W co wierzą muzułmanie? Sześć zasad wiary

Muzułmanie wierzą w jednego Boga i uznają Mahometa za Bożego posłańca. W szeroko nauczanym sunnickim ujęciu imanu, czyli wiary, wymienia się sześć zasad. Obejmują wiarę w Boga, aniołów, objawione księgi, posłańców, Dzień Ostatni i Boży dekret. Lista pochodzi ze znanego przekazu w Sahih Muslim 8a, nazywanego hadisem Dżibrila. Kilka jej tematów występuje razem również w Koranie 4:136.

W tym przekazie przybysz zadaje Mahometowi osobne pytania o islam, wiarę oraz doskonałość w oddawaniu czci Bogu. Na końcu Mahomet wskazuje, że przybyszem był Dżibril, czyli Gabriel. Odpowiedź na pytanie o wiarę podaje sześć zasad. Odpowiedź na pytanie o islam wymienia praktyki znane jako pięć filarów islamu. To rozróżnienie pomaga w lekturze opracowań, które przytaczają obie listy.

Warto zestawić werset 4:136 z przekazem o Dżibrilu. Werset wymienia razem pięć z tych tematów. Hadis podaje je w odpowiedzi o wierze i wymienia wyraźnie Boży dekret. Sześciopunktowa formuła streszcza hadis. Kolejne fragmenty Koranu dają przykłady poszczególnych tematów i mogą przedstawiać je w innej kolejności.

Wiara w jednego Boga jest punktem wyjścia

Arabskie słowo Allah oznacza Boga. Tauhid jest nauką o jedności Boga. Sura 112, Al-Ichlas, opisuje Boga jako jedynego i niemającego równego sobie. W islamie cześć oddaje się Bogu. To przekonanie wyraża również szahada, czyli wyznanie wiary, której dwie części potwierdzają cześć dla jednego Boga i uznają Mahometa za Jego posłańca.

Te dwie wypowiedzi łączą wiarę w Boga z pytaniem o to, jak ludzie otrzymują wskazania. Mahomet występuje w wyznaniu jako posłaniec. Jest człowiekiem, któremu powierzono przekazywanie objawienia. Aby zrozumieć krótką formułę, zacznij od części odnoszącej się do Boga, a następnie przeczytaj część o Mahomecie. Określenie posłaniec wskazuje na jego rolę wobec Boga.

Wiara w jedność Boga wyjaśnia też obecność krótkich formuł religijnych w zwykłym życiu. Przewodnik po znaczeniu i użyciu bismillah opisuje przywołanie imienia Boga na początku czynności. Wypowiedziana formuła jest sposobem wyrażenia przekonania. Formułę i naukę, którą wyraża, można czytać jako dwie powiązane części praktyki religijnej.

Szahada i odpowiedź zawarta w hadisie mają różną długość, ponieważ służą różnym celom. W wyznaniu wiary krótkie zdania wskazują, komu oddaje się cześć i za kogo uznaje się Mahometa. W odpowiedzi o imanie pojawiają się dodatkowe tematy, takie jak aniołowie i Dzień Ostatni. Przy czytaniu wprowadzenia do islamu warto więc sprawdzić, czy przytaczany tekst jest wyznaniem wypowiadanym przez wiernego, czy opisem przekonań z dłuższej rozmowy.

Wiara w aniołów obejmuje rolę Dżibrila w objawieniu

W islamie aniołowie należą do rzeczywistości niewidzialnej. Koran 2:285 w jednym wersecie wymienia Boga, aniołów, księgi i posłańców. Koran 2:97 wymienia Dżibrila, czyli Gabriela, oraz opisuje, jak z woli Boga przynosi objawienie Mahometowi. W hadisie Dżibrila anioł występuje również jako przybysz zadający pytania o islam i wiarę.

Każdy przekaz umieszcza Dżibrila w innej scenie. Pierwszy dotyczy przekazywania objawienia. Drugi przedstawia rozmowę, z której uczą się obecni ludzie. W obu przypadkach anioł pełni rolę wyznaczoną przez Boga. Powiązanie każdego opisu z jego źródłem pozwala ustalić, co mówi dany tekst, bez dopowiadania szczegółów na podstawie obrazu czy samego słowa „anioł”.

