Jharokha là gì? Cửa sổ ban công Mughal và nghi lễ hoàng đế ra mắt

Jharokha là gì? Cửa sổ ban công Mughal và nghi lễ hoàng đế ra mắt

Muslim Post Editorial Desk@muslimpost

Tìm hiểu jharokha qua ban công ở pháo đài Lahore, tranh về Jahangir và Shah Jahan tại Agra, cùng hồ sơ kiến trúc Mandu, Fatehpur Sikri và Jaipur.

Jharokha, còn viết là jharoka, là cửa sổ ban công hoặc một gian nhỏ nhô khỏi tường trong kiến trúc Nam Á. Trong hội họa cung đình Mughal, cửa thường đóng khung hình ảnh hoàng đế ở vị trí cao hơn sân thềm hoặc đại sảnh thiết triều. Từ này có thể chỉ ô cửa thực tế và cả chỗ nhà vua ngồi hoặc đứng trong nghi lễ. Tranh cho thấy họa sĩ đặt những ai dưới cửa và diễn tả địa vị của họ như thế nào. Hồ sơ công trình cho biết vật liệu của phần nhô ra và cấu kiện chịu lực.

Một tờ tranh trong tập tranh của Bảo tàng Aga Khan cho thấy Jahangir ở phía trên đám đông tại pháo đài Agra. Ban công cẩm thạch được khảo sát ở pháo đài Lahore cung cấp chi tiết khác: bốn giá đỡ bằng sa thạch đỏ chịu lực cho phần nhô ra. Hai ví dụ giúp hình dung hình dáng của cửa và vai trò của nó trong triều đình. Muốn biết cách xây dựng ở từng nơi, cần đọc tài liệu về chính công trình đó.

Cách nhận biết cửa sổ ban công nhô ra

Hãy bắt đầu từ chỗ ô cửa tiếp giáp tường chính. Nhìn từ bên hông có thể thấy sàn hoặc một gian nhỏ nhô khỏi mặt tường. Tìm các giá đỡ phía dưới rồi xem bên trên có mái, diềm mái đua hoặc tán che hay không. Lan can đánh dấu mép trước của nơi một người có thể đứng hoặc ngồi. Ô cửa có thể lắp tấm chắn đục lỗ, kể cả trong một gian nhô ra. Mỗi chi tiết giúp trả lời một câu hỏi riêng: mép ở đâu, tải trọng truyền vào đâu, ai có thể nhìn qua cửa và người bên trong hiện ra đến mức nào.

Khảo sát do Viện Nghiên cứu Lịch sử và Văn hóa Quốc gia Pakistan xuất bản ghi nhận một ban công cẩm thạch trắng ở Daulat Khana-e-Khas-o-Amm tại pháo đài Lahore. Bốn giá đỡ sa thạch đỏ uốn hình rắn đỡ phần nhô ra. Tòa nhà nằm về phía bắc Diwan-e-Amm, tức sảnh thiết triều công khai. Khảo sát liên hệ ban công với việc hoàng đế ra mắt những người thuộc nhiều cấp bậc. Trong ảnh, có thể tìm mặt sàn sáng màu rồi kiểm tra hình dạng và số giá đỡ màu đỏ ở dưới. Sự kết hợp vật liệu và số lượng giá đỡ là đặc điểm của ban công này. Các pháo đài lịch sử ở Pakistan, pháo đài Lahore, trang 47–48.

Giá đỡ ở dưới sàn. Một tấm chắn bằng đá có thể đặt phía trước. Tán vải ở trên có thể che nắng hoặc đánh dấu vị trí trong nghi lễ. Trong ảnh cận chính diện, các đường nét có thể chồng lên nhau và khó thấy ban công nhô bao xa. Ảnh chụp từ bên hoặc từ dưới cho thấy phần tiếp giáp với tường. Khi biết tên loại tấm chắn và nhìn được riêng nó, ta dễ so sánh cách xử lý ô cửa hơn. Cách tấm chắn jali và mashrabiya điều chỉnh tầm nhìn.

Công trình ở Agra và Fatehpur Sikri cho biết gì

Pháo đài Agra nằm trên bờ phải sông Yamuna. Cơ quan Khảo sát Khảo cổ Ấn Độ xác định đợt tái thiết lớn bằng sa thạch đỏ thời Akbar diễn ra từ năm 1565 đến 1573. Nhiều tòa nhà cũ về sau đã mất. Shah Jahan dỡ một số công trình để dựng cung điện bằng cẩm thạch trắng. Khi quân đội Anh sử dụng pháo đài, những tòa nhà khác bị phá để xây doanh trại. Ảnh hiện nay ghi lại từng phần còn sót của một quần thể đã biến đổi qua nhiều triều đại và giai đoạn sử dụng. Nếu hồ sơ bức tranh gọi tên pháo đài, ta biết bối cảnh của cảnh vẽ. Để xác định một ô cửa còn tồn tại, cần chứng cứ về kết cấu và niên đại của nó. Cơ quan Khảo sát Khảo cổ Ấn Độ, pháo đài Agra.

