กะอ์บะฮ์คืออะไร อยู่ที่ไหน มีความหมายและประวัติอย่างไร

กะอ์บะฮ์คืออะไร อยู่ที่ไหน มีความหมายและประวัติอย่างไร

Muslim Post Editorial Desk@muslimpost

รู้จักกะอ์บะฮ์กลางมัสยิดอัลฮะรอม ทิศกิบละฮ์ การเฏาะวาฟเจ็ดรอบ หินดำ ผ้ากิสวะฮ์ และหลักฐานเรื่องการบูรณะ

กะอ์บะฮ์คืออาคารศักดิ์สิทธิ์รูปทรงใกล้เคียงลูกบาศก์ ตั้งอยู่กลางมัสยิดอัลฮะรอมในนครมักกะฮ์ ประเทศซาอุดีอาระเบีย อาคารนี้เป็นจุดอ้างอิงของกิบละฮ์หรือทิศที่ชาวมุสลิมหันไปขณะละหมาด ในพิธีฮัจญ์และอุมเราะฮ์ ผู้แสวงบุญเวียนรอบกะอ์บะฮ์เจ็ดรอบ เรียกว่าการเฏาะวาฟ ผ้าดำที่เห็นคลุมผนังด้านนอกเป็นส่วนหนึ่งของกิสวะฮ์

แผนที่ภาษาอังกฤษเขียนชื่อมักกะฮ์ว่า Mecca หรือ Makkah ส่วนกะอ์บะฮ์อาจเขียนเป็น Kaaba Ka‘ba หรือ Ka‘bah ชื่อเหล่านี้หมายถึงสถานที่และอาคารเดียวกัน เมื่ออ่านข่าวหรือดูภาพ ควรดูว่าคำบรรยายกล่าวถึงตัวอาคาร มัสยิดที่ล้อมรอบ ทิศละหมาด หรือพื้นที่เดินเวียน

กะอ์บะฮ์อยู่ตรงไหนของมัสยิดอัลฮะรอม

กะอ์บะฮ์ตั้งอยู่กลางพื้นที่เปิดโล่งของมัสยิดอัลฮะรอม ภาพจากไกลมองเห็นเส้นรอบรูปของอาคารจากผ้าสีดำ ส่วนทางเดินโค้ง หออะซาน และชั้นที่ใช้ละหมาดเป็นส่วนของมัสยิด พื้นสีอ่อนรอบกะอ์บะฮ์เป็นส่วนหนึ่งของลานมะฏอฟ ซึ่งเป็นพื้นที่เฏาะวาฟ มัสยิดยังมีพื้นที่ในชั้นอื่นสำหรับการเวียนรอบด้วย

ข่าวการขยายมัสยิดอาจกล่าวถึงทางเข้า ทางเดิน หรือชั้นใหม่ ส่วนข่าวการซ่อมกะอ์บะฮ์จะเกี่ยวกับผนัง หลังคา หรือประตูของอาคารตรงกลาง เมื่อพบตัวเลขขนาดจึงควรตรวจชื่อส่วนที่วัดก่อน ความยาวด้านของอาคารกับพื้นที่ของลานใช้ตอบคนละคำถาม

บทความของซาอุดิพีเดียเรื่องลานมะฏอฟ บันทึกการปรับพื้น ทางเดิน และระดับชั้น ในอดีตเคยมีเส้นบนพื้นตรงแนวหินดำเพื่อบอกจุดเริ่มต้นและจบของแต่ละรอบ ภายหลังนำเส้นออกเพื่อลดการรวมตัวตรงจุดนั้น ภาพเก่าอาจยังเห็นเส้นดังกล่าว ส่วนมุมที่มีหินดำยังใช้เป็นตำแหน่งอ้างอิง

