มะกอมอิบรอฮีมข้างกะอ์บะฮ์และการละหมาดสองร็อกอะฮ์หลังเฏาะวาฟ

มะกอมอิบรอฮีมข้างกะอ์บะฮ์และการละหมาดสองร็อกอะฮ์หลังเฏาะวาฟ

Muslim Post Editorial Desk@muslimpost

มะกอมอิบรอฮีมอยู่ตรงไหน และทำไมจึงละหมาดหลังเฏาะวาฟ อ่านอายะฮ์และรายงานของญาบิร พร้อมแนวทางเมื่อพื้นที่ในมัสยิดมีคนหนาแน่น

มะกอมอิบรอฮีม หรือสถานที่ยืนของอิบรอฮีม คือหินใกล้กะอ์บะฮ์ที่ตามคำบอกเล่าในอิสลามเป็นที่ยืนของนบีอิบรอฮีม ขณะสร้างบ้านอันศักดิ์สิทธิ์ร่วมกับอิสมาอีลผู้เป็นบุตร ปัจจุบันหินอยู่ใต้ครอบใสในมัสยิดอัลหะรอม นครมักกะฮ์ อัลกุรอานเอ่ยถึงมะกอมสองครั้ง ญาบิรเล่าว่าเมื่อนบีมุฮัมมัดเสร็จจากเฏาะวาฟในการประกอบฮัจญ์ ท่านไปยังมะกอมและละหมาดโดยให้มะกอมอยู่ระหว่างท่านกับกะอ์บะฮ์ เมื่อรู้ตำแหน่งนี้แล้ว ผู้อ่านจะเข้าใจทิศทางในรายงานได้แม้จะมองจากระยะไกลเพราะบริเวณนั้นมีคนมาก

มะกอมอิบรอฮีมอยู่ที่ไหนและสังเกตอย่างไร

มองหาครอบขนาดเล็กที่ตั้งแยกออกจากผนังกะอ์บะฮ์ทางด้านตะวันออก ตรงลานหน้าประตู ลานเปิดแห่งนี้เรียกว่ามะฏอฟ เป็นพื้นที่ที่ผู้แสวงบุญใช้เดินเวียนรอบกะอ์บะฮ์ ครอบใสช่วยให้มองเห็นหินด้านใน เมื่อดูภาพมุมกว้าง ให้หาผนังและประตูกะอ์บะฮ์ก่อน แล้วจึงมองออกมายังลาน ภาพระยะใกล้บอกลักษณะของตัวครอบ ส่วนภาพกว้างช่วยให้เห็นตำแหน่งเมื่อเทียบกับเส้นทางเดิน ดูภาพรวมของบริเวณได้จาก คู่มือตำแหน่งและส่วนต่าง ๆ ของกะอ์บะฮ์

กระทรวงฮัจญ์และอุมเราะฮ์ของซาอุดีอาระเบียแยกหัวข้อหินดำกับมะกอมอิบรอฮีมไว้คนละส่วนใน คู่มือมัสยิดอัลหะรอมพร้อมภาพประกอบ คู่มือระบุว่าหินในมะกอมมีรอยเว้ารูปไข่สองรอยและแสดงครอบป้องกันจากหลายมุม เมื่อเขียนคำบรรยายภาพให้ระบุสิ่งที่เห็นจริง ภาพลานกว้างมักเห็นตัวครอบด้านนอก ส่วนภาพของหินโดยตรงจึงอาจเห็นรอยเว้าตามที่คู่มืออธิบายไว้

หินดำอยู่ที่มุมหนึ่งของกะอ์บะฮ์ ตรงนั้นเป็นหลักสังเกตจุดเริ่มและจุดจบของแต่ละรอบ มะกอมอิบรอฮีมตั้งอยู่ในลานและสัมพันธ์กับการละหมาดหลังจบรอบ หากภาพถูกตัดจนเห็นพื้นหลังเพียงเล็กน้อย ให้สังเกตว่าสิ่งที่เห็นฝังอยู่ในผนังหรือตั้งแยกอยู่บนลาน บทบาทของหินดำระหว่างเฏาะวาฟอธิบายเพิ่มเติมใน คู่มือหินดำ