Fatehpur Sikri có hồ sơ riêng về công trình thời Akbar. Ở phía tây sảnh thiết triều công khai, UNESCO mô tả chỗ ngồi của hoàng đế là một phòng nhỏ đặt cao, có tấm chắn đá đục lỗ và mái đá dốc. Phòng nối thẳng với quần thể cung điện. Tài liệu giúp xác định vị trí chỗ ngồi, lối vào từ cung điện và khoảng không công cộng trước mặt. Những chi tiết ấy đến từ mô tả công trình còn đứng. Tranh cung đình tập trung vào hoàng đế thường chỉ cho thấy một phần của khu vực và có thể không cho thấy đường đi phía sau. UNESCO, mô tả kiến trúc Fatehpur Sikri.

Jahangir ở pháo đài Agra và ý nghĩa của darshan

Tờ tranh AKM136, có niên đại cuối thế kỷ XVI đến đầu thế kỷ XVII, cho thấy Jahangir hiện diện trong cửa ban công. Quan chức cấp cao đứng ở thềm cẩm thạch ngay dưới ông. Một đám đông lớn hơn tập trung ở sân thấp hơn. Bảo tàng Aga Khan giải thích đây là darshan của hoàng đế, một cuộc ra mắt để dân chúng nhìn thấy quân vương. Ba cao độ tạo trật tự cho bố cục. Chúng cũng cho thấy khoảng cách giữa việc nhìn lên từ dưới sân và việc đứng đủ gần để hầu cận.

Bên tán đỏ phía trái, họa sĩ vẽ một sợi xích vàng có chuông nhỏ. Bảo tàng liên hệ nó với hồi ký Jahangir. Theo lời hoàng đế, người tìm công lý có thể làm xích kêu để thu hút sự chú ý. Trong tranh có lính canh và một người đang bị đuổi đi, có thể là người đến thỉnh cầu. Hồi ký nêu mục đích được công bố. Bức tranh diễn tả một tình huống cụ thể liên quan đến việc đến gần sợi xích. Cả hai giúp đọc cảnh vẽ. Muốn chú thích rằng một chi tiết gắn vào tòa nhà vẫn còn, cần có hồ sơ riêng về chi tiết đó. Bảo tàng Aga Khan, Hoàng đế Jahangir bên cửa jharoka, AKM136.

Mặt sau có thư pháp, phù hợp với cách một tờ được làm để đưa vào tập tranh. Hình thức này đáng lưu ý khi so với tranh trong biên niên sử. Một tờ có thể kết hợp hình ảnh cung đình với mẫu thư pháp. Trong bản thảo, hình vẽ có thể đi cùng một sự kiện nhất định, và thời điểm chép hay đóng tập bổ sung mốc thời gian khác. Bộ sử thi minh họa do Akbar đặt làm cho thấy quy mô và hình thức có ảnh hưởng đến việc vẽ và xem tranh Mughal. Quy mô và hình thức của Hamzanama thời Akbar.

Shah Jahan lên ngôi và thứ bậc trong tranh

Trong Padshahnama của Royal Collection Trust, Bichitr vẽ Shah Jahan đón ba người con trai lớn nhất tại một durbar, tức buổi chầu chính thức. Danh mục đặt nghi lễ tại pháo đài Agra vào mùa xuân sau khi Jahangir mất tháng 11 năm 1627. Hình vẽ trên hai trang đối diện được định niên đại khoảng 1630–1640. Hoàng đế ngồi cao ở giữa sảnh thiết triều công khai. Trên ban công, ông hôn lên trán con trưởng Dara Shukoh. Rào chắn, vị trí các quý tộc và người hầu cầm biểu trưng cho thấy việc đến gần quân vương được sắp xếp theo thứ bậc. Ô cửa phía trên là điểm quy tụ của bố cục. Royal Collection Trust, lễ lên ngôi của Shah Jahan, RCIN 1005025.k và 1005025.l.

Hoàng tử Khurram, con trai Jahangir, lên ngôi với tên Shah Jahan. Trình tự kế vị giúp nhận ra cùng một người trong hình ảnh hoàng tử và hoàng đế. Quyển còn lại trong bộ sưu tập hoàng gia được chép vào năm 1656–1657. Danh mục cho biết chưa rõ hình ảnh được thêm vào khi nào. Ngày của sự kiện, niên đại từng tranh và thời điểm chép quyển sách là ba thông tin riêng. Trong bản thảo, jharokha cao ở giữa là bố cục thường gặp khi thể hiện phẩm trật triều đình. Vị trí lặp lại cho thấy cách họa sĩ trình bày thứ bậc. Kích thước hoặc khoảng cách trong sảnh phải dựa vào tài liệu kiến trúc. Royal Collection Trust, bản thảo Padshahnama, RCIN 1005025. Kế vị Mughal từ Akbar đến Shah Jahan.

