Adakah udang, ketam dan kerang halal? Pandangan hukum Islam

Adakah udang, ketam dan kerang halal? Jawapannya bergantung pada haiwan yang dimaksudkan dan pandangan agama yang anda ikuti. Majlis Ugama Islam Singapura menerangkan bahawa mazhab Syafi‘i, Maliki dan Hanbali mempunyai pandangan yang luas tentang keharusan makanan laut. Banyak pihak berautoriti dalam mazhab Hanafi mengharuskan ikan tetapi berbeza pandangan tentang udang. Pejabat Ali al-Sistani, ahli fiqh Syiah Imam Dua Belas, mengharuskan udang dan ikan bersisik yang memenuhi syaratnya. Udang kara dan haiwan laut lain dikecualikan.

Kenal pasti dahulu haiwan yang digunakan dalam hidangan itu. Udang, udang kara dan ketam tergolong dalam krustasea. Tiram, kepah, kupang dan kekapis ialah moluska. Istilah shellfish pada menu bahasa Inggeris boleh merangkumi kedua-dua kumpulan. Sebuah hidangan boleh mengandungi beberapa jenis, termasuk bahan yang sudah dicampurkan ke dalam kuah atau sos. Selepas mengetahui jenisnya, barulah anda boleh menyemak pandangan yang berkaitan dengan setiap haiwan.

Apakah yang dinyatakan oleh al-Quran dan hadis tentang air laut?

Surah al-Ma’idah, ayat 96 mengharuskan buruan laut dan makanan yang datang daripadanya. Ayat itu membezakan hukum buruan darat ketika seseorang dalam ihram. Dalam Sunan Abu Dawud, hadis nombor 83, Abu Hurairah meriwayatkan soalan daripada orang yang bermusafir dengan bekalan air tawar yang sedikit. Mereka ingin mengetahui sama ada boleh mengambil wuduk menggunakan air laut. Jawapannya turut menyentuh keharusan memakan hidupan yang mati di laut.

Kedua-dua teks ini kerap dirujuk dalam perbincangan tentang makanan laut. Majlis Ugama Islam Singapura, atau MUIS, memetik hadis air laut ketika menjelaskan pandangan luas yang dikaitkannya dengan mazhab Syafi‘i, Maliki dan Hanbali. Jawapan yang sama menerangkan pendekatan lebih terhad oleh sebahagian ulama Hanafi. Apabila hukum itu digunakan dalam amalan, persoalannya ialah haiwan manakah yang termasuk dalam pengertian umum makanan dari air. Filet ikan, hidangan udang dan sepiring tiram boleh berada dalam menu yang sama, dengan jawapan yang berbeza bagi setiap hidangan.

Halal bererti dibenarkan. Panduan tentang maksud halal menerangkan penggunaan istilah itu bagi makanan, ramuan dan pensijilan. Dalam kes makanan laut, soalan pertama lebih khusus. Adakah haiwan yang dinamakan itu termasuk dalam kategori yang diharuskan menurut pandangan pihak yang anda ikuti?

Adakah udang halal menurut mazhab Hanafi?

Terdapat jawapan Hanafi yang didokumenkan dari kedua-dua pihak. Perbincangannya berkisar pada sama ada udang termasuk dalam samak, kategori ikan yang digunakan untuk menentukan hukum. Darul Ifta Birmingham menyampaikan pandangan Mufti Taqi Usmani yang mengharuskan udang dengan merujuk perbincangannya tentang penggunaan bahasa Arab terdahulu. Mengikut pendekatan tersebut, udang termasuk dalam kategori berkenaan untuk tujuan hukum. Jawapan Birmingham membezakan penggunaan ini daripada pengelasan biologi.

Dalam jawapannya mengenai udang, Darul Iftaa Chicago mempertimbangkan hujah bahasa tersebut dan mengambil pendirian berbeza. Pusat itu menganggap udang berada di luar kategori ikan dan tidak mengharuskan penggunaannya sebagai makanan. Jawapan itu mengakui bahawa ada ulama yang mempunyai pandangan lain. Melalui jawapan berasingan tentang hidupan air selain ikan, pusat itu menerangkan prinsipnya yang mengharuskan ikan sahaja apabila ditanya tentang udang, ketam dan udang kara.

Dalam pengelasan biologi moden, udang ialah krustasea. Perbezaan antara dua jawapan Hanafi ini berkaitan dengan pengertian ikan yang digunakan untuk menentukan hukum. Oleh sebab itu, dua pelanggan yang mengikuti mazhab Hanafi boleh memilih hidangan yang berlainan daripada menu yang sama. Pandangan yang mengharuskan udang juga tidak terus meliputi ketam atau udang kara. Jika restoran meletakkan ketiga-tiganya di bawah tajuk makanan laut, jawapan mengenai udang masih merujuk kepada udang sahaja.

