ซูกุกคืออะไร วิธีอ่านกระแสเงินสดและความเสี่ยง

ซูกุกคืออะไร วิธีอ่านกระแสเงินสดและความเสี่ยง

Muslim Post Editorial Desk@muslimpost
0

ตามรอยเงินจากสัญญาเช่าและการขายแบบชำระภายหลัง พร้อมวิธีหาผู้มีหน้าที่จ่ายและสิทธิเรียกร้องในเอกสารเสนอขายซูกุก

ซูกุก (Sukuk) คือตราสารการลงทุนที่ออกแบบโดยอาศัยสัญญาตามหลักการเงินอิสลาม ตราสารอาจแสดงส่วนได้เสียในสิทธิที่เกิดจากธุรกรรม เช่น สิทธิการเช่าอาคารและรายได้ค่าเช่า หรือสิทธิเรียกร้องเงินตามสัญญาขายที่ให้ผู้ซื้อชำระภายหลัง ซูกุกหลายรุ่นมีกำหนดจ่ายผลตอบแทนและวันครบกำหนดคล้ายกับกำหนดการของตราสารหนี้ หากต้องการเข้าใจซูกุกรุ่นหนึ่ง ให้หาว่าสัญญาใดสร้างกระแสเงินสด ใครมีหน้าที่จ่าย และทรัสตีหรือผู้ถือตราสารมีสิทธิใดให้บังคับได้เมื่อไม่ได้รับเงินตามกำหนด

สมมติว่าตราสารสองใบกำหนดจ่ายใบละ 40 จากจำนวนเริ่มต้น 1,000 เท่ากัน สำหรับใบแรก เงิน 40 อาจมาจากค่าเช่าคลังสินค้า สำหรับใบที่สอง อาจเป็นส่วนหนึ่งของส่วนเพิ่มในราคาที่ผู้ซื้อตกลงว่าจะจ่ายภายหลัง ตัวเลขบนปฏิทินการจ่ายเหมือนกันได้ แต่สัญญา ที่มาของเงินงวดท้าย และสิทธิเมื่อผิดนัดอาจต่างกัน ความแตกต่างจะชัดขึ้นเมื่ออ่านเอกสารตามเส้นทางของเงิน เริ่มจากผู้ที่มีหน้าที่ต้องจ่ายเงินจริง

ตราสารซูกุกแสดงสิทธิอะไร

ในการออกซูกุกมักมีนิติบุคคลเฉพาะกิจ หรือ SPV ซึ่งบางครั้งทำหน้าที่เป็นทรัสตีด้วย นิติบุคคลออกตราสารแล้วใช้เงินที่ระดมได้ตามวัตถุประสงค์ในเอกสารธุรกรรม เงินเพื่อจ่ายผลตอบแทนอาจมาจากอีกฝ่าย เช่น ผู้เช่า ผู้ซื้อ หรือหน่วยงานรัฐ เอกสารภาษาอังกฤษมักเรียกฝ่ายที่ต้องจ่ายว่า obligor ผู้ออกตราสารกับผู้ที่กระแสเงินสดต้องพึ่งพาจึงอาจทำหน้าที่ต่างกัน สิ่งที่อยู่ในโครงสร้างอาจเป็นทรัพย์สินที่จับต้องได้ สิทธิใช้ทรัพย์ สินค้าที่มีการซื้อขาย หรือเงินที่มีสิทธิได้รับตามสัญญา

คำว่า “พันธบัตรอิสลาม” ใช้กันเพื่อสื่อถึงหน้าที่ระดมทุนที่คล้ายกัน พันธบัตรแบบทั่วไปมักระบุภาระหนี้ตามเงื่อนไขกู้ยืม ส่วนซูกุกต้องดูสิทธิและเงินจ่ายจากสัญญาของธุรกรรม ซึ่งอาจสร้างภาระชำระเงินได้เช่นกัน ชื่อเรียกเพียงอย่างเดียวบอกไม่ได้ว่าผู้ถือจะครอบครองอาคารหรือเรียกเงินคืนได้หรือไม่ บทความ พื้นฐานสัญญาและความเสี่ยงในการเงินอิสลาม อธิบายกรอบการเช่า การขาย และการร่วมลงทุน เมื่อศึกษาเป็นรายรุ่น ให้กลับมาดูว่าสัญญาไหนใช้จริง

