Co to jest hadis? Jak czytać tekst, isnad i numer odsyłacza

Hadis to przekazana relacja. W badaniach nad islamem słowo oznacza często relację o tym, co prorok Mahomet powiedział, zrobił lub zaaprobował. Typowy wpis zawiera nazwiska lub imiona osób przekazujących relację w łańcuchu zwanym isnadem oraz przekazaną treść zwaną matnem. Zbiory sunnickie i szyickie przechowują różne zespoły relacji. Ważne zbiory szyickie zawierają też nauki przypisywane imamom.

Na początek wybierz jedną relację i odszukaj ją w zbiorze. Nauka o czynach i intencjach pojawia się na początku Sahihu al-Buchariego, a następnie ponownie w tej samej księdze. Oba wpisy mają wspólną myśl przewodnią. Droga przekazu, brzmienie przykładu i numery pozwalają je dokładnie porównać.

Jaki jest związek między hadisem, sunną i Koranem?

Koran to święte pismo islamu, przyjmowane przez muzułmanów jako objawienie. W cytacie podaje się surę i werset. Na przykład Koran 33:21 przedstawia wysłannika Boga jako wzór dla wierzących. W przypadku hadisu podaje się zbiór i położenie relacji w tym zbiorze. Różnica jest widoczna nawet wtedy, gdy oba teksty występują na tej samej stronie lub w jednym kazaniu. Termin mushaf może oznaczać także materialny egzemplarz Koranu. Przewodnik po mushafie i jego kartach wyjaśnia to dodatkowe rozróżnienie.

Sunna zwykle oznacza przykład postępowania proroka lub jego praktykę. Wprowadzenie do hadisów w Encyclopaedia Iranica wyjaśnia, że relacje są głównym źródłem wiedzy o tym przykładzie. W użyciu specjalistycznym znaczenia obu słów czasem się pokrywają. Na początek można zadać dwa pytania. Co ta konkretna relacja przypisuje Mahometowi? Jak dana tradycja uczonych rozumiała przykład zawarty w relacji? Kontekst działania może pokazać, czy widziano w nim wskazówkę dla określonej sytuacji, czy szerzej stosowaną praktykę.

Gdzie znaleźć isnad i matn w relacji o intencjach?

Otwórz Sahih al-Buchariego, hadis 1, w Księdze objawienia. Tekst arabski zaczyna łańcuch od al-Humajdiego, a potem wymienia Sufjana, Jahję ibn Saida, Muhammada ibn Ibrahima i Alkamę ibn Wakkasa przed Umarem ibn al-Chattabem. Według relacji Umar słyszał, jak Mahomet nauczał o związku wartości czynów z intencjami. Przykład dotyczy emigracji w świeckim celu lub po to, by zawrzeć małżeństwo. To parafraza. Pełne brzmienie można przeczytać pod linkiem.

Imiona i formuły wskazujące, w jaki sposób każdy otrzymał wiadomość, tworzą isnad. Nauka i jej przykład tworzą matn. Czytanie od źródła kompilatora w stronę Umara odpowiada kolejności druku. Czytanie od Umara w stronę kompilatora pokazuje, jak według relacji wiadomość przechodziła z rąk do rąk. Przekład angielski wysuwa na pierwszy plan Umara i samą naukę. Tekst arabski podaje też pozostałe ogniwa. Jeżeli przekład zaczyna się od imienia jednego towarzysza proroka, sprawdź wersję arabską lub pełniejsze wydanie, by poznać inne wymienione osoby.

W tym wpisie również Umar mówi, od kogo usłyszał słowa. Dopiero potem zaczyna się nauka o intencjach. Czytając przekład, można oddzielnie zanotować imię osoby mówiącej, że usłyszała słowa, i imię osoby, której przypisuje się naukę. Pozwala to lepiej rozpoznać, gdzie w zapisie kończy się łańcuch, a gdzie zaczyna się treść przeznaczona do porównania.

Porównaj dwie wersje przed cytowaniem

Sahih al-Buchariego, hadis 54 przytacza wersję nauki w Księdze wiary. Łańcuch zaczyna się od Abd Allaha ibn Maslamy i Malika. Obie drogi zbiegają się u Jahji ibn Saida, a następnie przechodzą przez Muhammada ibn Ibrahima, Alkamę i Umara. Druga wersja wspomina emigrację dla Boga i jego wysłannika przed motywami świeckimi. Pierwszy wpis zawiera przykład świecki i pomija poprzedzający go człon. Zapisanie każdego brzmienia obok własnego odsyłacza pokazuje dokładnie, w którym miejscu się różnią.