เหตุใดชาวมุสลิมจึงหันไปทางกะอ์บะฮ์ขณะละหมาด

กิบละฮ์คือทิศสำหรับการละหมาด อัลกุรอาน 2:144 กล่าวถึงการหันไปทางมัสยิดอันศักดิ์สิทธิ์ กะอ์บะฮ์เป็นจุดอ้างอิงของทิศนั้น ชาวมุสลิมเคารพภักดีต่ออัลลอฮ์และใช้สถานที่เดียวกันเป็นหลักกำหนดทิศละหมาดจากจุดต่าง ๆ

คนที่อยู่ในมัสยิดอัลฮะรอมบางตำแหน่งสามารถมองเห็นกะอ์บะฮ์ได้โดยตรง เมื่ออยู่เมืองอื่น ผู้ละหมาดมักใช้ทิศที่กำหนดในห้องละหมาด จุดเริ่มบนแผนที่ต่างกันทำให้ลูกศรที่ชี้ไปมักกะฮ์หันคนละทาง คำว่า “ทิศตะวันออก” จึงใช้บอกกิบละฮ์ให้ทุกแห่งไม่ได้ ตัวอย่างในบทความ เครื่องมือบอกทิศกิบละฮ์ในอดีต แสดงการใช้เข็มทิศหรือนาฬิกาแดดร่วมกับข้อมูลเมือง

ภาพคนยืนเรียงแถวช่วยให้เห็นว่าทิศกิบละฮ์กำหนดการหันหน้าอย่างไร ภาพผู้คนที่กำลังเคลื่อนรอบอาคารแสดงการเฏาะวาฟ ในแผนผังเดียวกัน ลูกศรที่ชี้เข้าหาอาคารอาจแสดงทิศละหมาด ส่วนเส้นที่อ้อมรอบอาคารอาจแสดงเส้นทางเดิน

การเฏาะวาฟเจ็ดรอบทำอย่างไร

ผู้แสวงบุญเริ่มจากตำแหน่งที่อยู่ในแนวเดียวกับมุมหินดำ แล้วเคลื่อนโดยให้กะอ์บะฮ์อยู่ทางซ้ายจนครบเจ็ดรอบ เมื่อมองจากด้านบนจะเห็นว่าเวียนทวนเข็มนาฬิกา แผนที่ฮัจญ์ของบาลาดีจากหน่วยงานเทศบาลซาอุดีอาระเบีย แสดงมุมเริ่มและจบรอบ และกล่าวถึงการยกมือไปทางหินดำ สามารถมองหาแนวของมุมได้จากจุดที่อยู่ห่างออกไป เมื่ออยู่ในพื้นที่จริงให้ตามทิศทางของคนที่กำลังเดินและปฏิบัติตามป้ายกับเจ้าหน้าที่

การเฏาะวาฟเป็นส่วนหนึ่งของทั้งฮัจญ์และอุมเราะฮ์ ลำดับพิธีฮัจญ์ของนุสุก อธิบายการเวียนในหลายช่วง รวมถึงเฏาะวาฟอัลอิฟาเฎาะฮ์ ฮัจญ์ยังมีขั้นตอนนอกมัสยิด เช่น การอยู่ที่อะเราะฟาต สำหรับอุมเราะฮ์ยังมีสะแอ คือการเดินระหว่างเศาะฟากับมัรวะฮ์ ดูลำดับได้ใน คู่มืออุมเราะฮ์ทีละขั้น และดูความสำคัญของฮัจญ์ใน บทความเรื่องหลักปฏิบัติห้าประการของอิสลาม

ในการอ่านแผนผัง ให้ตามทางจากแนวเริ่มต้นไปโดยรอบอาคารจนกลับถึงแนวเดิม การเดินผ่านผนังด้านเดียวเป็นเพียงส่วนหนึ่งของรอบ เส้นทางชิดอาคารกับเส้นทางริมลานอาจยาวไม่เท่ากัน เช่นเดียวกับเส้นทางในคนละชั้น แต่ตำแหน่งของมุมที่ใช้อ้างอิงไม่เปลี่ยน