Ketam, udang kara dan tiram memerlukan semakan tersendiri

Dar al-Ifta Mesir dalam jawapannya tentang makan ketam menggunakan keharusan luas bagi makanan laut dengan pengecualian yang dinyatakan, dan merujuk hadis yang sama. Dalam perbahasan fiqh Syafi‘i, Pejabat Mufti Wilayah Persekutuan Malaysia membezakan beberapa ketam yang hidup di dalam air sahaja daripada ketam yang dihuraikannya sebagai hidup di air dan di darat. Ia turut menerangkan bagaimana nama umum seperti ketam batu boleh merujuk kepada haiwan yang berlainan.

Perincian itu penting apabila sumber membincangkan seekor jenis ketam dan menu menggunakan nama yang sama bagi jenis lain. Jika pandangan yang anda ikuti bergantung pada spesies atau habitat, tanya penjual tentang haiwan yang dirujuk oleh nama dagangan. Perkataan Atlantik boleh memberi petunjuk asal. Kulit lembut menyatakan keadaan cangkerang. Makanan laut bermusim menerangkan tawaran pada menu. Kesemua nama itu mungkin masih belum menentukan spesies sebenar.

Udang kara juga tergolong dalam krustasea. Tiram, kepah, kupang dan kekapis tergolong dalam moluska. Bahagian B.9 panduan FDA Amerika Syarikat bertarikh Januari 2025 menggunakan contoh ini untuk membezakan kumpulan pada label di Amerika Syarikat. Istilah tersebut membantu mengenal pasti haiwan. Hukum agama datang daripada pihak berautoriti yang menggunakan ketentuannya terhadap haiwan itu. Jawapan Chicago yang mengehadkan keharusan kepada ikan berkaitan dengan haiwan air yang tidak termasuk dalam kategori tersebut. MUIS menerangkan pendekatan lain yang lebih luas terhadap hidupan akuatik.

Apa kata Ali al-Sistani tentang udang dan ikan?

Jawapan pejabat Ali al-Sistani mengenai ikan memberikan contoh daripada tradisi Syiah Imam Dua Belas. Pejabat beliau mengharuskan udang dan ikan bersisik yang memenuhi syarat berkaitan dan mengecualikan udang kara secara khusus. Peraturan makan dalam panduannya untuk umat Islam di Barat menerangkan syarat tangkapan. Bagi ikan, panduan itu melihat sama ada ikan dikeluarkan hidup-hidup dari air atau mati selepas terperangkap dalam pukat, seperti yang dijelaskan dalam teks. Bagi udang, panduan itu menyatakan secara berasingan bahawa udang perlu dikeluarkan dari air dalam keadaan hidup.

Keharusan ini merujuk kepada udang secara khusus. Dalam panduan itu, sate udang dan sate udang kara mendapat jawapan yang berbeza sebelum ramuannya diperiksa. Jawapan yang dipetik diterbitkan oleh pejabat al-Sistani. Jika anda mengikuti ahli fiqh yang lain, semak jawapan yang diterbitkan oleh pihak tersebut, terutamanya jika soalan berkenaan produk yang sudah diproses atau kaedah tangkapan ikan.

Baca ramuan pada bungkusan makanan laut

Sebungkus udang sejuk beku menyatakan bahan yang ditonjolkan. Sebungkus ladu makanan laut mungkin berisi udang, pes ikan atau inti lain. Stok makanan laut pula boleh menambah bahan yang sukar dikenal pasti selepas hidangan dihidangkan. Baca senarai ramuan bagi produk dan varian yang tepat, termasuk inti, salutan tepung dan sos jika berkaitan. Nama seperti perisa makanan laut atau isi ketam tiruan memberikan gambaran umum. Senarai penuh atau keterangan pengilang dapat menyatakan bahan yang benar-benar digunakan.

Pernyataan alergen boleh membantu mengenal pasti sesetengah ramuan. Di Amerika Syarikat, FDA membezakan krustasea daripada moluska dalam kategori alergen utama persekutuan. Bagi produk berbungkus yang dikawal selia oleh FDA, peraturan berkenaan menyatakan jenis krustasea, misalnya udang atau ketam. Tiram, kupang, kepah dan kekapis berada di luar kategori persekutuan yang khusus itu. Senarai penuh ramuan dan rujukan agama masih diperlukan bagi persoalan lain tentang produk. Panduan membaca label makanan halal menerangkan cara menyemak bungkusan dan maklumat pensijilan.

