Mabkhara Nedir? Tarihî Buhurdanları Okuma Rehberi

Bir buhurdan açık bir kâse, delikli kapağı olan bir kap veya asılmak üzere tasarlanmış bir hazne olabilir. Önce içine malzeme konulan bölüme bakın. Sonra kokunun çıkabileceği açıklıkları ve kabın nasıl desteklendiğini gösteren ayak, kulp veya halkaları bulun. Müze kayıtları bugün eksik olan parçaları, onarımları ve olası kullanım biçimlerini açıklayabilir.

Mabkhara ve majmar gibi adlar buhur kaplarından söz edilirken karşımıza çıkar. Burada belgelenmiş eserler biçimlerine göre karşılaştırılıyor. Doha’daki bir kap katalog başlığında buhurdan olarak geçer. Küratörler ise bunun kokulu mumlar için yapılmış olabileceğini öne sürer. Başlık, fiziksel tarif ve kullanım yorumu birlikte okunduğunda aynı genel adın farklı tasarımları nasıl kapsadığı anlaşılır.

Konuk ağırlama bağlamında mabkhara ne demek?

Abu Dabi Kültür ve Turizm Departmanı, konukseverlikle ilişkili bir buhurdanı mabkhara diye adlandırır. Birlik Meydanı açıklamasında kahve ibriği ve gül suyu serpme kabının yanında buhurdan biçiminde bir anıttan söz eder. Bait Al Gahwa kültürel miras anlatısı, konukları karşılamada yer alabilen kap için mibkhara yazımını kullanır. İki kayıt, terimi ve kullanıldığı ortamı anlamaya yardımcı olur. Abu Dabi Kültür ve Turizm Departmanı, Birlik Meydanı ve Bait Al Gahwa kültürel miras anlatısı

Sözcük bir kap türünü adlandırır. Eski bir esere bakarken katalogda İngilizce incense burner ya da Umman örneğindeki majmar gibi başka bir bölgesel ad görülebilir. Biçimin yanına kurumun kullandığı terimi yazın. Bir kayıt kabı misafir ağırlamayla ilişkilendirebilir. Bir kazı kaydı içindeki kalıntıları, teknik açıklama ise hareket edebilen parçaları anlatabilir. Aynı genel ad geçtiğinde bile her kaydın verdiği kanıt türünü belirtmek karşılaştırmayı kolaylaştırır.

Açık bir kâse neleri gösterir?

Umman Ulusal Müzesi, Ra’s al-Jinz’den MÖ 2500–2000 arasına tarihlenen kireç taşı bir buhurdan yayımlar. Fotoğrafta sığ ve üstü açık bir kâse ile dört kısa ayak görülür. Müze bulunduğunda ateş kalıntıları taşıdığını bildirir ve eseri majmar olarak tanımlar. Bu buluntu, daha geç tarihli maden işçiliğiyle karşılaştırılabilecek erken bir Arabistan örneğidir. Görünür kâse malzemenin nerede durabildiğini gösterir. Kalıntı bilgisi ise kazıda bulunan nesneye aittir. İki gözlem de tanımlamaya katkıda bulunur. Umman Ulusal Müzesi, Ra’s al-Jinz kireç taşı buhurdanı

Fotoğrafta önce açık ağız kenarını takip edin. Sonra kâseyle ayakların birleştiği yere bakın. Yandan çekim kabın yüzeyden ne kadar yükseldiğini gösterir. Üstten çekim, içerinin ne kadarının görülebildiğini ortaya koyar. Arkeolojik bir eser için müze kaydı kabın bu hâliyle bulunup bulunmadığını ve hangi kalıntıların kaydedildiğini açıklayabilir. Kullanılan kokulu maddenin ne olduğunu belirlemek için açık biçimin yanı sıra esere ilişkin başka kanıtlar gerekir.

Fotoğrafla kayıt arasındaki farkı kısa bir açıklamada gösterebilirsiniz. Dört kısa ayağı ve sığ hazneyi fotoğrafta tarif edin. Ateş kalıntısı bilgisini müzenin kazı açıklamasına dayandırın. Okur bu sayede bir gözlemin görüntüden, diğerinin buluntunun belgesinden geldiğini anlayabilir.

Delikli kapak kabın biçimini nasıl değiştirir?