หินดำ กิสวะฮ์ และฮิจญ์รอยู่ส่วนใด

หินดำติดตั้งอยู่ที่มุมหนึ่งของอาคาร กิสวะฮ์คือชุดผ้าที่คลุมภายนอก ม่านปักหน้าประตูซึ่งเรียกว่าสิตาระฮ์เป็นส่วนหนึ่งของชุดผ้านี้ ส่วนกำแพงเตี้ยรูปครึ่งวงกลมข้างอาคารล้อมพื้นที่ที่เรียกว่าฮิจญ์ร เมื่อดูภาพควรสังเกตมุมที่ถ่าย เพราะส่วนเหล่านี้อาจไม่ปรากฏพร้อมกัน

ส่วนของกะอ์บะฮ์และพื้นที่ที่อยู่ใกล้กัน
ส่วนที่มองหาตำแหน่งความหมายของตำแหน่ง
หินดำในกรอบที่มุมหนึ่งของอาคารแนวที่ตรงกับหินดำใช้ระบุจุดเริ่มและสิ้นสุดแต่ละรอบ
กิสวะฮ์บนผนังด้านนอกชุดผ้าคลุมอาคารที่ให้เห็นเป็นสีดำจากระยะไกล
สิตาระฮ์ด้านหน้าประตูที่อยู่สูงกว่าพื้นม่านปักสำหรับปิดประตูในชุดผ้าภายนอก
ฮิจญ์รในกำแพงเตี้ยครึ่งวงกลมข้างอาคารเรื่องเล่าตามประเพณีเชื่อมโยงพื้นที่ส่วนหนึ่งกับแนวฐานเดิม
ลานมะฏอฟพื้นที่กว้างรอบอาคารพื้นที่สำหรับให้ผู้แสวงบุญเวียนรอบกะอ์บะฮ์

เศาะฮีห์อัลบุคอรี 1597 เล่าว่าอุมัรจูบหินดำตามที่เคยเห็นนบีมุฮัมมัดทำ เขากล่าวด้วยว่าตัวหินเองให้คุณหรือโทษแก่เขาไม่ได้ รายงานนี้อธิบายที่มาของการแสดงความเคารพ ส่วนตำแหน่งของมุมหินดำยังใช้กำหนดขอบเขตของรอบได้แม้เดินในเส้นทางที่อยู่ห่างผนัง

พิพิธภัณฑ์กาตาร์จัดแสดงม่านประตู จากสมัยออตโตมันตอนปลายในคลังของพิพิธภัณฑ์ศิลปะอิสลาม เมื่อจัดแสดงผ้าแยกจากตัวอาคารจะมองเห็นลวดลายและการจัดวางงานปักได้ง่ายขึ้น บทความ การผลิตกิสวะฮ์ อธิบายวัสดุ งานปัก และหน้าที่ของผ้าแต่ละชิ้น

แหล่งข้อมูลอิสลามเล่าถึงที่มาของกะอ์บะฮ์อย่างไร

อัลกุรอาน 2:125 กล่าวถึงบ้านที่ผู้คนกลับมาและเชื่อมโยงกับการละหมาดและการเวียนรอบ ข้อ 2:127 กล่าวถึงอิบรอฮีมและอิสมาอีลที่ยกฐานของบ้านขึ้น ส่วน อัลกุรอาน 3:96–97 กล่าวถึงบ้านที่บักกะฮ์ ความเป็นสิริมงคล การชี้นำ และหน้าที่เดินทางไปประกอบฮัจญ์สำหรับผู้ที่สามารถทำได้

ข้อความเหล่านี้บอกความสำคัญของบ้านและบทบาทของอิบรอฮีมกับอิสมาอีลในประเพณีอิสลาม ส่วนปีที่ซ่อมผนังหรือขนาดของส่วนก่อสร้างต้องใช้เอกสารอีกประเภทหนึ่ง เมื่อต้องการรู้ว่าน้ำท่วมครั้งหนึ่งทำให้ส่วนใดพัง ควรอ่านบันทึกของช่วงนั้นและงานศึกษาประวัติอาคาร การพิจารณาแหล่งข้อมูลตามประเภททำให้เห็นทั้งความเก่าแก่ของสถานที่ในทางศาสนาและการเปลี่ยนแปลงของอาคารที่เห็นในปัจจุบัน

