانلىقىنى يېزىڭ. مۇزېينىڭ جۇغراپىيەلىك تەۋە قىلىشىنى بۇ ئىككىسىدىن ئايرىم ساقلىسىڭىز، نەقىشنىڭ ئىزىغا ئۇنىڭدىن ئارتۇق تارىخ يۈكلەنمەيدۇ.
مۇزېي خاتىرىلىرى ۋە تېخنىكا مەنبەلىرى
- مېتروپولىتان سەنئەت مۇزېيى، بۇخاراغا مەنسۇپ ياپقۇچ 21.114.3
- مېتروپولىتان سەنئەت مۇزېيى، نۇراتاغا مەنسۇپ ئاسما 07.72
- كلىۋېلاند سەنئەت مۇزېيى، بەش پارچىلىق ئاسما 1940.602
- كلىۋېلاند سەنئەت مۇزېيى، گۈل شاخلىق سۇزانى 2016.89
- كلىۋېلاند سەنئەت مۇزېيى، پەردە ياكى كارىۋات ياپقۇچى 1916.1311
- رۇمىنىيە دۆلەتلىك سەنئەت مۇزېيى، چېگراسىز مۇزېيلاردىكى سۇزانى 93207 / 942
- ل. كارمېل ۋە م. نىيازوفا، «ماۋارائۇننەھردىكى توقۇمىچىلىق سەنئىتى»، سۇزانى قىسمى، يۇنېسكو
- خان جەمەتى كەشتە مەكتىپى، StitchBank كەشتە تېخنىكىلىرى





