Apakah Syariah? Bezanya dengan Fikah dan Undang-undang Negara

Apakah Syariah? Bezanya dengan Fikah dan Undang-undang Negara

Muslim Post Editorial Desk@muslimpost

Fahami maksud syariah melalui ibadat, zakat, fatwa dan dua dokumen rasmi. Setiap sumber menerangkan peranan yang berbeza.

Syariah ialah panduan hidup dalam Islam, termasuk ibadat, akhlak dan urusan dengan orang lain. Fikah ialah ilmu yang digunakan para ulama untuk mentafsir panduan itu dan merumuskan hukum amali. Apabila sesebuah negara menerima suatu peraturan, perlembagaan, undang-undang atau keputusan mahkamah menunjukkan perkara yang diiktiraf dan cara ia dilaksanakan. Istilah undang-undang Islam boleh merujuk kepada ketiga-tiga perkara tersebut. Maknanya bergantung pada orang yang bercakap dan dokumen yang dirujuk.

Ambil zakat sebagai contoh. Seseorang boleh membayarnya sebagai kewajipan agama dan bertanya kepada ahli fikah jenis harta yang diambil kira. Di sesetengah wilayah, orang itu mungkin berurusan dengan badan awam yang mempunyai peraturan kutipan atau agihan tersendiri. Kewajipan, pandangan ulama dan peraturan badan awam menjawab soalan yang berlainan. Semasa membaca pernyataan tentang syariah, mulakan dengan mengenal pasti soalan yang cuba dijawab.

Apakah maksud syariah dalam bahasa mudah?

Perkataan Arab ini sering dihuraikan sebagai jalan. Dalam penggunaan agama, ia merujuk kepada panduan yang difahami datang daripada Allah. Oleh sebab itu, maknanya merangkumi solat dan puasa serta urusan jual beli dan pusaka. Sebagai contoh, al-Quran 4:135 menyeru orang yang beriman supaya menegakkan keadilan walaupun bertentangan dengan kepentingan sendiri atau kaum kerabat. Ayat itu menyatakan tanggungjawab. Cara mengemukakan bukti, tatacara dan pihak berkuasa yang memutuskan sesuatu kes perlu disemak melalui sumber lain.

Contoh puasa menunjukkan perbezaan tersebut. Lima rukun Islam merangkumi solat yang ditetapkan dan puasa. Berpuasa pada bulan Ramadan ialah sebahagian daripada kehidupan beragama. Ahli fikah membincangkan kesan keadaan tertentu terhadap pelaksanaannya. Badan yang mengumumkan awal bulan, ulama yang menerangkan pengecualian dan keluarga yang berpuasa semuanya menyebut Ramadan. Tugas setiap pihak berbeza.

Sesetengah penulis menggunakan istilah syariah secara khusus bagi norma yang diwahyukan. Penulis lain merangkumi fikah yang berkembang di sekeliling norma tersebut. Pengenalan Jawatankuasa Palang Merah Antarabangsa kepada undang-undang Islam membezakan panduan wahyu dengan peraturan yang dirumuskan oleh ulama. Wael B. Hallaq menjelaskan dalam kajiannya mengenai perubahan undang-undang Islam bahawa penggunaan terus kategori undang-undang negara moden boleh menyembunyikan ciri sejarah syariah.

Misalnya, ayat tentang keadilan dapat digunakan untuk menerangkan tanggungjawab. Jika penulis kemudian menyatakan tempoh untuk mengemukakan tuntutan atau jenis dokumen yang diterima oleh mahkamah, butiran itu memerlukan sumber tersendiri. Menyertakan kedua-dua rujukan membantu pembaca mengetahui sama ada sesuatu kenyataan menerangkan panduan agama atau prosedur dalam suatu bidang kuasa.

Bagaimana fikah menjawab soalan amali?

Fikah lazimnya difahami sebagai ilmu hukum Islam. Bagi satu soalan amali, ulama boleh bermula dengan bahagian al-Quran dan sunah yang berkaitan. Sunah merujuk kepada contoh Nabi Muhammad yang dijadikan pedoman. Ulama meneliti keadaan yang dibincangkan, cara teks berkenaan terpakai dan sumbangan bukti lain yang diiktiraf. Ilmu yang mengkaji sumber serta cara membuat pertimbangan itu dikenali sebagai usul fikah.