อาคารที่เห็นในปัจจุบันผ่านการสร้างใหม่อย่างไร

นิทรรศการสถาปัตยกรรมกะอ์บะฮ์ของหอสมุดแห่งชาติกาตาร์ สรุปลำดับการก่อสร้างหลายช่วง เริ่มจากเรื่องที่เผ่ากุเรชสร้างใหม่ก่อนภารกิจการเป็นนบีของมุฮัมมัด ช่วงปลายคริสต์ศตวรรษที่ 7 อับดุลลอฮ์ อิบนุ อัซซุบัยร์สร้างใหม่และปรับผัง ต่อมาในสมัยคอลีฟะฮ์อับดุลมาลิกแห่งราชวงศ์อุมัยยะฮ์ มีการปรับให้อาคารใกล้เคียงรูปแบบที่สืบเนื่องจากกุเรช

น้ำท่วมในปีฮิจเราะฮ์ศักราช 1039 ทำให้อาคารเสียหาย งานศึกษาประวัติศาสตร์ที่เผยแพร่ในปี 2025 กล่าวถึงเหตุการณ์นี้ในฐานะน้ำท่วมปี 1630 และวิเคราะห์การสร้างใหม่ตามคำสั่งของสุลต่านมูรัดที่ 4 แห่งออตโตมัน พยานในเวลานั้นบันทึกข้อถกเถียงเรื่องหินที่ตกลงมาแล้วว่านำกลับมาใช้ได้หรือไม่และควรรื้อส่วนที่เสียหายเท่าใด การสร้างใหม่จึงมีทั้งการเก็บรักษาวัสดุและการเปลี่ยนชิ้นส่วนตามสภาพจริง

ซาอุดิพีเดียเรื่องมัสยิดอัลฮะรอม ระบุการบูรณะครั้งใหญ่ในปี 1996 สมัยกษัตริย์ฟะฮัด และอ้างการวัดของศูนย์วิจัยฮัจญ์แห่งมหาวิทยาลัยอุมมุลกุรอ ด้านที่มีประตูระหว่างมุมหินดำกับมุมทางแถบชามมีความยาว 11.68 เมตร อีกสามด้านวัดได้ 12.04 เมตร 10.18 เมตร และ 9.90 เมตร รูปทรงจึงดูคล้ายลูกบาศก์แต่ด้านแต่ละด้านไม่ได้ยาวเท่ากัน เมื่อตรวจตัวเลขในเอกสารเก่าควรดูหน่วยกับจุดเริ่มและจุดปลายที่ใช้วัด

อ่านภาพหรือแผนผังกะอ์บะฮ์อย่างไร

มองหาผ้าดำ ประตูที่ยกสูง และพื้นโดยรอบเป็นอันดับแรก ภาพใกล้ประตูอาจให้รายละเอียดงานปัก ส่วนภาพกว้างช่วยให้เห็นทางที่คนใช้เดิน กำแพงโค้งของฮิจญ์รมักดูได้ชัดจากผังด้านบน ถ้าคำบรรยายระบุตัวเลขความยาว ให้อ่านว่าตัวเลขวัดระหว่างมุมคู่ใดก่อนนำไปใส่ในภาพ

เมื่อสรุปภาพให้แยกชื่ออาคารจากชื่อกลุ่มอาคาร กะอ์บะฮ์คืออาคารกลาง มัสยิดอัลฮะรอมคือพื้นที่ก่อสร้างที่ครอบคลุมรอบอาคาร กิบละฮ์บอกทิศละหมาด ส่วนเฏาะวาฟเป็นพิธีเวียนรอบอาคาร ใช้ข้อมูลพิพิธภัณฑ์เมื่อต้องการดูสิ่งทอ ใช้แผนที่เมื่อต้องการเข้าใจตำแหน่ง และใช้บันทึกประวัติศาสตร์เมื่อต้องการอธิบายการบูรณะ

แหล่งข้อมูล