ถ้าอธิบายให้คนที่เพิ่งรู้จักสถานที่นี้ฟัง ลองวาดกะอ์บะฮ์แบบง่าย ๆ แล้วทำเครื่องหมายที่มุมหนึ่งกับลานด้านหน้าประตู ที่มุมเขียนว่ารอบเริ่มและจบที่นี่ ที่ลานเขียนชื่อมะกอมและกำกับว่าการละหมาดเกิดขึ้นหลังเฏาะวาฟ เมื่อกลับไปดูภาพถ่าย ให้เทียบภาพด้านข้างกับภาพกว้าง เพราะมุมกล้องอาจทำให้ตัวครอบดูอยู่ชิดผนังกว่าที่เป็นจริง

อัลกุรอานกล่าวถึงมะกอมอิบรอฮีมอย่างไร

อัลบะเกาะเราะฮ์ 2:125 กล่าวถึงบ้านอันศักดิ์สิทธิ์ว่าเป็นที่ที่ผู้คนหวนกลับมาและเป็นที่ปลอดภัย อายะฮ์เดียวกันกล่าวถึงการใช้มะกอมอิบรอฮีมเป็นที่ละหมาด แล้วกล่าวถึงหน้าที่ของอิบรอฮีมและอิสมาอีลในการทำให้บ้านบริสุทธิ์เพื่อผู้ที่เฏาะวาฟ พำนักเพื่อสักการะ โค้งคำนับ และสุญูด เมื่ออ่านทั้งอายะฮ์จะเห็นว่าการเอ่ยถึงมะกอมอยู่ในข้อความเกี่ยวกับการประกอบอิบาดะฮ์หลายรูปแบบที่บ้านอันศักดิ์สิทธิ์

อาลิอิมรอน 3:97 กล่าวถึงมะกอมท่ามกลางสัญญาณอันชัดแจ้งที่เกี่ยวข้องกับบ้าน และกล่าวว่าการไปฮัจญ์เป็นหน้าที่ของผู้ที่สามารถไปได้ อายะฮ์ก่อนหน้าเรียกสถานที่ตั้งบ้านว่า บักกะฮ์ สองข้อความช่วยกันอธิบายบริบท อัลบะเกาะเราะฮ์เชื่อมมะกอมกับสถานที่ละหมาด ส่วนอาลิอิมรอนกล่าวถึงมะกอมในเรื่องเขตศักดิ์สิทธิ์และการแสวงบุญ

ฉบับแปลอาจใช้คำว่า “ที่ยืนของอิบรอฮีม” หรือเรียกตรง ๆ ว่า “มะกอมอิบรอฮีม” คำว่า Abraham ที่พบในภาษาอังกฤษหมายถึงนบีอิบรอฮีมในบริบทนี้ หากอ่านเป็นกลุ่ม ให้จดเลขซูเราะฮ์และอายะฮ์คู่กับชื่อที่ใช้ในฉบับของตน ผู้ที่ใช้คำแปลต่างกันจะค้นข้อความเดียวกันได้ และเมื่ออ่านรายงานเรื่องการสร้างกะอ์บะฮ์หรือเรื่องฮัจญ์ ก็ย้อนกลับไปอ่านอายะฮ์ได้โดยไม่ต้องอาศัยชื่อที่สะกดตรงกัน

วงอ่านหนังสืออาจแบ่งคำถามให้คนละคน คนแรกดูว่า 2:125 มอบหมายให้ใครดูแลความบริสุทธิ์ของบ้านและทำเพื่อใคร คนที่สองหาเงื่อนไขเกี่ยวกับฮัจญ์ใน 3:97 เมื่อตอบให้ชี้ถึงส่วนที่มีชื่อมะกอมควบคู่กับคำตอบ ผู้ฟังจึงจะเห็นว่าแม้สถานที่จะเป็นแห่งเดียวกัน แต่แต่ละอายะฮ์กล่าวถึงในบริบทที่ต่างกัน