Ban công Hổ và tranh lấy bối cảnh Mandu

Cơ quan Khảo sát Khảo cổ Ấn Độ ghi nhận tàn tích Nahar Jharokha trong một quảng trường ở phía đông nhà thờ Hồi giáo Dilawar Khan tại Mandu, vùng Malwa. Ban công cẩm thạch từng đặt trên một tượng hổ, vì thế có tên Ban công Hổ. Khảo sát đề xuất rằng nhà vua có thể ra mắt thần dân ở đây. Phong cách tòa nhà phía sau gợi khả năng công trình có từ thời Jahangir lưu lại Mandu. Đây là cách giải thích một di tích cụ thể, có thể đối chiếu với địa điểm, vật liệu và giá đỡ cũ được ghi lại. Cơ quan Khảo sát Khảo cổ Ấn Độ, Nahar Jharokha và khuôn viên, trang 13.

Royal Collection Trust cho rằng tranh của Payag, vẽ khoảng năm 1640, nhiều khả năng mô tả nghi lễ ngày 12 tháng 10 năm 1617 ở sảnh thiết triều công khai của cung điện Mandu. Jahangir ngồi trên ban công và trao cho hoàng tử Khurram vật trang trí khăn xếp đính đá quý. Bên dưới là quả địa cầu, các nhân vật, một con sư tử và một con bò. Theo danh mục, đây là một đoạn ngụ ý do họa sĩ thêm vào. Cả di tích và tranh đều liên quan đến việc sử dụng ban công ở Mandu. Để gọi ban công trong tranh là Ban công Hổ, cần thêm chứng cứ nối kết hai bên. Royal Collection Trust, buổi chầu Mandu do Payag vẽ, RCIN 1005025.an.

Trong khảo sát di tích, tượng hổ từng đỡ ban công. Trong tranh, hai con vật thể hiện ý niệm cai trị và hòa hợp. Vị trí dưới ô cửa khiến người xem có thể muốn so sánh ngay. Chú thích nên nêu rõ con vật là bộ phận kiến trúc được ghi lại, họa tiết được vẽ, hay thành phần của một cảnh ngụ ý. Cách đọc hình người và động vật trong hiện vật bảo tàng.

Cửa sổ Rajput đời sau đóng khung người và mở tầm nhìn

Bảo tàng Nghệ thuật Cleveland lưu giữ một chân dung khoảng năm 1730 từ vương quốc Rajput Sawar. Một phụ nữ quý tộc cầm hoa hồng dưới vòm nhiều múi. Tay bà ở trên lan can có trải thảm. Bảo tàng xem thảm là dấu hiệu của địa vị vương thất và liên hệ cách đặt người trong cửa với việc các triều đình nhỏ tiếp thu quy ước Mughal. Trong chân dung, cửa dẫn mắt về gương mặt nghiêng và khung quanh người. Danh mục cho biết tính chất của cảnh, còn tòa nhà cụ thể chưa được xác định. Bảo tàng Nghệ thuật Cleveland, Phụ nữ quý tộc bên cửa sổ jharokha, 2018.182.

Hawa Mahal ở Jaipur là một công trình muộn hơn. Sổ tay điều tra dân số của quận định niên đại Cung điện Gió là năm 1799 dưới thời Sawai Pratap Singh. Mặt tiền năm tầng có cửa nhô dạng nửa bát giác, tấm chắn đục lỗ và mái cong. Sổ tay ghi nơi này dành cho phụ nữ trong triều nhìn ra thành phố. Tờ tranh Jahangir nhấn mạnh việc dân chúng ở dưới sân có thể thấy ông. Công trình Jaipur cho thấy một ô cửa nhô ra có tấm chắn cũng có thể giúp người trong nhìn ra và hạn chế tầm nhìn từ phố. Sổ tay điều tra dân số quận Jaipur, Hawa Mahal, trang 66.

Viết chú thích cho jharokha trong ảnh và tranh

Với ảnh chụp, hãy ghi địa điểm, tòa nhà và bộ phận xuất hiện. Nêu chi tiết góc ảnh cho thấy, như mặt dưới phần nhô ra, giá đỡ, lỗ trên tấm chắn hay hình dạng mái. Muốn đưa thông tin ngoài khung ảnh, hãy tra hồ sơ công trình. Ảnh cận giá đỡ và ảnh rộng cho thấy quan hệ giữa chỗ ngồi với sân trả lời các câu hỏi khác nhau. Hồ sơ Lahore cho biết vật liệu và số giá đỡ. Tài liệu Fatehpur Sikri nêu phòng đặt cao có tấm chắn đá và lối từ cung điện.

Với tranh, hãy ghi mã hiện vật, người hoặc sự kiện trong danh mục, và niên đại tranh. Nếu biết ngày xảy ra sự kiện, hãy nêu riêng. Chỉ ra vị trí các nhân vật và vai trò của vải hoặc biểu tượng trong bố cục. Trong AKM136, xích ở gần tán bên trái và cách cửa của Jahangir một đoạn. Trong tranh Payag, hình ảnh dưới ban công có tính ngụ ý. Chú thích định vị các chi tiết giúp người đọc tìm chúng và nhận ra cơ sở của từng nhận định.

Khảo sát kiến trúc và hồ sơ bảo tàng