ซูกุกอิญาเราะฮ์และเงินค่าเช่า

อิญาเราะฮ์ หรือ ijarah เป็นสัญญาเช่า ในตัวอย่างแบบง่าย นิติบุคคลเฉพาะกิจใช้เงินจากการออกตราสารเพื่อได้สิทธิการเช่าคลังสินค้า แล้วให้ผู้ใช้งานเช่าช่วง ผู้เช่าจ่ายค่าเช่าให้นิติบุคคลหรือทรัสตี จากนั้นจึงจ่ายให้ผู้ถือตามเงื่อนไข อาจมีข้อตกลงอีกฉบับกำหนดให้คืน ขาย หรือซื้อสิทธินั้นคืนเมื่อสิ้นสุดตามกำหนด โครงสร้างแบบขายแล้วเช่ากลับก็เป็นไปได้ เอกสารจริงระบุว่าสิทธิใดถูกโอน ใครดูแลทรัพย์สิน และจะทำอย่างไรเมื่อทรัพย์เสียหาย ธนาคารโลกอธิบายอิญาเราะฮ์และรูปแบบสัญญาเช่าที่พบได้

ในตัวอย่างคลังสินค้า ออกตราสารสิบใบได้เงินรวม 10,000 และผู้เช่าจ่ายปีละ 400 หากตัดเรื่องค่าใช้จ่ายออกไปแล้วแบ่งเท่ากัน แต่ละใบได้รับ 40 ในปีนั้น ถ้าสัญญาระบุเงินงวดสุดท้าย 10,000 และมีการจ่ายจริง แต่ละใบจะได้รับ 1,000 จากเงินก้อนนั้น เงินก้อนหนึ่งมาจากค่าเช่า ส่วนอีกก้อนมาจากธุรกรรมที่ตกลงไว้ตอนสิ้นสุด สมมติผู้เช่าจ่ายช้าห้าวัน วันที่กำหนดในตารางจะไม่เปลี่ยนเอง ต้องดูว่าใช้เงินสำรองได้ไหม ให้เวลาแก้ไขการผิดนัดเท่าไร และใครมีอำนาจดำเนินการเมื่อพ้นช่วงนั้น

ตัวอย่างในอดีตคือซูกุกรัฐบาลสหราชอาณาจักรรุ่นที่สอง ประกาศของกระทรวงการคลังสหราชอาณาจักรเมื่อเดือนมีนาคม 2021 ระบุค่าเช่าจากอาคารสำนักงานของรัฐบาลส่วนกลาง ประกาศของสำนักงานบริหารหนี้สหราชอาณาจักร ระบุมูลค่า 500 ล้านปอนด์ รหัส XS2317288996 และกำหนดครบกำหนดวันที่ 22 กรกฎาคม 2026 หนังสือเสนอขายของรุ่นดังกล่าว ระบุสิทธิตามสัญญาเช่าหลักและสัญญาเช่าช่วง สิทธิในผลประโยชน์จากทรัพย์สินของทรัสต์ตามคำนิยาม และข้อจำกัดการเรียกร้องของผู้ถือ สิทธินี้ต่างจากการมีชื่อผู้ถือตราสารแต่ละรายเป็นเจ้าของสำนักงานรัฐในทะเบียนอสังหาริมทรัพย์

ซูกุกมุรอบะฮะฮ์และราคาขายที่จ่ายภายหลัง

มุรอบะฮะฮ์ เขียนเป็น murabaha หรือ murabahah คือการขายที่กำหนดราคาจากต้นทุนและส่วนเพิ่มที่ตกลงกัน เมื่อให้ชำระภายหลัง ผู้ซื้อยังต้องจ่ายเงินที่ตกลงไว้ ลองสมมติว่าสินค้ามีต้นทุน 1,000 แล้วขายต่อราคา 1,040 โดยจ่ายอีกหนึ่งปี หลังขาย สิทธิที่เหลือในตัวอย่างคือสิทธิเรียก 1,040 ตามสัญญา เงิน 40 เป็นส่วนหนึ่งของราคาขาย สินค้าไม่ต้องสร้างค่าเช่าทุกเดือนเพื่อให้เงินนั้นถึงกำหนด หากผู้ซื้อไม่จ่าย ต้องกลับไปดูสัญญาซื้อขายและเงื่อนไขการบังคับสิทธิ

ข้อมูลหลักของธนาคารกลางมาเลเซียเกี่ยวกับตราสารรัฐบาล MGII ยกตัวอย่างที่เกิดขึ้นจริง ธนาคารกลางเป็นตัวแทนในธุรกรรมสินค้าโภคภัณฑ์ รัฐบาลซื้อสินค้าในราคาที่รวมส่วนเพิ่มและตกลงจ่ายภายหลัง ตราสารแสดงภาระของรัฐบาลที่จะจ่ายราคาซื้อ เอกสารระบุการจ่ายส่วนกำไรทุกครึ่งปี และการจ่ายเงินต้นพร้อมกำไรส่วนสุดท้ายเมื่อครบกำหนด สิทธิรับเงินเป็นคนละเรื่องกับกรรมสิทธิ์ในสินค้าหลังขาย ส่วนตัวเลขในตัวอย่างคลังสินค้าและการขายเป็นสมมติฐานเพื่ออธิบายกลไก ไม่ได้มาจากราคาซื้อขายตราสารรัฐบาลที่กล่าวถึง