ทำไมหินจึงเกี่ยวข้องกับอิบรอฮีมและอิสมาอีล

อัลบะเกาะเราะฮ์ 2:127 บอกว่าอิบรอฮีมกับอิสมาอีลยกฐานของบ้านขึ้นและขอต่ออัลลอฮ์ให้ทรงรับงานของทั้งสอง อายะฮ์นี้มีทั้งเรื่องงานก่อสร้างและคำวิงวอน ผู้ที่ต้องการทราบว่าหินทำหน้าที่เป็นที่ยืนอย่างไรสามารถเริ่มจากอายะฮ์ดังกล่าวแล้วไปอ่านรายงานที่มีรายละเอียดมากขึ้นในหนังสือหะดีษ

ใน เศาะฮีห์อัลบุคอรี 3364 อิบนุอับบาสรายงานว่าอิสมาอีลนำก้อนหินมาให้อิบรอฮีม เมื่อผนังสูงขึ้น อิสมาอีลนำหินก้อนหนึ่งมาให้อิบรอฮีมยืนเพื่อก่อสร้างต่อ รายงานกล่าวถึงคำวิงวอนเดียวกับใน 2:127 ตามประเพณีอิสลาม รอยเว้าบนหินที่ได้รับการปกป้องในปัจจุบันสัมพันธ์กับรอยเท้าของอิบรอฮีม ทั้งลักษณะการใช้หินในรายงานและการอธิบายรอยตามประเพณีช่วยให้เข้าใจว่าทำไมจึงเรียกสถานที่นี้ตามชื่อนบี

เมื่อทำบันทึก ให้วางอายะฮ์ รายงานเรื่องการสร้าง และภาพของสถานที่ปัจจุบันไว้คนละบรรทัด อายะฮ์กล่าวถึงฐานรากและคำขอ รายงานของอิบนุอับบาสอธิบายว่าหินใช้เป็นที่ยืนระหว่างทำงาน ส่วนคู่มือภาพแสดงโครงที่ผู้มาเยือนมองเห็นได้ในปัจจุบัน คู่มืออ่านเรื่องอิบรอฮีมในอัลกุรอาน วางเรื่องการก่อสร้างไว้ร่วมกับเหตุการณ์ตอนอื่น ๆ ในชีวิตของท่าน

หากใช้ในการสอน ให้ผู้เรียนคนหนึ่งหาอายะฮ์ที่กล่าวถึงฐานบ้าน อีกคนหาตอนที่อิสมาอีลนำหินมาให้ จากนั้นให้ทุกคนดูภาพลานปัจจุบันและบอกว่าส่วนไหนปรากฏในภาพ เมื่อมีคำถามเกี่ยวกับรอยเท้า ผู้สอนจะอ้างเรื่องที่มาของรอยตามประเพณีได้อย่างชัดเจน พร้อมบอกว่าคำอธิบายรูปร่างหินมาจากคู่มือภาพ

ญาบิรเล่าถึงการละหมาดหลังเฏาะวาฟอย่างไร

ในรายงานการประกอบฮัจญ์ของนบีมุฮัมมัดที่บันทึกใน เศาะฮีห์มุสลิม 1218a ญาบิรกล่าวถึงการเวียนรอบกะอ์บะฮ์เจ็ดรอบ ต่อมานบีไปยังมะกอมและอ่านส่วนหนึ่งของ 2:125 ที่กล่าวถึงการใช้มะกอมเป็นที่ละหมาด รายงานวางมะกอมไว้ระหว่างท่านกับกะอ์บะฮ์และกล่าวถึงการละหมาดสองร็อกอะฮ์ ท่านจึงหันสู่บ้านอันศักดิ์สิทธิ์โดยมีมะกอมอยู่ด้านหน้า

