กอลัมดานคืออะไร? กล่องปากกาเปอร์เซียและตัวอย่างในพิพิธภัณฑ์

กอลัมดานคืออะไร? กล่องปากกาเปอร์เซียและตัวอย่างในพิพิธภัณฑ์

Muslim Post Editorial Desk@muslimpost

กอลัมดานคือกล่องเก็บปากกาก้านอ้อของเปอร์เซีย ดูว่ากล่องทองเหลืองและกล่องเคลือบแล็กเกอร์จัดที่ให้ปากกา ตลับหมึก และเครื่องเขียนอย่างไร

กอลัมดาน (qalamdan หรือ qalamdān) คือกล่องปากกาเปอร์เซียสำหรับเก็บปากกาก้านอ้อที่ใช้เขียนหนังสือและคัดอักษร บางกล่องมีที่ให้ตลับหมึก มีดเหลา หรือเครื่องมืออื่นด้วย ขึ้นอยู่กับโครงสร้าง ตัวอย่างในพิพิธภัณฑ์มีทั้งกล่องทองเหลืองประดับลายฝังพร้อมฝาบานพับ และกล่องเคลือบแล็กเกอร์ที่ดึงถาดออกทางปลายด้านหนึ่งได้

วิธีเปิดกล่องช่วยให้เห็นว่าอุปกรณ์แต่ละชิ้นเคยวางอยู่ตรงไหน ช่องลึกใช้แยกหมึกออกจากปากกาได้ ถาดยาวและแคบรองรับด้ามปากกาที่มีขนาดยาว แม้ตัวกล่องกว้างเพียงไม่กี่เซนติเมตร ฝา ด้านข้าง และถาดยังเป็นพื้นที่สำหรับวาดภาพ ฝังลายโลหะ หรือจารึกข้อความ ภาพของกล่องในสภาพเปิดจึงเผยทั้งช่องเก็บของและลวดลายที่มองไม่เห็นตอนปิดกล่อง

ในกอลัมดานเก็บอะไรไว้บ้าง

ปากกาก้านอ้อหรือ qalam มีปลายที่ตัดแต่งไว้ให้พาหมึกลงบนกระดาษ ผู้เขียนใช้มีดเล็กแต่งปลายปากกาที่สึกและใช้แท่นเล็กรองก้านอ้อตอนตัด นิทรรศการเรื่องการเขียนและการคัดอักษรของมหาวิทยาลัยแมคกิลล์อธิบายกล่องปากกาควบคู่กับเครื่องมือเหล่านี้ เอกสารนิทรรศการกล่าวถึงการใส่กระจุกไหมหรือขนแกะไว้ที่ปากตลับหมึกเพื่อควบคุมปริมาณหมึกที่ติดปลายปากกาขึ้นมา ผู้เขียนจึงต้องใส่ใจทั้งรูปทรงของปลายปากกาและปริมาณหมึกก่อนจรดปลายลงบนกระดาษ มหาวิทยาลัยแมคกิลล์ เครื่องมือเขียนหนังสือ ตู้จัดแสดง 3b

หากไล่ตามลำดับการใช้ อุปกรณ์แต่ละชิ้นมีหน้าที่ต่างกัน มีดกับแท่นรองใช้เตรียมปลายปากกา ตลับหมึกใช้จุ่มปลายปากการะหว่างเขียน ส่วนกล่องใช้รวมเครื่องมือเมื่อต้องเก็บหรือพกพา วิธีตัดแต่งส่วนที่สัมผัสกระดาษมีอธิบายในคู่มือเตรียมปากกาก้านอ้อ ส่วนชนิดของหมึกที่อาจเก็บในตลับอ่านได้จากคู่มือเรื่องหมึกในต้นฉบับอิสลาม

เมื่อเปิดกล่องจะเห็นว่าช่างแบ่งพื้นที่ให้เครื่องมือใดบ้าง พิพิธภัณฑ์ศิลปะเมโทรโพลิแทนในนิวยอร์ก หรือเดอะเมต มีกล่องทองเหลืองฝังเงินจากต้นคริสต์ศตวรรษที่ 16 ซึ่งสันนิษฐานว่าทำในอิหร่าน ด้านในมีช่องแยกสำหรับปากกาก้านอ้อ ตลับหมึก และภาชนะใส่ทราย พิพิธภัณฑ์ยังระบุช้อนเล็กไว้ในรายการชิ้นส่วนที่เหลืออยู่ รูปร่างและตำแหน่งของช่องแสดงว่าช่างเผื่อที่ให้เครื่องมือแต่ละขนาดอย่างไร เดอะเมต กล่องปากกามีจารึก 1975.350.1a–c