Pokrewna wersja w Sahihu Muslima, 1907a też ma fragment o emigracji dla Boga i jego wysłannika. Na tej samej stronie podano Księgę 33, hadis 222 oraz dawny angielski odsyłacz Księga 20, hadis 4692. To trzy sposoby dotarcia do jednego wpisu na tej stronie. Podobne brzmienie w innym zbiorze daje materiał porównawczy. W tym przypadku droga u Muslima 1907a i u al-Buchariego 54 prowadzi przez Malika. Same tytuły dwóch zbiorów niewiele mówią o niezależności dróg. Pomaga zestawienie imion i sformułowań.

Do krótkiego zestawienia można użyć trzech wierszy, po jednym na każdy odsyłacz. Zapisz pierwsze dwa imiona tak, jak stoją w łańcuchu, a dalej zaznacz osobę, u której dwie drogi się zbiegają. Obok odnotuj, czy wpis zawiera słowa o emigracji dla Boga i jego wysłannika. Taki układ łączy różnicę w brzmieniu z konkretnym miejscem w wydaniu.

Co bierze się pod uwagę przy ocenie hadisu?

W często używanej terminologii sunnickiej sahih oznacza wiarygodny lub autentyczny, hasan dobry, a daif słaby. Badanie poświęcone Ibn as-Salahowi i terminowi hasan śledzi zmiany w użyciu i definicji jednej z tych kategorii. Ocena może uwzględniać ciągłość łańcucha, wiarygodność i dokładność przypisywaną przekazującym oraz to, czy porównanie odsłania odstępstwo lub ukrytą wadę. Klasyfikacja jest sądem o konkretnej relacji lub jej drodze. Kryteria i ich stosowanie mogą się różnić w zależności od uczonego, dzieła lub tradycji. Określenie słaby wskazuje ograniczenia dowodów według przyjętych kryteriów. Stwierdzenie, że ktoś wymyślił relację, wymaga osobnych dowodów.

Wstęp do Sahihu Muslima pokazuje, jak kompilator omawiał posługiwanie się relacjami i warunki przyjmowania poszczególnych form przekazu. Badanie I-Wen Su o ocenie przekazujących przez al-Dżuzdżaniego analizuje sposób, w jaki jeden z krytyków oceniał osoby i ich relacje. Badanie Jonathana A. C. Browna dotyczące krytyki tekstu śledzi dyskusje o wnioskach, jakie można wyciągnąć z treści. Rozpoznawanie imion w łańcuchu jest pierwszym krokiem do zrozumienia takiej oceny.

Jeżeli wydanie podaje klasyfikację, zapisz jej autora i miejsce występowania. Tytuł rozdziału nadany przez kompilatora, współczesna nota wydawcy i słowa przypisane mówcy mają osobne źródła. Jeśli podobne przekłady oceniono inaczej, najpierw porównaj odsyłacz i łańcuch. Być może są to dwie wersje. Gdy wersje się pokrywają, można podać nazwiska i uzasadnienia uczonych w takim zakresie, w jakim podają je źródła.

Dlaczego liczą się zbiór i tradycja uczonych?

Sahih al-Buchariego oraz Sahih Muslima to ważne zbiory sunnickie. Al-Kafi, opracowany przez al-Kulajniego, jest ważnym zbiorem szyitów dwunastkowców. Opis rękopisu Al-Kafi w bibliotece Uniwersytetu Princeton wskazuje pierwszy i trzeci tom, a także przedstawia dzieło obejmujące teologię i prawoznawstwo. Tytuł zbioru podpowiada, gdzie znaleźć relację. Wpis podaje dokładniej, komu przypisano słowa lub czyny.

W badaniu wczesnych szyickich źródeł hadisów Kumail Rajani omawia znaczenie przekazów przypisywanych imamom al-Bakirowi i as-Sadikowi. W studium przypadku porównuje grupę relacji z Al-Kafi z materiałem z dzieła ismailickiego, żeby przyjrzeć się wcześniejszym źródłom pisanym. To przykład porównania określonych grup tekstów w celu odpowiedzi na pytanie historyczne. Tradycyjną ocenę pojedynczej relacji należy przytaczać z opracowania, które ocenia tę konkretną relację.