Met’teki 1976.102 numaralı eser 8. veya 9. yüzyıla tarihlenir. Alçak silindirik gövdesi, üç ayağı ve menteşeli kubbe kapağı vardır. Döküm bronz kapak deliklidir ve süslemeleri arasında kanatlar ile bitkiler bulunur. Müze, deliklerden dumanın çıkabildiğini ve ayakların kedigillerin pençesine benzediğini belirtir. Kayıtlı yüksekliği 13,6 cm, en büyük uzunluğu 24,2 cm’dir. Menteşeyi gösteren bir fotoğrafta açılabilen kapağı sabit gövdeden ayırmak kolaylaşır. Met, kubbe kapaklı buhurdan, 1976.102

Met’teki başka bir bronz parça olan 67.178.3a, b, 11. yüzyıla tarihlenir ve Endülüs’e atfedilir. Kare gövdesi, ayakları, uzun kulpu ve yüksek kubbe kapağı vardır. Müze, atfı destekleyen özellikler arasında alt sıradaki at nalı kemerlerini sayar. Ölçüleri 24,8 × 25,4 × 10,8 cm olarak verir. Bu kabı silindirik örneğin yanına koyduğunuzda kapakları karşılaştırmadan önce gövdelere bakın. İslam sanatında insan ve hayvan figürleri rehberi, daha eski kabın pençe biçimli ayakları gibi motifleri tarif etmek için bağlam sağlar. Met, Endülüs’e atfedilen buhurdan, 67.178.3a, b

İki görselin kenar çizgilerini izlemek benzer kubbelerin altında farklı yapılar olduğunu gösterir. Bir kayıtta alçak silindirle menteşe, diğerinde kare gövdeyle uzun kulp dikkat çeker. Karşılaştırma notunda gövde, kapak ve tutma ya da destek noktalarını ayrı ayrı yazın. Böylece belirli bir ayak biçimini veya mimari motifi doğru numarayla ilişkilendirebilirsiniz.

Askı halkaları, tokalar ve hareketli iç kâse

British Museum, 1992,0715.1 numaralı kabı yaklaşık 16. veya 17. yüzyılda Kuzey Hindistan’da yapılmış çokgen bir eser olarak kaydeder. Kubbe biçimli üstü, lotus biçiminde tepeliği, askı halkaları ve tokaları vardır. Ölçüleri 15 × 16 × 12 cm’dir. Katalog ayaklardan birinin eğildiğini belirtir ve Kuzey Hindistan’daki türbelerle mimari bir benzerlik önerir. Askı halkaları kabın asılabildiğini, eğik ayak güncel durumunu gösterir. Mimari benzetme biçimle ilgilidir. British Museum, Kuzey Hindistan buhurdanı 1992,0715.1

Met’teki 17.190.2095a, b, 13. yüzyılın sonu veya 14. yüzyılın başına tarihlenen ve Şam’a atfedilen delikli bir küredir. Küre 15,9 cm yüksekliğindedir. Kayıt zinciriyle birlikte 22,2 cm ölçü verir. Menteşeli iki yarım kürenin içinde üç halkaya asılmış küçük bir kâse bulunur. Müzeye göre dış küre hareket ederken halkalar kâsenin dengede kalmasına yardım ederdi. Dış görünüm delikleri ve yarım küreler arasındaki çizgiyi gösterir. Mekanizmayı görmek için kürenin açık durumdaki görüntüsüne ihtiyaç vardır. Met, delikli küre, 17.190.2095a, b

“Kâse” sözcüğü, belirli bir görevi olan bileşeni de adlandırabilir. Kürede halkalara bağlı bir iç parçadır. Osmanlı zarfında ise dış tutucu, servis için kullanılan bir fincanı destekler. Karşılaştırma yaparken hangi parçanın hareket ettiğini, neyi tuttuğunu ve müze kaydının hangi parçaları belgelediğini sorabilirsiniz. Kürenin dış fotoğrafından hareketli iç kısmın yapısını kesinleştirmeden önce müzenin açık görünümüne bakın.

Şam küresinin ölçülerini aktarırken her rakamın neyi kapsadığını yazın. 15,9 cm kürenin kendisi, 22,2 cm zincirle birlikte verilen ölçüdür. İki sayı arasındaki 6,3 cm fark, kayıtlı yüksekliklerin karşılaştırılmasıdır. Bir fotoğrafta zincirin yalnızca bir bölümü görünüyorsa hangi boyutun neye ait olduğunu katalogdan kontrol edebilirsiniz. İç kâsenin halkaları da ayrı bir bağlantı olarak kaydedilebilir.

Müzeler sonradan eklenen kapağı nasıl tanımlar?

National Museums Scotland’ın A.1956.518 numaralı bronz buhurdanı Museum With No Frontiers üzerinden belgelenir. Yüksekliği 16,51 cm’dir. 13. yüzyılın ortalarına veya ikinci yarısına tarihlenir ve kökeni Suriye ya da Irak olarak verilir. Katalog üç ayaklı silindirik bir gövdeyi tarif eder. Şu an üzerinde bulunan menteşeli kubbe kapak, modern bir ikame olarak tanımlanır. Kayıt, daha eski bir kapağın flanş ve halkayla gövdeye vidalanmış olabileceğini öne sürer. Başlangıçta uzun kulpun takılacağı bölgeyi de gösterir. Museum With No Frontiers, National Museums Scotland A.1956.518

Fotoğrafta görülen menteşeyi sonradan takılan kapakla birlikte kaydedin. Önerilen vidalı bağlantı ise önceki biçime dair bir yorumdur. Katalog, tasvir ve benzer örneklere dayanarak olası bir kilise bağlamından da söz eder. Bu öneri söz konusu kaba aittir. Met’in buhur küresini pirinç gök küreleriyle karşılaştırınca biçime ilişkin başka bir soru ortaya çıkar. Gök küresindeki işaretler yüzeyin nasıl kullanıldığını gösterir. Buhur kabındaki menteşe ve halkalar ise kabın içi ve parçalarının bağlantısı hakkında bilgi verir.