กล่องโลหะแยกปากกาออกจากหมึกอย่างไร

พิพิธภัณฑ์บริติชเก็บรักษากล่องทองเหลืองยาว 37 เซนติเมตร ทำที่เมืองโมซูลระหว่าง ค.ศ. 1230–1250 ปากกาอยู่ในช่องยาว ส่วนภาชนะเล็กที่ปลายด้านหนึ่งใช้ใส่หมึก ทรายสำหรับซับหมึกส่วนเกิน และเส้นด้ายสำหรับทำความสะอาดปากกาก้านอ้อ เมื่อยกฝาขึ้นจะเห็นปากกาและภาชนะพร้อมกัน บัญชีพิพิธภัณฑ์ระบุความสูง 7.5 เซนติเมตรเมื่อปิด และ 14 เซนติเมตรเมื่อเปิด ตัวเลขทั้งสองเป็นการวัดกล่องเดียวกันในคนละสภาพ พิพิธภัณฑ์บริติช กล่องปากกาจากโมซูล 1884,0704.85

กล่องทองเหลืองอิหร่านปลายคริสต์ศตวรรษที่ 19 ในพิพิธภัณฑ์พาวเวอร์เฮาส์ที่ออสเตรเลียจัดช่องอีกแบบหนึ่ง ตัวกล่องยาวมีปลายมน ข้างปลายกล่องติดตลับหมึกไว้ ตลับมีฝาบานพับของตัวเอง รูปคล้ายเปลือกหอยเชลล์ เปิดช่องยาวเพื่อหยิบปากกาและยกฝาขนาดเล็กเพื่อจุ่มหมึก ฝาแยกสองส่วนช่วยให้เข้าใจหน้าที่ของแต่ละช่อง แม้ไม่มีเครื่องมืออยู่ข้างใน คอลเลกชันพาวเวอร์เฮาส์ กล่องปากกาและตลับหมึกทองเหลือง H7668

กล่องโมซูลกับกล่องในพาวเวอร์เฮาส์มีอายุห่างกันหลายศตวรรษ ทั้งสองทำจากทองเหลือง กล่องโมซูลเก็บหมึกในตัวกล่องร่วมกับเครื่องมืออื่น ส่วนตัวอย่างจากอิหร่านมีภาชนะใส่หมึกแยกออกมาติดด้านนอก ภาพถ่ายจากปลายกล่องอาจแสดงรอยต่อของภาชนะกับตัวกล่องได้ชัดกว่าภาพฝาที่ถ่ายจากด้านบน

ถาดของกล่องเคลือบแล็กเกอร์เลื่อนออกอย่างไร

คอลเลกชันคาลิลีอธิบายว่ากล่องเคลือบแล็กเกอร์แบบปลายมนและถาดเลื่อนพัฒนาขึ้นในอิหร่านช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 17 เปลือกแข็งด้านนอกหุ้มช่องเก็บของที่เลื่อนออกจากปลายด้านหนึ่ง เมื่อปิดกล่อง ปลายถาดแนบไปกับแนวขอบของเปลือก ดึงถาดออกแล้วจะเห็นอุปกรณ์เรียงตามแนวยาว บันทึกของกล่องเงินกะไหล่ทองที่ทำในเซนต์ปีเตอร์สเบิร์กแสดงว่ารูปทรงนี้เดินทางไปยังอีกภูมิภาคหนึ่งและผลิตด้วยวัสดุต่างชนิดได้ คอลเลกชันคาลิลี กล่อง RUS 720 และคำอธิบายรูปทรงแบบอิหร่าน

แล็กเกอร์เป็นชั้นเคลือบผิวของกล่องหลายใบ บัญชีอาจระบุวัสดุพื้นและลายประดับใต้ชั้นเคลือบแยกกัน ตัวอย่างในเดอะเมตที่ทำในเตหะรานช่วงปลายคริสต์ศตวรรษที่ 19 ยาว 22.5 เซนติเมตร บัญชีระบุแผ่นกระดาษแข็ง สีน้ำทึบแสงและแผ่นทองใต้แล็กเกอร์ รวมถึงการกะไหล่ทองและทองเหลือง รายการนี้บอกถึงตัวกล่องที่ทำจากวัสดุฐานกระดาษ ลายภาพและผิวเคลือบ ตลอดจนโลหะในชิ้นงานเดียวกัน เดอะเมต กอลัมดานจากเตหะราน 67.206.4a, b

กล่องขึ้นรูปจากเยื่อกระดาษบางใบมีฝาที่เปิดยกขึ้นได้ คอลเลกชันคาลิลีบันทึกกล่องราว ค.ศ. 1700 ที่ลงสี เคลือบวาร์นิช และบุหนังด้านใน ปัจจุบันยกฝาออกได้ แต่เดิมฝาเชื่อมกับตัวกล่องด้วยบานพับ บัญชีระบุแหล่งผลิตที่เป็นไปได้ว่าอินเดียหรืออิหร่าน โดยกล่าวถึงลักษณะงานจิตรกรรมจากเดกกันและความคล้ายคลึงกับงานเคลือบแล็กเกอร์ของอิหร่าน โครงสร้างฝาอธิบายได้อย่างชัดเจน ขณะที่แหล่งผลิตยังมีสองความเป็นไปได้ คอลเลกชันคาลิลี กล่องปากกา LAQ 133