ทรัพย์สินอ้างอิง ทรัพย์สินที่โอน และสิทธิเรียกร้อง

การดูว่าจะเรียกเงินคืนได้จากไหนต้องอาศัยสิทธิที่บังคับได้ตามกฎหมาย ในโครงสร้างที่มักเรียกว่า asset-backed การโอนอย่างมีผลทางกฎหมายอาจแยกทรัพย์สินออกจากกองทรัพย์สินของผู้โอนเมื่อเกิดการล้มละลาย และทำให้ทรัสตีมีทางเรียกคืนเงินจากทรัพย์สินที่โอนแล้ว เงินที่จะได้จริงยังขึ้นกับรายได้สุทธิ ค่าดำเนินการ และลำดับเจ้าหนี้ ส่วนโครงสร้าง asset-based อาจใช้ทรัพย์สินจริงในการจัดการเงินทุน ขณะที่ผู้ถือพึ่งการจ่ายตามสัญญาของผู้มีหน้าที่จ่ายเป็นหลัก คณะกรรมการบริการทางการเงินอิสลามอธิบายโครงสร้างซูกุก และชี้ว่ากฎหมายกำหนดขอบเขตการไล่เบี้ย

อ่านคำนิยาม “ทรัพย์สินของทรัสต์” ให้ครบ เพราะอาจรวมสิทธิการเช่า สิทธิในเงินชำระตามสัญญา บัญชีที่กำหนดไว้ และรายได้จากสิทธิเหล่านั้น การจำกัดสิทธิเรียกร้องต่อทรัสตีอาจหมายถึงการเรียกเงินจากกองทรัพย์สินที่ระบุเท่านั้น แต่กองดังกล่าวอาจมีสิทธิเรียกเงินจากอีกฝ่ายอยู่ด้วย คำมั่นซื้อจะระบุว่าใครตกลงซื้อสิทธิ ภายใต้เงื่อนไขใด และใช้ราคาหรือสูตรใด ความสามารถในการชำระเงินของคู่สัญญาและการบังคับตามคำมั่นส่งผลต่อจำนวนเงินที่เก็บได้จริง

อีกตัวอย่างหนึ่งสมมติว่าบังคับขายทรัพย์ที่โอนแล้วได้ 800 และเสียค่าใช้จ่าย 50 จึงเหลือ 750 ก่อนจัดสรร หากต้องจ่ายให้สิทธิเรียกร้องลำดับสูงกว่า 100 กลุ่มที่กำลังศึกษาจะเหลือไม่เกิน 650 หากกลุ่มนั้นมีสิทธิเรียกร้องที่เข้าเงื่อนไข 1,000 เพียงรายการเดียวและไม่มีช่องทางอื่น จะขาด 350 ตัวอย่างนี้แสดงผลของลำดับการแบ่งเงิน ในเหตุล้มละลายจริง ระยะเวลา ค่าใช้จ่าย และฐานะของสิทธิตามกฎหมายมีผลด้วย ภาพอาคารในโฆษณาไม่มีผลต่อเงินที่จะได้รับ เว้นแต่สิทธิในอาคารหรือสิทธิเรียกร้องที่เกี่ยวข้องอยู่ในกองที่บังคับได้

วิธีอ่านเอกสารเสนอขายตามเส้นทางเงิน

  1. ระบุรุ่นให้ตรงกัน จดรหัส สกุลเงิน วันออกตราสาร วันสิ้นสุดตามกำหนด และเอกสารเพิ่มเติม ผู้ออกรายเดียวอาจใช้สัญญาคนละแบบในแต่ละรุ่น
  2. ตามการใช้เงินครั้งแรก ดูว่าเงินจากการออกตราสารนำไปซื้ออะไร ทรัพย์สิน สิทธิใช้ หรือสิทธิเรียกร้องใดเข้ามาอยู่ในโครงสร้าง แล้วจดชื่อผู้ถือสิทธิและผู้มีหน้าที่จ่าย
  3. อ่านการจ่ายตามงวดและการสิ้นสุดแยกกัน หาอัตราหรือสูตรอ้างอิง หลักนับวันถ้ามี แหล่งที่มาของเงินงวดท้าย และเงื่อนไขการสิ้นสุดก่อนกำหนด
  4. หาข้อกำหนดเมื่อผิดนัด ดูระยะเวลาแก้ไข ผู้มีอำนาจดำเนินการ มติที่ต้องใช้ ข้อจำกัด และลำดับการใช้เงินที่เรียกกลับมาได้
  5. ดูการกำกับและเงื่อนไขโอน หาการพิจารณาความสอดคล้องกับหลักชะรีอะฮ์ กฎหมายที่ใช้ ค่าธรรมเนียม หน่วยลงทุนและเงื่อนไขโอน สิ่งที่ประกอบเป็นทรัพย์สินหรือสิทธิเรียกร้องอาจมีผลต่อตลาดรอง ขึ้นกับโครงสร้างและเขตอำนาจ แนวทางตลาดทุนอิสลามของคณะกรรมการกำกับหลักทรัพย์มาเลเซีย แสดงกฎเฉพาะของมาเลเซีย