Beberapa kaedah Sunni menggunakan ijmak dan qiyas sebagai sumber atau alat pertimbangan hukum. Qiyas bertanya sama ada sebab yang mendasari peraturan yang diketahui juga wujud dalam kes lain. Ulama boleh berbeza tentang sebab itu, kebolehpercayaan sesuatu riwayat atau kewujudan pengecualian. Jawatankuasa Palang Merah Antarabangsa menghuraikan kaedah mengikut tradisi tertentu. Senarai bagi satu tradisi belum menunjukkan cara ulama tertentu menjawab soalannya.

Dalam urusan sumbangan, perbezaan antara zakat dengan sedekah boleh menjadi titik mula. Soalan fikah yang lebih terperinci mungkin menyentuh jenis harta dalam pengiraan atau syarat bagi seseorang penerima. Mereka yang berkongsi kewajipan umum masih boleh mengikuti jawapan amali yang berlainan. Jika teks beralih daripada kewajipan umum kepada jumlah atau kategori, periksa rujukan untuk perincian baharu itu.

Dalam contoh zakat, dua jawapan mungkin menggunakan istilah harta tetapi bertolak daripada keadaan yang berlainan. Seorang penanya mungkin sudah boleh menggunakan harta itu, manakala orang lain belum menerimanya. Catat keadaan seperti yang dinyatakan oleh sumber sebelum membandingkan jawapan. Ini menjelaskan sama ada perbezaan itu berkaitan dengan fakta yang ditanya atau dengan cara menafsirkan sesuatu dalil.

Mengapa mazhab fikah boleh memberi jawapan berbeza?

Mazhab ialah tradisi fikah dengan karya, cara berhujah dan pengajarannya. Empat mazhab Sunni yang terkenal ialah Hanafi, Maliki, Syafii dan Hanbali. Jafari dan Zaidi ialah contoh dalam fikah Syiah. Golongan Ibadi mempunyai tradisi sendiri. Kegiatan sebuah mazhab berterusan selepas generasi pengasas. Ulama kemudian menerapkan prinsip yang diwarisi pada soalan baharu dan boleh menyimpan lebih daripada satu pandangan tentang isu yang sama.

Syor persidangan berkaitan Perutusan Amman merekodkan pengiktirafan pengikut lapan mazhab pada 2005 dan kebimbangan tentang fatwa yang dikeluarkan oleh orang tanpa kelayakan. Dokumen itu menyatakan perkara yang disokong oleh peserta. Contoh sejarah bagi kewujudan beberapa mazhab bersama ialah Madrasah Mustansiriya di Baghdad, yang memberi ruang kepada empat mazhab Sunni. Kedua-dua contoh datang daripada zaman berbeza dan menunjukkan mengapa nama mazhab patut dinyatakan apabila menghuraikan satu pandangan.

Dua jawapan boleh menyebut ayat yang sama. Satu menganggap sesuatu kes tertakluk pada peraturan umum, sementara satu lagi melihatnya sebagai pengecualian. Kenal pasti fakta yang diandaikan oleh setiap jawapan. Kemudian periksa pengarang atau institusi serta cara mereka menghubungkan fakta dengan teks. Perbandingan itu menerangkan mengapa jawapan pendek kelihatan berlawanan apabila dibaca tanpa latar belakang.

Madrasah Mustansiriya ialah contoh yang menjawab soalan tentang pengajaran. Untuk mengetahui pendirian sebuah mazhab terhadap masalah tertentu, pembaca perlu membuka teks fikah yang membincangkan masalah tersebut. Bukti bahawa sekolah mengajar beberapa tradisi dan bukti tentang hujah bagi satu keputusan masing-masing mempunyai kegunaan tersendiri.

Apakah peranan fatwa, keputusan mahkamah dan undang-undang?

Fatwa ialah pandangan agama daripada pihak yang berkelayakan sebagai jawapan kepada soalan. Dalam huraian mengenai pengeluaran fatwa, Dar al-Ifta Mesir membezakan pemberian pandangan daripada penghakiman oleh hakim. Penerbitan pandangan itu sahaja tidak menjadikannya mengikat. Institusi tersebut turut membincangkan keadaan lain apabila peraturan boleh mengikat seseorang. Kesan suatu dokumen bergantung pada institusi, soalan dan kerangka undang-undang yang terpakai.

Keputusan mahkamah dibuat oleh mahkamah yang berkuasa mendengar kes. Undang-undang pula digubal oleh badan yang mempunyai kuasa perundangan. Kedua-duanya boleh merujuk kepada istilah agama dan memperoleh kesan undang-undang melalui sistem yang terpakai. Badan awam boleh meminta nasihat agama. Untuk mengetahui pihak yang membuat keputusan, cari dokumen yang berkuat kuasa dan kenal pasti jenis keputusan yang dibuat.