ลายนกกับดอกไม้และกล่องแว่นในกล่องปากกา

กอลัมดานของอิหร่านต้นคริสต์ศตวรรษที่ 19 ในเดอะเมตมีความยาว 23.3 เซนติเมตร ทำจากเยื่อกระดาษขึ้นรูป ลงสี ประดับทอง และเคลือบแล็กเกอร์ ภาพแสดงนกเกาะอยู่ระหว่างกิ่งไม้ที่มีดอก พิพิธภัณฑ์เรียกลายนี้ว่า gul-u-bulbul และระบุว่าพบบนกล่องปากกา ตลับกระจก และปกหนังสือด้วย หากภาพถ่ายแสดงเพียงผิวที่วาดลาย การดูภาพจากด้านปลายหรือภาพขณะเปิดกล่องช่วยระบุประเภทของวัตถุได้ ภาพเหล่านั้นแสดงรูปทรงของช่องเก็บและทิศทางการเปิด เดอะเมต กอลัมดานลายนกและดอกไม้ 67.206.3a, b

ลายเดียวกันอาจเชื่อมของสองชิ้นให้เป็นชุด ในผลงานของฟัตฮุลลาห์ ชีราซีช่วงกลางคริสต์ศตวรรษที่ 19 กล่องแว่นเล็กพอดีกับช่องเลื่อนของกล่องปากกา ทั้งสองชิ้นใช้ลวดลายเข้าชุดในสีเบจ ทอง และดำ เดอะเมตอ่านจารึกตามขอบฝาว่าชิ้นงานทำขึ้นเพื่อเจ้าชายคัมราน มิร์ซาแห่งราชวงศ์กาจาร์ จารึกจึงระบุชื่อผู้ที่ช่างทำกล่องนี้ให้ ส่วนภาพของกล่องที่เปิดอยู่แสดงตำแหน่งเก็บกล่องแว่น เดอะเมต กล่องปากกาและกล่องแว่น 2018.664a–d

ภาพราชสำนักบนฝาและเรื่องเล่าในถาด

บนกอลัมดานชนิด kiyani ของพิพิธภัณฑ์อากาข่าน มูฮัมหมัด อิสมาอิล อิสฟาฮานี วาดนาซิร อัลดิน ชาห์แห่งราชวงศ์กาจาร์และราชสำนักไว้กลางฝา พิพิธภัณฑ์ระบุว่าข้างภาพเข้าเฝ้ามีฉากกษัตริย์ในตำนานจาก ชาห์นาเมห์ หรือหนังสือแห่งกษัตริย์ ภาพราชสำนักทำให้พิพิธภัณฑ์เสนอว่าอาจสร้างกล่องเพื่อถวายชาห์ รายการวัตถุเสนอชื่อผู้รับรายนี้อย่างมีเงื่อนไข พิพิธภัณฑ์อากาข่าน กล่องปากกาคิยานี AKM643

เมื่อดึงถาดออกมา เนื้อหาของภาพก็เปลี่ยนไป พื้นผิวด้านนอกของช่องเลื่อนมีเรื่องเล่าและบุคคลในคติซูฟี ด้านในมีภาพเหมือนของกวีและบุคคลในแนวทางซูฟี พิพิธภัณฑ์ยังระบุภาพเหมือนตนเองของจิตรกรที่สวมแว่นและถือพู่กัน ตอนปิดกล่อง ผู้ชมเห็นฉากเข้าเฝ้าก่อน เมื่อเลื่อนถาดออกจะเห็นผิวที่วาดภาพอีกหลายส่วน ภาพในบัญชีทำให้ตามดูได้ตั้งแต่ฝาบนไปถึงด้านข้างและด้านในถาด พิพิธภัณฑ์อากาข่าน ภาพถ่ายและรายการ AKM643

เปรียบเทียบรูปทรง ขนาด และโครงสร้าง

พิพิธภัณฑ์มักใช้ชื่อเดียวกันกับวัตถุที่มีโครงสร้างต่างกัน เลขทะเบียนช่วยให้ค้นเจอชิ้นที่กล่าวถึง ความยาวบอกขนาดโดยคร่าว ส่วนคำอธิบายโครงสร้างบอกตำแหน่งที่ควรมองหาเมื่ออยากเห็นช่องเปิดและการแบ่งช่องภายใน