Odróżnij czas relacji od daty rękopisu

Opis British Library EAP1216/3/1/1 dotyczy papierowego tomu Sahihu al-Buchariego w projekcie bibliotek Dżerby. To tom 6, liczący 228 kart papieru, datowany na XVIII lub XIX wiek. Dane opisują ten egzemplarz. Aby sprawdzić, czy zawiera określony fragment, należy zbadać tom. Liczba plików cyfrowych, liczba fizycznych kart i numer hadisu w wydaniu to trzy odrębne informacje.

W Princeton rękopis Al-Kafi datowano na 1667 rok. Tytuł wskazano w kolofonie trzeciego tomu na karcie 339a. Kolofon to nota umieszczana często przy końcu rękopisu, która może zawierać tytuł lub datę skopiowania. Przewodnik po kolofonach i notach własnościowych pokazuje, jakie wnioski uzasadniają poszczególne zapiski. Data kopii pomaga określić miejsce egzemplarza w historii lektury i przepisywania. Do badań nad powstaniem zbioru lub pochodzeniem relacji potrzeba źródeł odnoszących się do wcześniejszych etapów.

W skanie posłuż się sygnaturą, by zidentyfikować rękopis, i numerem karty, by wrócić do fragmentu. Przewodnik po stylach pisma arabskich rękopisów pomaga rozpoznawać cechy pisma. Innym świadectwem jest idżaza, zezwolenie na przekazywanie dzieła. Może wymieniać dzieło, nauczyciela i odbiorcę. Dokumentuje przekaz dzieła na określonym etapie. Isnad hadisu zapisuje drogę poszczególnej relacji. Gdy w jednym rękopisie występują oba świadectwa, zapisz osobno, którego tekstu i osób dotyczy każde z nich.

Jeśli kierujesz czytelnika do kolofonu w Princeton, podaj sygnaturę, trzeci tom i kartę 339a. Przeglądarka skanów może pokazać obok także własny numer obrazu. Numer karty wskazuje tu położenie noty w rękopisie. Numer hadisu, jeżeli go potrzebujesz, sprawdzisz w konkretnym wydaniu zbioru. Rozdzielenie obu odsyłaczy ułatwia powrót do właściwego rodzaju źródła.

Jak podać odsyłacz, który czytelnik może sprawdzić?

Zacznij od zbioru i wydania lub strony. Zapisz księgę lub rozdział, numer relacji oraz każdą literę lub znak należący do oznaczenia. Jeśli wydanie podaje kilka numerów, przepisz także ich opisy. Serwis może pokazywać dawną numerację angielską obok nowszej. Odsyłacz Sahih al-Buchariego 54, Księga wiary, Księga 2, hadis 47, pozwala rozpoznać zapis także osobie używającej starego angielskiego numeru 52 w tej księdze.

Przy cytowaniu opublikowanego przekładu podaj tłumacza, jeśli źródło go wskazuje. Własne streszczenie oznacz jako parafrazę. Przeczytaj, co poprzedza i następuje po wybranym zdaniu, zwłaszcza gdy przytoczono je samodzielnie. Przykład emigracji w relacji o intencjach pokazuje, że ten sam czyn może mieć różne pobudki. Odsyłacz do przykładu wskazuje, którą naukę streszcza krótka wypowiedź.

W pierwszym porównaniu otwórz obok siebie pozycje 1 i 54 u al-Buchariego. Zapisz trzy rzeczy: imiona w łańcuchu, sformułowania o emigracji i opisy przy numerach. Znajdziesz wspólną drogę, różnicę w tekście i sposób powrotu do obu wpisów. Te kroki przydają się również przy innych hadisach.

Źródła do lektury relacji i rękopisów

• Sahih al-Buchariego 1 i Sahih al-Buchariego 54 pozwalają sprawdzić brzmienie, łańcuchy i odsyłacze.
• Sahih Muslima 1907a i wstęp kompilatora zawierają równoległy przekaz i omówienie zasad transmisji.
• Koran 33:21 i wprowadzenie Encyclopaedia Iranica wskazują werset i relację hadisów do sunny.
• Opis tomu Sahihu al-Buchariego z Dżerby oraz opis Al-Kafi w Princeton dotyczą dwóch późniejszych rękopisów.