เรื่องยังดำเนินต่อไปหลังละหมาด กระทั่งนบีออกไปยังเศาะฟา ลำดับนี้ช่วยหาตอนที่ต้องการในรายงานยาวได้ เริ่มจากการเวียนรอบ ตามด้วยการละหมาดที่สัมพันธ์กับมะกอม ต่อมาจึงเป็นเรื่องเศาะฟากับมัรวะฮ์ ซึ่งเป็นสองจุดที่ผู้แสวงบุญเดินระหว่างกันเพื่อประกอบสะอ์ยี เมื่ออ่านครั้งแรกให้ทำเครื่องหมายตอนที่ท่านไปถึงมะกอมกับตอนที่ท่านออกไปยังเศาะฟา ข้อความระหว่างสองจุดจะแสดงว่าการละหมาดอยู่ตรงไหนในเรื่อง

คู่มือการเดินทางฮัจญ์ของนุสุก อธิบายเฏาะวาฟเมื่อเดินทางมาถึงด้วยลำดับเดียวกัน และกล่าวถึงการละหมาดสองร็อกอะฮ์ด้านหลังมะกอมอิบรอฮีมเมื่อทำได้ ร็อกอะฮ์เป็นหน่วยหนึ่งของการละหมาด หากทำบัตรเตือนความจำ ให้จดว่า “ละหมาดหลังเฏาะวาฟ” คู่กับชื่อมะกอม ผู้อ่านจะจำทั้งขั้นตอนและตำแหน่งที่ใช้เป็นหลักสังเกตได้

ถ้าต้องอธิบายคำว่า “ด้านหลัง” ให้วาดกะอ์บะฮ์ มะกอม และผู้ละหมาดตามลำดับ โดยให้ผู้ละหมาดหันไปทางกะอ์บะฮ์ มะกอมจึงอยู่ตรงกลาง รูปนี้ใช้ช่วยอ่านรายงานของญาบิร เมื่ออยู่ที่มัสยิดให้พิจารณาพื้นที่ที่เปิดใช้และเดินตามคำแนะนำของเจ้าหน้าที่เพื่อออกจากทางที่คนยังเวียนรอบอยู่

เมื่อพื้นที่หลังมะกอมแออัด จะละหมาดตรงไหน

เมื่อมีพื้นที่เพียงพอ สามารถละหมาดด้านหลังมะกอมและหันไปทางกะอ์บะฮ์ คู่มือแสวงบุญของอิบนุบาซที่เผยแพร่โดยหน่วยงานกิจการศาสนาของซาอุดีอาระเบีย อธิบายว่าหากคนแน่นหรือมีเหตุคล้ายกันจนละหมาดด้านหลังมะกอมไม่ได้ สามารถละหมาดสองร็อกอะฮ์ในบริเวณอื่นของมัสยิดได้ คู่มือของกระทรวงยังขอให้ปฏิบัติตามเจ้าหน้าที่รักษาความปลอดภัยและเว้นที่ให้ผู้อื่นเดินหรือประกอบศาสนกิจ

รายละเอียดเรื่องตำแหน่งละหมาดขึ้นอยู่กับแนวทางของผู้รู้ทางศาสนาและประเภทของเฏาะวาฟ ตัวอย่างเช่น คู่มือฮัจญ์ของอายะตุลลอฮ์อะลี อัลซิสตานี แยกการละหมาดหลังเฏาะวาฟที่เป็นภาระหน้าที่ออกจากเฏาะวาฟที่ทำโดยสมัครใจ สำหรับเฏาะวาฟภาคบังคับ คู่มือระบุลำดับตัวเลือกหากไปยังตำแหน่งที่กำหนดไม่ได้ ผู้ที่ปฏิบัติตามแนวทางนี้อาจอ่านส่วนที่เกี่ยวข้องกับผู้นำทางศาสนาของคณะก่อนเดินทาง โดยแจ้งว่าเป็นเฏาะวาฟประเภทใดและพื้นที่ไหนเข้าถึงได้