คอลเลกชันและเลขทะเบียนอายุและสถานที่ตามบัญชีความยาวลักษณะที่สังเกตได้
พิพิธภัณฑ์บริติช 1884,0704.85ค.ศ. 1230–1250 โมซูล37 เซนติเมตรทองเหลืองประดับลายฝัง มีช่องยาวใส่ปากกาและภาชนะเล็กที่ปลายด้านหนึ่ง
เดอะเมต 1975.350.1a–cต้นคริสต์ศตวรรษที่ 16 สันนิษฐานว่าทำในอิหร่านตัวกล่อง 34.3 เซนติเมตรทองเหลืองฝังเงิน มีช่องสำหรับปากกา ตลับหมึก และทราย
คอลเลกชันเดวิด 13/1985คริสต์ศตวรรษที่ 17 หรือ 18 ตุรกี34.5 เซนติเมตรเยื่อกระดาษและหนัง ลายแถบเมฆนูนประดับทองบางส่วนและที่เก็บอุปกรณ์คัดอักษร
คอลเลกชันคาลิลี LAQ 133ราว ค.ศ. 1700 อินเดียหรืออิหร่าน30.5 เซนติเมตรเยื่อกระดาษขึ้นรูปลงสี ฝาถอดได้ซึ่งเดิมติดบานพับ
เดอะเมต 2018.664a–dกลางคริสต์ศตวรรษที่ 19 อิหร่าน22 เซนติเมตรกล่องเคลือบแล็กเกอร์ที่มีกล่องแว่นลายเข้าชุดอยู่ภายใน

กล่องทองเหลืองที่สันนิษฐานว่ามาจากอิหร่านยาว 34.3 เซนติเมตร ส่วนกล่องออตโตมันยาว 34.5 เซนติเมตร ต่างกัน 2 มิลลิเมตรตามตัวเลขในบัญชี ทั้งสองใช้วัสดุและวิธีประดับต่างกัน คอลเลกชันเดวิดเปรียบเทียบลายแถบเมฆนูนของกล่องออตโตมันกับลวดลายคล้ายกันบนปกหนังสือออตโตมัน ส่วนกล่องทองเหลืองทำอักษรและลายพืชลงบนโลหะ ทั้งสองกล่องมีสัดส่วนยาวพอสำหรับเก็บปากกา ขณะที่ผิวด้านนอกแสดงวิธีทำงานของช่างในแต่ละแห่ง คอลเลกชันเดวิด กล่องกาลัมดานออตโตมัน 13/1985

จารึกและการดัดแปลงบอกอะไรได้บ้าง

กล่องปากกาต้นคริสต์ศตวรรษที่ 16 ของเดอะเมตมีชื่อช่างแกะจารึก ฮาซัน รอมฎอน ชาฮี จารึกส่วนอื่นเป็นคำอธิษฐานและคำอวยพรที่พิพิธภัณฑ์อ่านแยกจากชื่อช่าง หากบัตรวัตถุระบุชื่อหลายคน ควรดูว่าชื่อแต่ละชื่อทำหน้าที่อะไรในข้อความ ชื่ออาจเป็นของผู้สร้าง ผู้แกะจารึก ผู้ที่ตั้งใจทำกล่องให้ หรือบุคคลที่กล่าวถึงในคำอธิษฐาน รูปแบบอักษรก็ให้ข้อมูลเช่นกัน กล่องนี้มีอักษร thuluth ที่เห็นได้ชัด เป็นหนึ่งในแบบที่มีภาพในคู่มือรูปแบบอักษรคัดอาหรับ เดอะเมต กล่องปากกาของฮาซัน รอมฎอน ชาฮี

แม้ตลับหมึกจะพอดีกับช่อง ก็อาจเป็นชิ้นที่เสริมภายหลัง เดอะเมตอธิบายกล่องทองเหลืองมีจารึกที่ทำในคริสต์ศตวรรษที่ 14 และมีการทำผิวด้านนอกใหม่แล้วเมื่อถึงกลางคริสต์ศตวรรษที่ 15 ภายในมีลายวงกลมขนาดเล็กเป็นรูปนก ซึ่งเหลือร่องรอยการประดับในช่วงก่อนหน้า ตลับหมึกและส่วนรองรอบตลับถูกเพิ่มทีหลังอีก เมื่อพิจารณาประวัติของกล่องจึงเห็นช่วงทำตัวกล่อง ช่วงแก้ผิวด้านนอก และช่วงเพิ่มชิ้นส่วนภายใน คู่มือติดตามที่มาของต้นฉบับอิสลาม แสดงวิธีแยกอายุการเขียนกับหลักฐานการครอบครองในวัตถุที่เป็นงานเขียนในทำนองเดียวกัน เดอะเมต กล่องปากกามีจารึก 91.1.536

บัญชีพิพิธภัณฑ์และแหล่งข้อมูลเรื่องเครื่องเขียน