Wakaf lama memberikan contoh lain. Surat cara wakaf boleh menyatakan harta dan hasil yang dikhaskan untuk sesuatu tujuan. Kitab fikah boleh menerangkan struktur wakaf, sementara surat cara boleh menyebut bidang tanah atau penerima tertentu. Surat cara memberi bukti tentang wakaf tersebut. Untuk mengetahui keputusan pewakaf lain atau syarat daftar moden, gunakan sumber yang membincangkan perkara itu.

Dokumen berlainan juga boleh muncul secara berturutan dalam satu urusan. Seseorang boleh meminta pandangan agama sebelum menandatangani perjanjian. Perjanjian merekodkan tanggungjawab pihak yang terlibat. Jika pertikaian timbul, mahkamah boleh membuat keputusan tentang pelaksanaannya. Meletakkan tarikh dan tujuan setiap dokumen di sebelah namanya membantu pembaca mengikuti urutan peristiwa.

Dua dokumen rasmi menunjukkan pentingnya bidang kuasa

Perkara 2 Perlembagaan Mesir 2014 menyatakan bahawa prinsip syariah Islam ialah sumber utama perundangan. Ini ialah peruntukan dalam perlembagaan sebuah negara. Ia menerangkan kedudukan yang diberikan kepada prinsip itu dalam pembentukan undang-undang. Untuk mengetahui cara suatu pertikaian ditangani, pembaca perlu mendapatkan undang-undang, keputusan mahkamah atau keputusan rasmi yang berkaitan. Perkara itu sahaja tidak menyediakan kod lengkap atau menentukan hasil kes tertentu.

Kajian bebas 2018 yang ditugaskan kerajaan United Kingdom meneliti majlis syariah di England dan Wales, khususnya kerja berkaitan perkahwinan dan perceraian agama. Laporan menyatakan majlis itu tidak mempunyai bidang kuasa di bawah undang-undang sivil di wilayah tersebut. Ia menggambarkan beberapa amalan dan memberikan syor. Apabila memetiknya, nyatakan tarikh, wilayah dan institusi yang dikaji. Kesahan undang-undang bagi perkahwinan tertentu hari ini memerlukan sumber yang menjawab soalan berkenaan.

Dokumen Mesir ialah peruntukan perlembagaan. Laporan England dan Wales meneliti badan masyarakat. Kedua-duanya menyebut syariah, dengan tujuan yang berlainan. Catat tarikh, tempat dan perkara setiap dokumen sebelum membandingkan dua petikan. Ini menunjukkan konteks yang mungkin hilang apabila berita atau hantaran media sosial mengambil satu ayat sahaja.

Cara mengenal pasti maksud syariah dalam sesuatu sumber

Mulakan dengan dokumen yang disebut. Bagi ayat al-Quran, baca perkara yang disentuh dan ayat di sekitarnya. Bagi buku fikah atau fatwa, cari nama pengarang atau institusi dan soalan yang dijawab. Untuk undang-undang atau keputusan mahkamah, semak bidang kuasa, tarikh dan pihak yang menerbitkannya. Portal SHARIAsource di Harvard Law School menghimpunkan dokumen berkaitan undang-undang Islam yang boleh dibandingkan mengikut tarikh dan konteks.

Tajuk berita yang menyebut sesuatu perbuatan dibenarkan oleh syariah mungkin merujuk kepada pandangan ulama, amalan masyarakat atau peraturan negara. Sumber yang tepat menunjukkan kenyataan mana yang disokong. Apabila merumuskan pandangan, nyatakan orang atau badan yang memberikannya, tarikh dan keadaan. Pembaca boleh menggunakan maklumat itu untuk membandingkannya dengan pendapat mazhab atau peraturan negara lain.

Ringkasan yang mudah disemak boleh bermula dengan nama dokumen. Ayat memberikan panduan tentang keadilan. Perkara 2 menyatakan kedudukan suatu prinsip dalam perundangan. Laporan 2018 merekodkan dapatan tentang majlis tertentu. Maklumat seperti tarikh dan wilayah boleh disertakan dalam ayat yang sama supaya pembaca terus tahu soalan yang dijawab oleh rujukan tersebut.

Teks, dokumen rasmi dan bacaan lanjut