İskoçya’daki kabın açıklamasını yazarken önce bugünkü görünümün parçalarını sıralayın. Ardından varsayılan eski kapağın nasıl tutturulmuş olabileceğini kayda dayandırın. Örneğin, fotoğrafın gösterdiği menteşe ile metnin andığı flanş aynı gözlem değildir. Kiliseye ilişkin öneriyi de dayandığı tasvir ve karşılaştırmalarla birlikte verin. Böylece üç ayaklı gövdenin fotoğrafı, daha eski bir kapağı veya kullanım yerini doğrulayan bir belge gibi okunmaz.

Buhurdan adıyla kayıtlı bir kap niçin kokulu mum tutmuş olabilir?

Qatar Museums, MW.467.2007 numaralı eseri Memlük Buhurdanı adıyla kataloglar. Yüksekliği 36,5 cm, çapı 16,5 cm’dir. Kayıt üç stilize ayaklı, delikli kubbe kapaklı silindirik bir pirinç gövdeyi ve gümüş ile altın kakmayı tarif eder. Siparişi veren kişi Sultan el-Nâsır Muhammed bin Kalavun olarak belirtilir. Müzenin koleksiyondan seçkiler sayfası Mısır veya Suriye ve 14. yüzyıl bilgisini verir. Qatar Museums’un ayrıntılı kaydı Mısır ve 1294–1340 aralığını belirtir. Her atfı onu veren kayıtla birlikte yazın. Qatar Museums, MW.467.2007 ve İslam Sanatları Müzesi, koleksiyon seçkisi

Ayrıntılı kayıtta kabın kokulu mumlar için tasarlanmış olabileceği önerilir. Eser adı, fiziksel tarif ve kullanım yorumu katalogda ayrı bilgiler sunar. Fotoğrafta açıklıklar ve bezeme görülür. Kabın içeriğine ilişkin açıklama küratör yorumudur. Kahire’deki Kalavun Hastanesi yazısı, belgelerin adları ve kurumları Memlük nesne ve yapılarıyla nasıl ilişkilendirdiğine başka bir örnek verir. Bu kabın kaydındaki isim el-Nâsır Muhammed bin Kalavun’dur.

Doha kaydından bir görsel açıklaması hazırlıyorsanız kabın ölçüsü ve bezemesinden sonra kullanıma dair önerinin hangi kayıtta olduğunu belirtin. Geniş tarih aralığı ve yer bilgisi için ilgili koleksiyon sayfasına dönün. Böylece eserin başlığını korurken kokulu mum yorumunu doğru kaynağa bağlamış olursunuz.

Koleksiyon fotoğrafında nereye bakılır?

Kabın açık, kapaklı veya bütünüyle kapalı olup olmadığını görmek için genel görünümle başlayın. Açıkta kalan kâseyi veya hazneyi bulun. Ayakları, kulpu ya da askı noktalarını belirleyin, sonra ikinci bir fotoğrafın kapak bağlantısını gösterip göstermediğine bakın. Karşıdan çekilmiş bir resimde delikler süsleme şeridinin arkasında kalabilir. Üstten görünüm delikli yüzeyi açığa çıkarabilir. İç fotoğrafta küçük kâse veya bir parçanın eksikliği görülebilir.

Biçimi inceledikten sonra katalogla karşılaştırın. Ra’s al-Jinz kâsesinde kazı açıklaması kalıntılar hakkında bilgi verir. Met’in küresinde iç görünüm ve kayıt halkaları açıklar. İskoçya’daki kap için katalog güncel kapağı önceki bağlantı önerisinden ayırır. Doha kaydı başlıkla kabın içeriğine ilişkin yorumu ayrı ayrı verir. Notun yanına envanter numarasını ekleyin. Okur böylece açıklamayı doğru nesnenin kaydında bulabilir.

Bir notta kabın biçimini, fotoğraf açısını ve katalogdan alınan bilgiyi birlikte tutun. Örneğin önden görünüm ayakları gösterirken, iç kâse hakkında karar vermek için açık görünüm gerekir. Katalog numarası her iki görüntünün de aynı esere ait olup olmadığını kontrol etmeyi sağlar.

Karşılaştırma için müze kayıtları

• Bait Al Gahwa kültürel miras anlatısı mibkharayı misafir karşılamayla ilişkili nesneler arasında gösterir.
• Umman Ulusal Müzesi Ra’s al-Jinz kireç taşı kâsesini ve kazı bağlamını açıklar.
• