Levh nedir? Kur’an derslerinde kullanılan ahşap yazı tahtaları

Levh nedir? Kur’an derslerinde kullanılan ahşap yazı tahtaları

Muslim Post Editorial Desk@muslimpost

Altı müze örneği levhin nasıl yeniden kullanıldığını gösteriyor. Silinen yazının izlerini, tutamakları, asma deliklerini ve köken kayıtlarını karşılaştırın.

Levh (lawh), tahta veya levha anlamına gelir. Kur’an öğretimi bağlamında ders sırasında yazı yazılan ahşap bir yüzeyi ifade edebilir. Mürekkeple bir bölüm yazılıp çalışıldıktan sonra yazı yıkanarak silinebilir ve aynı yüzeye başka bir bölüm yazılabilir. British Museum’da 19. yüzyıldan kalan bir tahtada görünen yazının yanı sıra daha önce silinmiş bir bölümün izleri vardır. Bu eser, aynı ahşap yüzeyin birden çok kullanımın izini taşıyabildiğini gösterir.

Bazı müzeler yerel adları kullanır. Allen Memorial Art Museum, Hausa halkına ait örneğine allo der ve bu sözcüğü Arapça el-levh ile ilişkilendirir. Deri kaplı tutamak ve kavisli alt kenar da yüzeydeki yazı kadar tahtanın biçimine bakmanın neden önemli olduğunu gösterir. Allen Memorial Art Museum, Allo, 2002.2.

Yeniden yazılabilen bir tahta derste nasıl kullanılırdı?

Metropolitan Sanat Müzesi öğretmenlerin, kamış kalemle ve sonradan yıkanabilen mürekkeple metin parçaları yazdığını anlatır. Arap harflerini öğrenmek ve metni tilâvet etmek de tarif edilen öğretimin parçalarıdır. Öğrenciler bunları farklı sıralarda öğrenebilir. Müzenin erken yaşta öğretimle ilgili açıklaması, öğretimin kimi durumlarda beş yaşında başlayabildiğini belirtir. Kur’an’ın ilk sûresi Fâtiha’yı anar ve bazı öğrencilerin önce harfleri öğrendiğini söyler. Bu bilgiler müzenin verdiği öğretim bağlamına aittir. Belirli bir öğrencinin bu tahtayı kaç yaşında ve hangi ders sırasıyla kullandığı kayıtta belirtilmez.

Tahta, metnin bir bölümünü öğrencinin yeniden bakabileceği bir yüzeye taşır. Derste harfleri incelemek, sesli okumak veya bir bölümü tekrarlamak için kullanılabilir. Müze eser sayfasında iki görsel ve öğretim hakkında bir açıklama verir. Tahtayı tutan veya üzerine yazı yazan kişilerin adları kayıtta tek tek verilmez. The Met, Kur’an yazı tahtası 2025.579.

Araçlar ve öğrenme işleri ayrı ipuçları verir. Kamış kalemin ucu yazmaya yarar. Mürekkep ahşapta iz bırakır, tahta da yazı yüzeyini oluşturur. Yazılan bölüm, Kur’an’ın bir sûresine, yani bir bölümüne ait olabilir. Derste yazma, okuma veya tilâvet öne çıkabilir. Yalnızca tahtaya bakarak hangisine daha çok zaman ayrıldığını anlamak güçtür. Ezber ve tilâvet kılavuzu, bu tür bir öğretim aracıyla birlikte ele alınabilecek iki faaliyeti açıklar.

Fotoğraf, çekildiği andaki yazıyı gösterir. Yeniden kullanılmış bir yüzeyde bu, en son kalan yazı olabilir. Soluk bir çizgi görürseniz ahşabın damarına, tahtanın biçimine ve ışığın yönüne de bakın. Bunlar görüntüyü etkileyebilir. Müzenin yazıyı okuduğu not ya da kayıtlı bir çevriyazı, fotoğraftaki izin ne olduğunun anlaşılmasına yardımcı olur.

British Museum örneğinde silinmiş bölümün izi ne anlatır?

British Museum’un 2011,6037.1 numaralı tahtası, 19. yüzyıldan bir Batı Afrika örneğidir. Dikdörtgen biçimli ve yuvarlak üstlüdür. Boyu 32 santimetre, eni 13 santimetredir. Müze ön ve arka yüzde Sudanî Mağribî hatla Arapça yazı bulunduğunu kaydeder. Bir yüzde Kur’an’ın 106. sûresi olan Kureyş’i, silme sonrasında kalan izlerde de 107. sûre Mâûn’u teşhis eder. Bunlar sûre numaralarıdır. Bir öğrencinin bu sûreleri hangi sırada çalıştığı bu kayıttan belirlenemez. British Museum, 2011,6037.1 numaralı yazı tahtası.