Wiara w objawione księgi obejmuje Koran i wcześniejsze objawienie

Muzułmanie uznają Koran za objawienie przekazane Mahometowi. Zasada wiary dotyczy objawionych przez Boga ksiąg szerzej. Koran 3:3 mówi o objawieniu dla Mahometa obok wcześniejszej Tory i Ewangelii. Koran 5:46 łączy Ewangelię z Jezusem i wspomina wcześniejszą Torę. Te wzmianki o poprzednich objawieniach znajdują się w samym Koranie.

Można podążyć za tymi nazwami, zachowując znaczenie nadawane im w danej tradycji. Koran przedstawia własne ujęcie tego, co Bóg objawił wcześniejszym prorokom. Żydowski lub chrześcijański opis kanonu odpowiada na pytanie o teksty i tradycję własnej wspólnoty. W omawianej zasadzie chodzi o islamską wiarę w Boże objawienie, w tym o objawienie odczytywane przez muzułmanów jako Koran.

Rękopis pokazuje, jak ludzie czytają i przekazują tekst. Nasz przewodnik po iluminacji Koranu i znakach ułatwiających lekturę wyjaśnia, jak rękopisy porządkują miejsce na stronie. Numery sur i wersetów w tym artykule pozwalają znaleźć fragment w różnych wydaniach i tłumaczeniach, choć układ lub sformułowanie przekładu może się różnić.

Przy zestawieniu obu wersetów można wskazać, jakie osoby i księgi wymienia każdy z nich. Werset 3:3 ujmuje wcześniejsze objawienie obok objawienia dla Mahometa. Werset 5:46 wskazuje na Jezusa i Ewangelię, a zarazem przywołuje poprzedzającą ją Torę. Wspólny temat to objawienie. Zakres opisu w każdym z tych fragmentów rozpoznaje się po postaciach i księgach wymienionych w jego własnym tekście.

Wiara w proroków umieszcza Mahometa w dłuższej tradycji

Muzułmanie uznają wcześniejszych proroków, wśród nich Abrahama, Mojżesza i Jezusa. Według Koranu 21:25 posłańcy przed Mahometem otrzymali wskazanie, by wzywać ludzi do oddawania czci Bogu. Koran 33:40 nazywa Mahometa posłańcem Boga i pieczęcią proroków. Na tym określeniu opiera się przekonanie głównego nurtu islamu, że był ostatnim prorokiem.

Osoba znająca imiona biblijne może zacząć od rozpoznania Abrahama, Mojżesza i Jezusa. Islam przyznaje im miejsce w swoim ujęciu proroctwa. Na liście sześciu zasad księgi i posłańcy zajmują osobne miejsca. Jedna zasada dotyczy objawionych wskazań, druga osób, którym powierzono ich przekazanie. Dżibril, anioł przynoszący objawienie, ma inną rolę niż prorocy będący ludźmi.

Wiara w Dzień Ostatni dotyczy zmartwychwstania i odpowiedzialności

Dzień Ostatni oznacza zmartwychwstanie i sąd Boży. Wiara w ten dzień wyraża przekonanie, że ludzie odpowiedzą przed Bogiem za swoje życie. W Koranie 99:7–8 widoczne staną się nawet czyny o najmniejszym ciężarze. Obraz zwraca uwagę na czyny, które można by na co dzień przeoczyć, i pozwala zrozumieć odpowiedzialność w konkretny sposób.

Przekaz w Sahih Muslim odróżnia wiarę w Dzień Ostatni od pytania, kiedy nadejdzie Godzina. Pierwsza pojawia się na liście zasad wiary. Odpowiedź na drugie pytanie nie podaje daty. Rozróżnienie ma znaczenie przy lekturze tekstu o życiu po śmierci lub twierdzenia, że obliczono dzień jego nadejścia. Nauka o odpowiedzialności i zmartwychwstaniu dotyczy wiary. Twierdzenie o terminie wymaga własnego uzasadnienia.

Tłumaczenia mogą stosować takie określenia jak Dzień Sądu, Dzień Ostatni lub Dzień Zmartwychwstania. Sąd kieruje uwagę ku rozliczeniu, a zmartwychwstanie ku powstaniu po śmierci. W hadisie Dżibrila wzmianka o tym dniu jest częścią odpowiedzi o wierze. Sura 99 ukazuje wagę czynów, zamiast podawać listę innych wydarzeń związanych z tym dniem.

