Câu chuyện về nhà tiên tri Ibrahim trong Kinh Qur’an

Câu chuyện về nhà tiên tri Ibrahim trong Kinh Qur’an

Muslim Post Editorial Desk@muslimpost

Đọc các câu kinh về Ibrahim, từ việc chất vấn thờ tượng, dựng nền móng Kaaba với Ismail đến thử thách mà tên người con không được nêu.

Nhà tiên tri Ibrahim, còn được biết đến với tên Abraham, kêu gọi dân mình chỉ thờ phượng Thượng Đế. Ông cùng con trai Ismail dựng nền móng Ngôi Nhà Thiêng. Ông cũng trải qua thử thách liên quan đến một người con trai, nhưng đoạn kinh kể về thử thách không cho biết tên người con. Các cảnh nằm trong nhiều chương của Kinh Qur’an. Qua đó, người đọc thấy Ibrahim đặt câu hỏi về việc thờ phượng, cầu nguyện cho gia đình và thành phố, và đặt niềm tin nơi Thượng Đế giữa lúc gặp nguy hiểm.

Hai số câu kinh giúp phân biệt những chi tiết thường đi cùng nhau trong lời kể. Ở 2:127, người làm việc bên Ibrahim là Ismail, còn gọi là Ishmael. Ở 37:102–107, Ibrahim nói với một người con về giấc mơ. Đoạn kinh gọi cậu là con trai của ông mà không nêu tên. Ishaq, còn gọi là Isaac, được nêu tên ở những đoạn khác. Chẳng hạn, ở 11:71, vợ Ibrahim nhận tin Ishaq sẽ ra đời. Mỗi chi tiết thuộc về một cảnh cụ thể.

Ibrahim là ai trong Kinh Qur’an?

Chương Maryam, 19:41–50, giới thiệu Ibrahim là người chân thật và là nhà tiên tri. Đoạn đối thoại liền sau cho thấy hệ quả của việc nói thẳng. Ibrahim hỏi cha vì sao ông thờ những thứ không thể nghe, thấy hay giúp được ông. Cha dọa sẽ trừng phạt Ibrahim nếu ông còn tiếp tục. Ibrahim chào cha bằng lời chúc bình an, nói rằng mình sẽ xin Chúa tha thứ cho cha, rồi rời xa dân mình và những gì họ thờ. Bất đồng về việc thờ phượng bắt đầu trong nhà và gây căng thẳng cho mối quan hệ cha con.

Qur’an 3:65–68 nêu một khía cạnh khác về vai trò của Ibrahim trong lịch sử tôn giáo. Đoạn kinh nhắc rằng Kinh Torah và Phúc Âm được mặc khải sau thời ông và gọi ông là hanif, người một lòng thờ phượng Thượng Đế duy nhất và quy phục Ngài. Đoạn này chú trọng đối tượng mà Ibrahim hướng đến khi thờ phượng. Người Hồi giáo xem ông là một trong các sứ giả nối tiếp nhau. Bài về sáu điều đức tin của người Hồi giáo đặt niềm tin vào các sứ giả trong hệ thống tín ngưỡng rộng hơn.

Ibrahim chất vấn dân mình về các thần tượng như thế nào?

Trong 6:74–83, Ibrahim hỏi cha và dân mình về những tượng mà họ tôn thờ. Rồi ông quan sát một ngôi sao, mặt trăng và mặt trời. Từng thiên thể lặn xuống. Ở 6:79, mạch kể chuyển hướng khi Ibrahim tuyên bố hướng về Đấng tạo dựng trời đất. 6:83 cho biết Thượng Đế đã ban cho Ibrahim lập luận để đối đáp với dân ông. Đọc đến cuối đoạn sẽ thấy mối liên hệ giữa những lời về thiên thể và cuộc tranh luận trong cộng đồng.

Trong 21:51–73, câu hỏi trở thành cuộc đối chất công khai. Ibrahim hỏi tại sao người ta gắn bó với những pho tượng. Họ nói tổ tiên mình đã thờ tượng như thế. Khi thấy hầu hết tượng bị vỡ, Ibrahim chỉ cho họ pho tượng lớn vẫn còn đứng. Ông bảo hãy hỏi chính những bức tượng nếu chúng nói được. Cuối cùng họ phải thừa nhận rằng tượng không thể trả lời. Dù vậy, họ đòi thiêu Ibrahim. Ở câu 69, Thượng Đế truyền cho lửa trở nên mát và an toàn đối với ông.

