เครื่องชี้กิบละในอดีตใช้เข็มทิศและนาฬิกาแดดอย่างไร

เครื่องชี้กิบละในอดีตใช้เข็มทิศและนาฬิกาแดดอย่างไร

Muslim Post Editorial Desk@muslimpost

เปรียบเทียบเครื่องงาช้างที่ออกแบบตามละติจูดอิสตันบูล กล่องเข็มทิศทองเหลือง และแอสโทรเลบ เพื่อดูการบันทึกทิศทางและเวลา

เครื่องชี้กิบละในอดีต นำข้อมูลภูมิศาสตร์กับทิศอ้างอิงมารวมไว้ในเครื่องมือพกพา กิบละคือทิศไปยังกะอ์บะฮ์ในนครมักกะฮ์ ซึ่งเป็นทิศที่ชาวมุสลิมหันไปเมื่อประกอบละหมาด ในเครื่องมือหลายชิ้นที่ยังเหลืออยู่ เข็มทิศให้แนวอ้างอิงเหนือ–ใต้ ส่วนชื่อเมือง เส้นสลัก หรือตารางให้ข้อมูลว่าควรพิจารณาทิศใดจากสถานที่หนึ่ง ๆ บางชิ้นมีนาฬิกาแดดที่ใช้เงาบอกเวลาด้วย

วิธีแยกชิ้นส่วนคือเริ่มจากถามว่าแต่ละส่วนให้ข้อมูลอะไร เข็มเป็นส่วนของเข็มทิศ ชื่อสถานที่อาจอยู่ในตาราง แผนภาพ หรือช่องที่แบ่งตามภูมิภาค ส่วนตัวทอดเงา หรือโนมอน เป็นส่วนหนึ่งของนาฬิกาแดด นิทรรศการเรื่องการละหมาดของพิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์วิทยาศาสตร์ที่ออกซฟอร์ด แสดงหลายรูปแบบเคียงกัน ทั้งเครื่องทองเหลืองที่มีตารางและตัวอย่างไม้เคลือบแล็กเกอร์ บทความ คำศัพท์สถาปัตยกรรมมัสยิด อธิบายว่าทิศดังกล่าวปรากฏในอาคารอย่างไรผ่านผนังกิบละและมิห์รอบ

เข็มทิศบอกอะไร

เข็มให้ทิศอ้างอิงแก่เครื่องมือ ลองมองหาแกนหมุน ช่องเล็กสำหรับวางเข็ม และเครื่องหมายทิศหลัก เข็มและเครื่องหมายใช้ร่วมกันเมื่ออ่านทิศ ข้อมูลภูมิศาสตร์ที่อยู่ประกอบกันช่วยระบุทิศไปยังจุดหมาย หากกล่องมีทั้งเข็มแม่เหล็กและเส้นสลัก สองส่วนนี้อาจทำหน้าที่ต่างกัน เข็มบอกแนวที่เครื่องมือหันอยู่ เส้นอาจบันทึกทิศสำหรับสถานที่หนึ่งหรือเป็นส่วนของมาตรวัดอื่น

ออกซฟอร์ดจัด เครื่องชี้กิบละหมายเลข 53791 เป็นวัตถุคริสต์ศตวรรษที่ 18 ที่อาจมาจากเปอร์เซีย แผ่นเหนือเข็มทิศมีชื่อทิศหลักและขีดองศา เส้นสลักที่ก้นกล่องบอกทิศใต้และทิศที่สัมพันธ์กับสถานที่ต่าง ๆ รวมถึงมะดีนะฮ์ พื้นผิวสองส่วนนี้อาจดูคล้ายกันในภาพถ่าย ภาพที่มองลงในกล่องช่วยให้เห็นตำแหน่งของเส้นที่ก้นกล่อง ส่วนภาพระยะใกล้ของแผ่นช่วยให้เห็นขีดองศา การดูภาพควบคู่กับระเบียนทำให้ทราบว่าข้อความกำกับแต่ละชุดอยู่ที่ใด