ใช้บทสรุปหาหัวข้อ จากนั้นอ่านคำนิยามควบคู่กับคำอธิบายธุรกรรมและเงื่อนไข ผู้ให้บริการอาจเก็บค่าเช่าแทนโดยไม่ได้เป็นผู้ที่ต้องจ่ายค่าเช่าเอง ตัวแทนชำระเงินอาจมีหน้าที่เพียงส่งต่อเงินที่ได้รับ ทั้งสองหน้าที่ไม่ทำให้ต้องชดเชยเงินส่วนที่ขาดโดยอัตโนมัติ ลองจดว่าใครจ่ายเงินให้ทรัสตีตามสัญญาใด จะได้เงินอะไรเมื่อสิ้นสุด และใช้สิทธิใดได้หากไม่จ่าย แล้วหาข้อสัญญาที่รองรับแต่ละประโยค

ทำไมเงินจ่ายตามตารางกับมูลค่าที่ขายได้จึงต่างกัน

ความเสี่ยงด้านเครดิตเริ่มจากฝ่ายที่มีหน้าที่จ่าย ความเสี่ยงด้านทรัพย์สินอาจรวมความเสียหาย ค่าเช่าที่หายไป ค่าบำรุงรักษา และราคาขายต่ำ หากอัตราคิดลดในตลาดสูงขึ้น ราคาตราสารอาจลดลงแม้กำหนดจ่ายไม่เปลี่ยน การแปลงเป็นสกุลอื่นยังขึ้นกับอัตราแลกเปลี่ยน การเข้าจดทะเบียนเปิดช่องซื้อขายตามกฎของตลาด แต่สภาพคล่องจริงขึ้นกับว่ามีผู้ซื้อหรือไม่และเสนอราคาเท่าไร อ่านส่วนปัจจัยเสี่ยงและเงื่อนไขควบคู่เพื่อดูว่าประเด็นใดกระทบกับซูกุกรุ่นนั้น

แยกมูลค่าหน้าตราสาร ราคาตลาด และอัตราที่ใช้จ่ายผลตอบแทน ตัวอย่างตราสารที่มีหน้าตรา 1,000 และจ่ายปีละ 40 มีอัตราจ่าย 4% ของหน้าตรา หากราคาตลาดลงมาเป็น 950 เงิน 40 ตามสัญญาไม่ได้เปลี่ยนด้วยเหตุนี้ การคำนวณผลตอบแทนถึงวันครบกำหนดต้องใช้ราคาซื้อ วันที่จ่าย ข้อตกลงไถ่ถอน และสมมติฐานว่าจะได้รับเงินหรือไม่ อัตราที่ประกาศไว้เพียงตัวเดียวตอบไม่ได้ จึงต้องตรวจสกุลเงิน เวลา และฐานคำนวณก่อนเทียบตัวเลข

ซูกุกเกี่ยวข้องกับสถาบันอิสลามอื่นอย่างไร

รายได้จากอสังหาริมทรัพย์อาจมีผู้รับประโยชน์หลายแบบ เอกสารจัดตั้งวะกัฟ อาจกำหนดวิธีดูแลทรัพย์ที่อุทิศและวัตถุประสงค์การใช้รายได้ เอกสารเสนอขายซูกุกระบุการระดมทุนและสิทธิของผู้ถือตราสาร ซะกาตและเศาะดะเกาะฮ์ อยู่ในเรื่องการให้ ส่วน การรับรองฮาลาล ตอบโจทย์อีกประเภทหนึ่งเกี่ยวกับสินค้าและบริการ คำเกี่ยวกับทรัพย์สิน ประโยชน์ หรือชะรีอะฮ์มีความหมายตามเอกสารที่ใช้ หากพบซูกุกในรูปการเช่า การขาย หรือการลงทุน ให้หาข้อความที่เชื่อมสัญญา เงินที่ต้องชำระ และสิทธิที่ใช้บังคับได้