37:83–98 cũng kể về cuộc đối chất. Đọc cùng chương 21, người đọc thấy dân chúng trông cậy vào vật do họ làm ra, còn Ibrahim thờ Đấng đã làm ra họ. Trong chương 21, người ta có lúc nhận ra điều Ibrahim muốn hỏi, rồi quay lại lập trường trước đó. Thượng Đế cứu Ibrahim. Câu kinh cho biết diễn tiến và kết cục của cuộc tranh luận mà không ấn định năm xảy ra hay gắn sự kiện với một vị vua cụ thể.

Cuối đoạn 21:51–73 còn kể những gì tiếp theo. Ibrahim và Lut được cứu đến một vùng đất ban phúc cho các dân tộc. Ishaq và Yaqub được nhắc đến như những món quà Thượng Đế ban. Đoạn kinh nói về những người dẫn dắt người khác theo lệnh của Ngài và gắn công việc ấy với việc tốt, cầu nguyện và bố thí. Chương kinh chuyển từ chuyện đối tượng đáng được thờ phượng sang việc những người thờ Thượng Đế làm hằng ngày. Đọc cạnh cuộc thử thách liên quan đến con Ibrahim, phần kết cho thấy một dạng trách nhiệm khác được tiếp nối trong gia đình.

Ismail và Ishaq là ai?

Ibrahim nhắc tên cả hai người con trong lời cầu nguyện ở 14:35–41. Tại câu 39, ông cảm tạ Thượng Đế đã ban cho mình Ismail và Ishaq khi tuổi đã cao. Ông xin bình an cho thành phố, xin cho mình và các con tránh xa việc thờ tượng và cho mình cùng hậu duệ kiên trì cầu nguyện. Ông đã để một phần gia đình sống ở thung lũng không có cây trồng gần Ngôi Nhà Thiêng và xin cho lòng người hướng về họ. Lời cầu nguyện nói đến điều kiện sinh sống của gia đình cùng lý do ông để họ ở đó, để họ có thể duy trì việc cầu nguyện.

Hai người con còn xuất hiện trong những bối cảnh khác. 11:69–76 kể về những vị khách đến báo tin vui. Ibrahim mời khách ăn, rồi lo lắng khi thấy họ không đưa tay lấy thức ăn. Họ trấn an ông, còn vợ ông nhận tin về Ishaq và sau Ishaq là Yaqub, còn gọi là Jacob. Bà sửng sốt khi được báo sẽ sinh con ở tuổi già. Trong 2:127, người làm việc cùng Ibrahim tại Ngôi Nhà Thiêng được gọi đích danh là Ismail. Một cách xác định người con trong mỗi câu chuyện là xem đoạn ấy dùng tên nào.

Người con trong câu chuyện hiến tế là ai?

Trong 37:83–113, Ibrahim cầu xin một người con chính trực và được báo sẽ có một con trai biết nhẫn nại. Về sau, ông kể với con rằng mình mơ thấy phải hiến tế cậu và hỏi cậu nghĩ ra sao. Người con nói cha hãy làm theo lệnh đã nhận và, nếu Thượng Đế muốn, cậu sẽ kiên nhẫn. Thượng Đế gọi Ibrahim, xác nhận ông đã thực hiện điều thấy trong mơ và gọi sự việc là một thử thách rõ ràng. Người con được cứu nhờ một vật hiến tế thay thế. Cả hai người cùng lên tiếng trong đoạn này. Người con nghe cha kể, tự đáp và bày tỏ sự sẵn lòng chịu đựng.

37:102–107 không nêu tên người con. Sau đó, 37:112 báo tin về Ishaq và gọi ông là một nhà tiên tri chính trực. Nhiều người Hồi giáo biết câu chuyện qua lối giải thích người con trong mơ là Ismail. Nhà chú giải thời trung cổ Ibn Kathir xác định người con là Ismail trong phần chú giải 37:99–113. Ông xem tin về Ishaq sau thử thách là một thông báo riêng. Reuven Firestone ghi nhận cả cách đọc cho rằng đó là Ishaq lẫn cách đọc khẳng định đó là Ismail trong nghiên cứu lịch sử chú giải. Hai cách đọc thuộc về lịch sử diễn giải. Có thể kiểm tra trực tiếp trong 37:102–107 rằng các câu kinh không nêu tên người con.

Cách viết tên thay đổi theo ngôn ngữ của bản dịch. Abraham, Ishmael và Isaac tương ứng với Ibrahim, Ismail và Ishaq. Nếu bản dịch đưa tên vào ngoặc vuông hoặc thêm vào chú thích, hãy đối chiếu với các câu liền kề. Ở 37:102, Ibrahim gọi cậu bé là con mình. Ở 37:107, đoạn kinh nói đến một lễ hiến tế lớn mà không xác định vật tế là cừu đực. Lời kể hoặc tranh minh họa có thể bổ sung chi tiết ở cả hai chỗ dù câu kinh không nói rõ.