การแยกทิศอ้างอิงออกจากทิศสู่จุดหมายยังมีความหมายในการ แก้ปัญหาเข็มทิศบนโทรศัพท์สมัยใหม่ เครื่องมือเก่าแสดงให้เห็นความแตกต่างผ่านชิ้นส่วนที่จับต้องได้ เข็ม ตารางภูมิศาสตร์ และสเกลนาฬิกาแดดสามารถอยู่คนละพื้นผิวภายในกล่องใบเล็กเดียวกัน

ช่างบรรจุข้อมูลสถานที่ลงในเครื่องมือขนาดเล็กอย่างไร

เครื่องมือบางชิ้นใช้บัญชีชื่อสถานที่ที่มีตัวเลขหรือข้อมูลทิศทางกำกับ เครื่องชี้ทองเหลือง AST0443 ของพิพิธภัณฑ์หลวงกรีนิช มีฝาบานพับและเข็มทิศฝังในตัวกล่อง ระเบียนระบุว่ามีชื่อสถานที่ 151 แห่งสลักรอบกล่อง พร้อมช่องสำหรับลองจิจูด ละติจูด และค่าเกี่ยวกับทิศทางเพิ่มเติม ช่องเข็มทิศปิดด้วยกระจก ภายในมีเข็มเหล็กกล้ารมสีน้ำเงิน ปลายด้านเหนือของเข็มมีวงแหวนโปร่ง สเกลรอบเข็มทิศใช้เลขแบบ อับญัด ซึ่งกำหนดค่าตัวเลขให้ตัวอักษร

เมื่อเปรียบเทียบระเบียน ให้สังเกตว่าบัญชีชื่อเขียนต่อไปที่ใด ภาพถ่ายด้านหน้าอาจเห็นเข็มทิศและข้อความเพียงบางส่วน ส่วนด้านข้างหรือฝาอาจมีรายการเพิ่มเติม เริ่มจากหาบานพับ แล้วไล่ดูว่าภาพแสดงพื้นผิวใดบ้าง วิธีนี้ช่วยให้เห็นว่าข้อมูลจำนวนมากอยู่ในกล่องทองเหลืองที่กว้างเพียง 75 มิลลิเมตรได้อย่างไร กรีนิชระบุว่าวัตถุมีอายุในคริสต์ศตวรรษที่ 18 และไม่ทราบชื่อผู้ทำ

ข้อมูลสถานที่อาจแบ่งเป็นช่องตามภูมิภาคได้ด้วย หนึ่งช่องอาจรวมหลายชื่อเป็นกลุ่ม ขณะที่บัญชีอีกแบบให้ค่าแยกตามชื่อแต่ละแห่ง ข้อแตกต่างนี้สำคัญเมื่อเทียบชิ้นงานในบริติชมิวเซียมกับตัวอย่างกรีนิช บทความเรื่อง การคำนวณทิศกิบละในปัจจุบัน แสดงว่าค่ามุมทิศสมัยใหม่ตอบคำถามทางภูมิศาสตร์ที่เจาะจงขึ้นอย่างไร

นาฬิกาแดดอยู่ร่วมในกล่องเดียวกันได้อย่างไร

นาฬิกาแดดอ่านเวลาจากตำแหน่งเงาเมื่อเทียบกับเส้นบนหน้าปัด ชิ้นที่ทำให้เกิดเงาเรียกว่าโนมอน ในเครื่องมือพกพาอาจเป็นหมุด แผ่นสามเหลี่ยมที่พับได้ หรือเส้นเชือกที่ยึดด้วยขาตั้ง หมุดในระเบียนหนึ่งกับตัวทอดเงาแบบพับในอีกระเบียนหนึ่งสามารถทำหน้าที่คล้ายกันแม้รูปร่างต่างกัน เมื่อตรวจภาพถ่าย ให้หาว่าตัวทอดเงาอยู่ตรงไหนเมื่อเทียบกับเส้นบอกเวลาก่อน