Silme izi, tahtanın biçimine ek bir kanıttır. Benzer biçimde düz bir ahşap parçası da yazı tahtasına benzeyebilir. Bu eserde görünen mürekkep ile müzenin tanımladığı daha eski yazı izleri bir aradadır. Görsel açıklamasında okunabilen sûre, izlerden tanınan eski yazı ve ahşabın biçimi ayrı ayrı belirtilebilir. Görsel çözünürlüğü düşükse, bölümü tanımlamak için müze kaydı daha sağlam bir dayanak sağlar.

Katalog yapım yeri olarak Batı Afrika’yı, bulunma veya edinilme yeri olarak Londra’daki Portobello Pazarı’nı verir. Müze, Irving Finkel’in bağışını 2011 yılına kaydeder. Ayrıca eserin 2004’te Malezya’da Arap yazısı konulu bir sergide gösterildiği bilgisi yer alır. Sergi, yapım ve edinme yerleri ayrı olaylara ilişkindir. Katalog yapım tekniğini ahşabın oyularak biçimlendirilmesi şeklinde kaydeder. Mürekkeple yazılan metin ayrı bir alanda anlatılır. Eserin çevrimiçi kaydında dört görsel de bulunur. British Museum, yapım ve edinme bilgileri.

Mali ile ilişkilendirilen iki yazı tahtası

The Met’in 2025.579 numaralı tahtası ahşap ve mürekkepten yapılmıştır. Müze eseri yaklaşık 1900’e tarihler ve Mali’ye atfeder. Kayıt boyu 43,8, eni 21 santimetre olarak verir. Envanter numarası eseri bulmaya yarar. Müzenin 2025’te satın aldığı bilgisi yaklaşık yapım tarihinden ayrı kaydedilmiştir. Görsel açıklamasına iki bilgi de yazıldığında, tahtanın hem katalogdaki yeri hem de tahmini yaşı anlaşılır. The Met, 2025.579 numaralı eser bilgileri.

Smithsonian Ulusal Afrika Sanatı Müzesi, 2002-6-1 numaralı başka bir tahtayı Mali altında kaydeder ve 20. yüzyıl ortalarına tarihler. Malzeme ahşap ve mürekkeptir. Boyu 42,8, eni 14,5 ve derinliği 2 santimetredir. İki tahta arasında yükseklikte bir santimetre, genişlikte 6,5 santimetre fark vardır. Smithsonian derinliği de verirken The Met ölçü alanında boy ve eni bildirir. Smithsonian kaydı sanatçıyı belirsiz, bağışçıyı Lee Clark olarak gösterir. Çevrimiçi aramada bu tahta kitap ve yazmalar kategorisi altında görünür. Malzeme alanı ise ahşap ve mürekkebi ayrı olarak verir. Karşılaştırmada her eserin numarası kendi ölçülerinin yanına yazılabilir. Tarih, biçim ve coğrafi ilişki için her kayda ayrı ayrı bakılır. Smithsonian, 2002-6-1 numaralı Kur’an yazı tahtası.

Tutamak, delik ve kavisli kenar neyi gösterir?

Allen Memorial Art Museum’daki 2002.2 numaralı Hausa allosu Nijerya ile ilişkilendirilir ve 1930’lar ile 1940’lara tarihlenir. Bütün eserin ölçüleri 47,9 × 19,7 × 1,3 santimetredir. Malzemeler arasında ahşap, mürekkep, çivi ve deri bulunur. Müze deri kaplı tutamağın tutuşu kolaylaştırdığını ve süsleme işlevi gördüğünü açıklar. Alt kenarın eğimi de yazı yazarken tahtanın bele veya bacağa rahatça dayanmasını sağlar. Bunlar bu tahtaya ilişkin müze yorumlarıdır.

Müze ayrıca koyu kahverengi mürekkeple köşeli yazı biçiminden söz eder ve yazının 74. sûre Müddessir’in bir bölümüne ait olduğunu belirtir. Yeniden kullanma işlevini de tebeşirle yazılıp silinebilen bir tahtaya benzetir. Edinme geçmişinde 2002’de satın alındığı ve bundan önce Wilmington’daki Charles Jones African Art adıyla ilişkilendirildiği kayıtlıdır. Hausa ve Nijerya bilgisi yapımcı alanında yer alır. Allen Memorial Art Museum, allo eser kaydı ve sergi açıklaması.

Penn Museum’un 19. yüzyıla ait 29-201-704 numaralı tahtasının köken alanında Fas yer alır. Ahşap tahta 42 santimetre boyunda, 33,5 santimetre enindedir. Müze üst bölümün ortasına yakın bir deliği tarif eder. Deliğe ip geçirilerek tahta asılabiliyordu. Müze yüzeyde Arapça bir dua bulunduğunu da belirtir. Böylece Kur’an öğretimiyle bağlantılı bir tahtanın bir yüzünde dua metni kalabildiği görülür. Yazıyı anlatırken eser numarası ve müzenin tanımlaması birlikte verilebilir. Penn Museum, yazı tahtası 29-201-704.