Ibrahim và Ismail làm gì tại Kaaba?

2:124–129 kể Ibrahim và Ismail dựng nền móng của Ngôi Nhà. Khi làm việc, họ xin Thượng Đế chấp nhận công việc của mình. Họ xin cho mình và hậu duệ biết quy phục Ngài, xin Ngài chỉ ra các nghi thức thờ phượng và cử một sứ giả từ hậu duệ của họ. Phần trước mô tả Ngôi Nhà là chỗ con người quay về và cảm thấy an toàn. Công việc của hai cha con gắn với cuộc sống của những người sau này sẽ tập trung ở đó để thờ phượng.

Trong truyền thống Hồi giáo, Ngôi Nhà trong đoạn này là Kaaba ở Mecca. Câu 2:127 nói đến việc dựng nền móng. Câu kinh không cho biết ngày xây dựng hay những thay đổi dẫn đến hình dáng công trình ngày nay. Hướng cầu nguyện gọi là qibla và được đề cập riêng trong 2:144–150. Đoạn này yêu cầu người cầu nguyện quay về phía Thánh đường Thiêng. Bảo tàng Nghệ thuật Metropolitan lưu giữ hốc chỉ hướng cầu nguyện bằng gạch khảm từ Isfahan, ví dụ muộn hơn về cách thánh đường hoặc trường tôn giáo biểu thị hướng. Hốc ấy giúp người cầu nguyện chọn hướng khi khấn Thượng Đế.

Câu chuyện liên quan thế nào đến hajj và Eid al-Adha?

22:26–37 gắn Ibrahim với vị trí của Ngôi Nhà và lời kêu gọi hành hương. Các câu mở đầu truyền cho ông làm sạch Ngôi Nhà vì những người sẽ đi vòng quanh nhà, đứng, cúi mình và phủ phục khi cầu nguyện. Ông cũng được giao truyền lời kêu gọi hành hương. Sang phần lễ vật, đoạn kinh nói đến chia sẻ thức ăn và nhấn mạnh lòng kính sợ Thượng Đế. Một viên gạch Ottoman do Bảo tàng Anh lưu giữ vẽ Kaaba ở chính giữa thánh địa. Theo hồ sơ bảo tàng, viên gạch được làm vào giữa thế kỷ XVII và có thể nhằm kỷ niệm một chuyến hành hương. Hiện vật cho thấy cách người ta mô tả thánh địa vào một thời kỳ muộn hơn nhiều.

Người Hồi giáo nhớ đến thử thách của Ibrahim trong lễ hiến tế Eid al-Adha. Lễ hội và hành hương liên quan đến nhau nhưng khác về phạm vi tham gia. Hajj là cuộc hành hương với nghi thức ở Mecca và vùng phụ cận. Người Hồi giáo ở quê nhà cũng mừng lễ Eid al-Adha. Bài giới thiệu năm trụ cột của Hồi giáo giải thích hajj như một nghi thức thờ phượng. Bài so sánh Eid al-Fitr với Eid al-Adha giải thích vị trí của lễ hội trên lịch Hồi giáo và mối liên hệ với việc chia sẻ của cải.

Nên bắt đầu đọc câu chuyện từ đoạn nào?

Đọc 19:41–50 trước để theo dõi cuộc nói chuyện với cha Ibrahim. Tiếp đó là 6:74–83 và 21:51–73 để thấy tranh luận về việc thờ phượng diễn ra thế nào. 14:35–41 có lời cầu nguyện cho thành phố và gia đình, còn 2:124–129 kể công việc với Ismail. Hãy đọc liền 37:99–113 để đi từ lời cầu xin một người con đến giấc mơ, kết thúc thử thách và tin về Ishaq sau đó. Cuối cùng, 22:26–37 cho biết Ngôi Nhà xuất hiện ra sao trong lời dạy về hành hương và lễ vật.

Trình tự này gom các đoạn theo chủ đề để người mới dễ đọc. Thứ tự các chương, cách đọc theo chủ đề và thứ tự lịch sử trả lời những câu hỏi khác nhau. Trong một cảnh, một số việc có trước có sau. Ibrahim hỏi mọi người trước khi gặp lửa, kể giấc mơ trước khi kết thúc thử thách. Khi Qur’an chuyển sang một cảnh ở chương khác, đoạn kinh thường không ghi ngày tháng hoặc khoảng thời gian. Có thể ghi lại tên người được nhắc, lời họ nói và cách đoạn kinh kết thúc. Các ghi chú giúp theo dõi mạch chung mà vẫn giữ được chi tiết riêng của từng cảnh.

Câu kinh và hồ sơ để đọc tiếp