Jika pandangan yang anda ikuti mengharuskan udang dan mengecualikan ketam, anda boleh menyemak sama ada bebola udang sejuk beku turut mengandungi ketam. Bahagian hadapan menunjukkan bahan yang dipilih pengilang untuk diketengahkan. Senarai ramuan menerangkan kandungannya. Jika ada sijil, semak rekodnya untuk melihat produk yang diliputi oleh piawaian pihak yang mengeluarkan sijil. Dua bungkusan daripada jenama yang sama mungkin mempunyai nama varian yang berbeza, jadi gunakan butiran daripada bungkusan yang hendak dibeli.

Semak dakwaan restoran, alamat dan hidangan

Tanya haiwan laut yang digunakan dalam pesanan anda, termasuk dalam kuah atau sos. Anda boleh bertanya sama ada kuah mengandungi udang, ketam atau tiram. Jika cara penyediaan penting kepada anda, tanya bahan perapan dan sama ada peralatan dikongsi. Bagi hidangan panggang bercampur, tanya bahan yang dimasukkan serta sama ada perkakas yang sama digunakan untuk hidangan lain. Dengan jawapan itu, anda boleh mengenal pasti haiwan, ramuan tambahan dan cara penyediaannya.

Jika restoran menyatakan bahawa ia mempunyai sijil halal, kenal pasti pihak yang mengeluarkan sijil dan cari alamat yang tepat. Skim pensijilan MUIS di Singapura membezakan premis makanan, tempat penyediaan makanan dan produk yang disijilkan. Direktori awam premis makanan membolehkan anda mencari cawangan berkenaan. Sijil pembekal boleh mengenal pasti produk yang diliputi. Rekod premis makanan merujuk kepada tempat yang termasuk dalam skim itu. Panduan menyemak sijil restoran memberikan contoh mengapa dasar bagi sebuah rangkaian di sesuatu negara dan pensijilan cawangan perlu disemak secara berasingan.

Garis panduan Codex mengenai penggunaan istilah halal membincangkan dakwaan pada label, ramuan, penyediaan dan pengendalian. Ia mengiktiraf perbezaan tafsiran antara mazhab dengan pihak berautoriti. Bagi hidangan tertentu, padankan sijil dengan produk atau alamat, semak status semasanya dan rujuk pandangan agama tentang haiwan itu. Panduan mengesahkan logo pensijilan halal menerangkan cara mencari rekod rasmi pihak yang mengeluarkan sijil dan memadankannya dengan produk atau premis.

Apa yang boleh ditanya sebelum memesan hidangan laut campur?

Sepinggan hidangan ikan dan makanan laut mungkin mengandungi filet ikan, udang, kupang dan sos daripada stok. Kenal pasti setiap bahagian. Jika pihak berautoriti dalam mazhab Hanafi yang anda ikuti mengharuskan udang, anda sudah mendapat jawapan bagi udang. Kupang dan ramuan stok masih perlu disemak. Jika anda mengikuti panduan al-Sistani, kenal pasti jenis ikan serta syarat tangkapannya. Dengan pandangan yang luas tentang makanan laut pun, anda mungkin masih ingin mengetahui ramuan dan cara penyediaan.

Jika menu hanya tertulis makanan laut campur, tanya nama haiwan atau ramuan yang perlu anda bezakan. Jawapan seperti udang dan kupang membolehkan kedua-duanya disemak satu demi satu. Jika anda memerlukan pensijilan rasmi, semak rekod pengeluar sijil untuk produk atau alamat yang tepat. Nama haiwan, senarai ramuan dan rekod pensijilan memberikan maklumat berlainan tentang hidangan yang sama.

Teks asal dan pandangan hukum yang diterbitkan

• Surah al-Ma’idah ayat 96 dan Sunan Abu Dawud 83 dibincangkan dalam jawapan berkaitan makanan laut.
• Jawapan MUIS mengenai makanan laut dan udang menghuraikan keharusan yang luas serta perbezaan pandangan Hanafi.
• Darul Ifta Birmingham dan Darul Iftaa Chicago mengemukakan pandangan Hanafi yang berlainan tentang udang.
• Dar al-Ifta Mesir dan Pejabat Mufti Wilayah Persekutuan Malaysia menerangkan pertimbangan masing-masing mengenai ketam.
• Pejabat Ali al-Sistani menjelaskan ketentuannya bagi ikan bersisik, udang dan udang kara.
• Panduan FDA tentang alergen, skim pensijilan MUIS dan garis panduan halal Codex merangkumi persoalan berlainan tentang label dan pensijilan.