เมื่ออยู่ในลาน ควรเปิดทางให้คนที่ยังเวียนรอบ เมื่อทำรอบครบ ให้เดินตามป้ายหรือคำชี้แนะของเจ้าหน้าที่ออกจากทางสัญจร แล้วหาที่ละหมาดที่เหมาะสม หากไปเป็นคณะใหญ่ ควรนัดพบในพื้นที่ที่อนุญาตให้รวมตัวโดยไม่กีดขวางแนวทางเดินข้างครอบ คนที่กำลังเดินและคนที่เริ่มละหมาดต่างต้องการพื้นที่ คู่มืออุมเราะฮ์ทีละขั้นตอน อธิบายว่าการละหมาดนี้อยู่ตรงไหนของการประกอบอุมเราะฮ์

ในการเตรียมตัว ลองแยกคำถามออกเป็นสองเรื่อง ก่อนเดินทางให้ถามผู้นำทางศาสนาว่าตำแหน่งไหนเหมาะกับเฏาะวาฟที่จะทำ เมื่อถึงลานให้เจ้าหน้าที่ชี้ว่าทางไหนกำลังเปิดและออกจากทางเดินได้ตรงไหน หากคณะนัดหมายจุดพบกันล่วงหน้า สมาชิกที่แยกไปละหมาดจะกลับมาพบกันได้โดยไม่ต้องยืนคอยใกล้มะกอม

ทำไมภาพเก่าจึงเห็นโครงป้องกันต่างไปจากปัจจุบัน

สิ่งปลูกสร้างรอบหินเปลี่ยนไปตามเวลา ป้ายจัดแสดงของมูลนิธิดิริยาห์เบียนนาเล กล่าวถึงอาคารเก่าที่ตั้งแยกออกมาและเรียกว่ามักศูเราะฮ์ ส่วนหนึ่งใช้สำหรับละหมาด อีกส่วนหนึ่งเป็นที่เก็บหิน ป้ายอธิบายว่าความแออัดในลานนำไปสู่การรื้ออาคารและการใช้ครอบใสเพื่อปกป้องหิน ภาพของอาคารเก่าและภาพครอบในปัจจุบันจึงอาจแสดงประวัติคนละช่วงของสถานที่เดียวกัน

ป้ายจัดแสดงระบุว่าโครงป้องกันขนาดเล็กลงพร้อมตะแกรงปิดทองเปิดให้ชมในเดือนตุลาคม ค.ศ. 1967 สมัยกษัตริย์ไฟซัล ลำดับการอนุรักษ์ของซาอุดิพีเดีย บันทึกการเปลี่ยนแปลงในปี 1967 เช่นกัน และกล่าวถึงงานกับโครงโลหะและฐานในสมัยกษัตริย์ฟะฮัดในเวลาต่อมา เมื่อใช้ภาพจากงานจัดแสดง ควรอ่านป้ายวัตถุเพื่อดูว่าภาพแสดงส่วนไหนและเคยใช้งานในช่วงใด

ภาพจากพิพิธภัณฑ์อาจถ่ายขึ้นหลังจากที่ชิ้นส่วนในภาพถูกถอดออกจากลานไปหลายปี จดชื่อชิ้นส่วนกับช่วงใช้งานที่ป้ายระบุไว้แยกจากวันที่ถ่ายภาพ หากต้องการเปรียบเทียบกับปัจจุบัน ให้เลือกภาพร่วมสมัยที่เห็นทั้งประตูและพื้นที่เปิดด้านหน้า วิธีนี้ทำให้รู้ว่าภาพแต่ละภาพอธิบายส่วนไหนของเรื่องการปกป้องหิน

เมื่อต้องการหามะกอมในลาน ให้เริ่มจากประตูกะอ์บะฮ์ สำหรับการอ่าน ให้ใช้ 2:125 และ 3:97 เพื่อตรวจข้อความอัลกุรอาน ใช้บุคอรี 3364 เพื่อดูเรื่องการก่อสร้าง และมุสลิม 1218a เพื่ออ่านรายงานการละหมาดของญาบิร เมื่อไปถึงมัสยิด ให้ทางเดินรอบมะกอมโล่งและทำตามคำแนะนำของเจ้าหน้าที่ในการหาที่ละหมาด แล้วจึงนำภาพสถานที่มาเชื่อมกับข้อความที่อ่าน