İki örneği karşılaştırırken, önce her kaydın belirttiği özelliği bulun. Oberlin’deki tahtada deri tutamağı kaplar. Penn Museum örneğinde delik, asma düzeninin parçasıdır. Bu ayrıntılar tahtanın nasıl tutulduğu veya saklandığı hakkında farklı bilgiler verir. Penn Museum örneği, Oberlin’deki tahtadan 13,8 santimetre daha geniştir. Fotoğraflar ekranda benzer büyüklükte gösterilse de yayımlanan ölçüler gerçek oranları karşılaştırmayı sağlar. Başka bir tahtanın kenarı ya da tutamağı görüntü dışında kalıyorsa görünen kısmı tarif edip kaydı inceleyebilirsiniz.

Belirsiz köken katalogda nasıl gösterilir?

Louvre, AFI 1765’i oyularak biçim verilmiş ahşap ve mürekkepten bir Kur’an tahtası olarak kaydeder. En büyük boyu 47,3, eni 23,5 santimetredir. Kalınlığı 1,1 santimetredir. Biçim bozulduğu için kapladığı toplam derinlik ise 2,5 santimetre olarak ayrı verilir. Köken alanında Mağrib ve Sahra Altı Afrika yazılıdır. İki bölgenin yanında da soru işareti vardır. Kayıtta iki fotoğraf bulunur ve köken kesinleştirilmez. Louvre, Kur’an yazı tahtası AFI 1765.

Eser Louvre’un İslam Sanatları Bölümü’nde kayıtlıdır. Katalog onu yazılı belge ve dinî eşya kategorilerinde gösterir. Yapım yılı ayrıca verilmez. Tarihçe alanında mülkiyetin devlete ait olduğu ve eserin Louvre’a tahsis edildiği belirtilir. Bunlar eserin yönetimine ilişkin bilgiler olup olası kökenler başka bir alanda gösterilir. Bölüm ve sınıflandırma, eseri koleksiyon içinde bulmaya yarar. Köken bilgisi başka bir alanda tutulur. Karşılaştırmada bu ifadeler önemlidir. The Met bir tahtayı Mali’ye atfeder. Penn Museum köken alanında Fas’ı kaydeder. Louvre iki olasılığın yanına da soru işareti koyar. Müzede saklandığı yer, atfedilen üretim yeri, bulunduğu veya edinildiği yer ve öğrencinin kullandığı yer ayrı bilgilerdir. Açıklamada kaynağın kullandığı terim ve soru işareti korunabilir.

Ahşap tahta ile yazma yaprağı arasında ne fark vardır?

Bir yazı tahtası ve bir yazma Arapça yazıyı koruyabilir. Biçimleri yazının nasıl kullanıldığına ilişkin ipuçları taşır. Tahta, tutulabilen, çevrilebilen ve yeniden yazmak için hazırlanabilen tek bir ahşap yüzeydir. Mushaf, Kur’an’ın yazılı nüshasıdır. Sayfaları veya bölümleri bir kitabın düzeni içinde okunabilir. Bir yazmadan ayrılmış yaprakta satır çizgileri, sayfa numarası veya metin sırası incelenebilir. Tahtada ise kenarın biçimine, iki yüzdeki yazıya ve yeniden kullanım izlerine bakılabilir.

Fotoğraf açıklamasında da bu ayrım işe yarar. Görüntüde tek yüz varsa o yüzü tarif edin. Müze ön ve arka yüz görsellerini vermişse kenarları ve satırların yerleşimini karşılaştırın. Fotoğraf, tahtada neyin kaldığını gösterir. Bu yazının başındaki görsel, yuvarlak üstlü tahta ve kamış kalemi gösteren temsili bir görüntüdür. Bir koleksiyon tahtasının üzerinde ne yazıldığını anlatırken o eserin envanter numarasına bağlı görseller ve kayıtlar kullanılır. Sûreyi tanımak veya kısmen silinmiş yazıyı okumak için kayıtlı bir çevriyazı veya müzenin okuması daha güvenilir bir dayanak olur.

Ahşap yazı tahtasına bakarken neler kaydedilebilir?

Eser numarası, malzeme ve ölçülerden başlayın. Ardından müzenin söz ettiği tutamak, delik veya kavisi bulun. Katalog tek yüzü mü, iki yüzü mü tanımlıyor ve okunur çizgileri soluk izlerden ayırıyor mu, kontrol edin. Üretim tarihiyle envanter numarasını ayrı yazın ve köken alanında varsa soru işaretini koruyun. Böylece kısa bir açıklama tahtanın nasıl yapıldığını, nasıl kullanılmış olabileceğini ve üzerinde ne kaldığını gösterebilir. Birden çok tahtayı yan yana sunarken her ölçüyü kendi envanter numarasıyla ilişkilendirin. Örneğin Penn Museum’un verdiği en ile Louvre’un bildirdiği derinlik, farklı tahtalar ve farklı ölçüler içindir.

Karşılaştırma için müze kayıtları