Wiara w Boży dekret łączy Bożą wiedzę i ludzką odpowiedzialność

Kadar tłumaczy się między innymi jako Boży dekret lub miarę. W hadisie Dżibrila obejmuje dobro i zło. Koran 54:49 stosuje pojęcie miary lub dekretu w opisie stworzenia. Koran 76:3 mówi o wskazaniu drogi i o różnych odpowiedziach człowieka. Zestawione fragmenty pomagają zrozumieć, dlaczego rozmowa o Bożym dekrecie obejmuje też odpowiedzialność człowieka.

Muzułmańscy teologowie przedstawiali relację między wiedzą Boga, Jego wolą i ludzkim działaniem na różne sposoby. Lista sześciu zasad nazywa to przekonanie i zostawia miejsce na dalszą dyskusję. Mniejszy przykład pojawia się w codziennej mowie. Inszallah, czyli „jeśli Bóg zechce”, wyraża świadomość, że zamierzony wynik zależy od Boga. Można coś zaplanować i użyć tego zwrotu, wiedząc, że przyszły wynik nie jest gwarantowany.

Przy czytaniu tych fragmentów zwróć uwagę na pytanie stawiane w każdym miejscu. Werset o stworzeniu przedstawia miarę w odniesieniu do tego, co Bóg stwarza. Fragment o wskazanej drodze uwzględnia odpowiedź człowieka. Razem stanowią punkt wyjścia do dyskusji, której poszczególne wyjaśnienia teologiczne warto przypisywać ich autorom i szkołom.

Jak zasady wiary odnoszą się do praktyk i innych tradycji

Wyznanie wiary, codzienna modlitwa, zakat, post w ramadanie oraz pielgrzymka dla osób, które mogą ją odbyć, tworzą znaną listę pięciu filarów. Sześć zasad opisuje przekonania. Najwyraźniej widać to w hadisie Dżibrila, gdzie pytania pojawiają się po sobie. Praktyka może wyrażać wiarę. Zakat jest obowiązkiem religijnym, a wiara w Dzień Ostatni dotyczy odpowiedzialności, która nadaje takiemu działaniu sens.

Inne tradycje muzułmańskie porządkują naukę po swojemu. W wykładach Sajida Sa‘ida Achtara Rizwiego o zasadach religii w szyizmie imamickim jest pięć punktów. Są to jedność Boga, Boża sprawiedliwość, proroctwo, imamat i zmartwychwstanie lub sąd. Trzy wyraźnie odpowiadają tematom listy sunnickiej. Pozostałe pokazują, dlaczego na podstawie długości listy nie można ustalić wszystkich przekonań jednostki lub szkoły.

Deklaracje ludzi to inny rodzaj źródła. Badanie Pew Research Center z 2012 roku wśród muzułmanów w 39 krajach i terytoriach odnotowało rozpowszechnioną wiarę w jednego Boga i uznawanie Mahometa za Jego proroka. W innych pytaniach i praktykach występowało zróżnicowanie. Wywiady zebrano w latach 2008–2012 w miejscach objętych badaniem. Raport opisuje odpowiedzi tych osób z tego okresu. Koran, hadis i wykłady dokumentują nauczanie.

Porównując te świadectwa, można najpierw odnotować typ źródła. Hadis podaje odpowiedź w przedstawionej rozmowie. Wykład wykłada zasady konkretnej tradycji. Sondaż zlicza odpowiedzi osób, którym zadano pytania w określonym czasie i miejscu. Dopiero po rozpoznaniu rodzaju dokumentu wiadomo, czy można na jego podstawie przytoczyć treść nauki, czy opisać wyniki badania.

Fragmenty i źródła do dalszej lektury

• Sahih Muslim 8a, Księga wiary przedstawia rozmowę, w której zasady wiary i praktyki wyliczono oddzielnie.
• Koran 4:136 wymienia Boga, posłańców, księgi, aniołów i Dzień Ostatni.
• Koran 112, Al-Ichlas to krótka sura o jedności Boga.
• Koran 2:97 wskazuje rolę Dżibrila w przekazywaniu objawienia.
• Koran 3:3 mówi o objawieniu dla Mahometa i o wcześniejszej Torze oraz Ewangelii.
• Koran 33:40 określa Mahometa jako pieczęć proroków.
• Koran 99:7–8 opisuje ujawnienie nawet najmniejszych czynów.
• Koran 54:49 używa pojęcia wiązanego z dekretem lub miarą.
• Rizwi, Najważniejsze cechy podaje imamickie ujęcie zasad religii.
• Pew Research Center, Muzułmanie na świecie opisuje wyniki sondażu i jego zakres.