AST0443 ที่กรีนิชมีทั้งเข็มทิศแม่เหล็กและตัวทอดเงาทรงสามเหลี่ยมแบบพับได้ วัตถุ 1986-1387 ในกลุ่มพิพิธภัณฑ์วิทยาศาสตร์ มีนาฬิกาแดดแนวนอนและตัวทอดเงาเป็นหมุด ระเบียนระบุว่าออกแบบสำหรับละติจูด 0° และมีมาตราบอกเวลาแบบบาบิโลน นิทรรศการการค้าและการเดินทางของออกซฟอร์ด ลงรายการ 43645 เป็นเครื่องชี้กิบละรวมกับนาฬิกาแดดแนวนอนที่ใช้หมุด เป็นงานคริสต์ศตวรรษที่ 19 ไม่มีลายเซ็น และอาจมาจากเปอร์เซีย รายละเอียดละติจูด รูปของตัวทอดเงา และระบบนับชั่วโมงให้ข้อมูลมากกว่าคำว่า นาฬิกาแดด เพียงอย่างเดียว

เครื่องมืองาช้างที่ทำสำหรับละติจูดอิสตันบูล

เครื่องเข็มทิศ นาฬิกาแดด และเครื่องชี้กิบละ 1921,0625.1 ของบริติชมิวเซียม เป็นกล่องงาช้างกว้างประมาณ 11 เซนติเมตร ระเบียนลงปีฮิจเราะห์ศักราช 990 ตรงกับ ค.ศ. 1582–83 ช่องแหล่งที่ได้มาหรือสถานที่พบระบุไคโร ส่วนละติจูดที่ใช้ในการออกแบบคือประมาณ 41° เหนือ ซึ่งเป็นละติจูดของอิสตันบูล ช่องทั้งสองตอบคนละคำถาม พิพิธภัณฑ์อาศัยรูปทรงการจัดวางเส้นเชือกที่ทอดเงากับเครื่องหมายบนเครื่องมือในการระบุละติจูดของหน้าปัด ขณะที่ไคโรเป็นอีกข้อมูลหนึ่งในประวัติของวัตถุ

ดูสามจุดเมื่อเปิดกล่อง ตรงกลางเป็นรูปแผนผังกะอ์บะฮ์ เข็มทิศมีช่องของตัวเอง วงแหวนด้านนอกแบ่งเมืองและภูมิภาคเป็น 72 ช่อง และชื่ออิสตันบูลเขียนด้วยสีแดง พิพิธภัณฑ์ตีความกลุ่มเหล่านี้ว่าเป็นทิศโดยประมาณของภูมิภาค เครื่องมือยังมีนาฬิกาแดดแนวนอนและหน้าปัดสีแดงรูปใบเรือที่ใช้บอกเวลาละหมาดช่วงบ่าย ขาตั้งโลหะพับได้ยึดเชือกที่ทอดเงาให้ทั้งสองหน้าปัด หน้าปัดสีแดงใช้ระบบในอดีตที่แบ่งช่วงมีแสงสว่างของวันเป็นสิบสองส่วน ความยาวของแต่ละส่วนจึงเปลี่ยนตามฤดูกาล

รอยสึก ชิ้นส่วนที่หายไป และคำอธิบายที่ยังไม่แน่ชัด

รายละเอียดบางอย่างยังคลุมเครือ ข้อความกำกับบางจุดใกล้เข็มทิศยังระบุไม่ได้ เครื่องหมายในอีกวงแหวนหนึ่งสึกกร่อนและพิพิธภัณฑ์ให้ความเห็นเบื้องต้น ในคำอธิบายระบุว่ากระจกและเข็มดูเป็นชิ้นส่วนเดิม เมื่อเขียนบันทึก ให้อธิบายสิ่งที่เห็น การตีความของภัณฑารักษ์ และสภาพที่เหลืออยู่ให้ชัด ผู้อ่านจะได้เข้าใจว่ามาตราที่เลือนยังน่าสนใจอย่างไร แม้หน้าที่ของมันยังระบุไม่ได้แน่นอน

สภาพวัตถุสำคัญเมื่อภาพถ่ายแสดงเครื่องมือปิดอยู่ ตัวอย่างงาช้างมีฝาที่ถอดออกได้และมีดอกไม้ทองแปดกลีบ พิพิธภัณฑ์ระบุว่าตรงกลางดอกไม้อาจเคยมีชิ้นฝังที่หายไปและงาช้างมีรอยบิ่น ข้อสังเกตเหล่านี้เกี่ยวกับตัวกล่อง สำหรับการอ่านด้านใน ให้ดูสภาพเข็ม กระจก ขาตั้ง และความชัดของเส้น เมื่อเทียบภาพด้านนอกและด้านใน ควรใช้หมายเลขวัตถุตรวจว่าทั้งสองภาพอยู่ในระเบียนเดียวกัน

แนวคิดเดียวกันปรากฏบนแอสโทรเลบตรงไหน

ข้อมูลภูมิศาสตร์ยังสลักอยู่บนเครื่องมือที่มีหน้าที่อื่นด้วย แอสโทรเลบจากแอฟริกาเหนือหมายเลข 51459 ที่ออกซฟอร์ด ผลิตโดยมุฮัมมัด อิบน์ อะห์มัด อัลบัตตูตี ใน ค.ศ. 1733–34 พิพิธภัณฑ์อธิบายว่ามีตารางข้อมูลทิศกิบละสำหรับเมืองต่าง ๆ และจารึกเรื่องการอุทิศเครื่องมือให้แก่มัสยิดในเมืองเฟซ ระเบียนแยกเนื้อหาจารึกออกจากข้อสันนิษฐานของพิพิธภัณฑ์เรื่องผู้ที่อาจเคยใช้งาน ทั้งสองส่วนเป็นเบาะแสแยกกันเกี่ยวกับบริบทและการใช้ที่เป็นไปได้

ตารางชื่อสถานที่บนแอสโทรเลบและตารางบนกล่องเข็มทิศสามารถบันทึกข้อมูลที่เกี่ยวข้องกันได้ ลองเทียบพื้นผิวที่มีตารางกับชิ้นส่วนที่อยู่ข้าง ๆ บนกล่องอาจมีเข็มแม่เหล็กหรือตัวทอดเงา สำหรับแอสโทรเลบ ชิ้นส่วนใน คู่มือโครงหลัก ตาข่ายดาว แผ่น และแขนเล็งของแอสโทรเลบ ใช้ในการอ่านทางดาราศาสตร์ นิทรรศการออกซฟอร์ดยังแสดงแอสโทรเลบอื่นที่มีเส้นบอกการละหมาดหรือบัญชีสถานที่ ความคล้ายกันนี้ช่วยอธิบายว่าทำไมจึงควรอ่านทั้งชื่อในระเบียนและจารึกบนเครื่องมือ

วิธีอ่านภาพถ่ายเครื่องชี้กิบละในพิพิธภัณฑ์

เริ่มจากรูปร่างโดยรวมและมุมที่ถ่าย ฝาถูกถอดออก เปิดไว้ด้วยบานพับ หรือยังปิดอยู่ ถ้ามองเห็นช่องเข็มทิศให้เริ่มจากช่องนั้น มองหาชิ้นส่วนที่ทอดเงา แล้วดูว่าเส้นสลักอยู่ตรงไหนเมื่อเทียบกับชิ้นส่วนนั้น จากนั้นค่อยหาชื่อเมืองและตัวเลข บัญชีบนฝากับช่องที่แบ่งบนขอบใช้จัดข้อมูลคนละแบบ หากภาพมีเพียงด้านเดียว ควรอ่านระเบียนว่าพิพิธภัณฑ์บรรยายพื้นผิวอื่นไว้อย่างไร

ก่อนเปรียบเทียบ ให้จดหมายเลขทะเบียน ตามด้วยวัสดุ อายุที่ระบุ และข้อมูลผู้ทำหรือสถานที่หากมี เก็บเครื่องหมายคำถามไว้เมื่อระเบียนใช้เครื่องหมายนี้ หากปีมาจากจารึก ให้แยกจากปีที่วัตถุเข้าคอลเล็กชัน เช่นเดียวกัน ละติจูดของนาฬิกาแดดควรอยู่ข้างรายละเอียดของหน้าปัด ส่วนสถานที่ที่ได้มาหรือสถานที่ผลิตควรบันทึกแยกกัน การจดแบบนี้ทำให้การเปรียบเทียบเครื่องมือสองชิ้นตรวจสอบได้ง่ายขึ้น

ระเบียนพิพิธภัณฑ์และวัตถุสำหรับเปรียบเทียบ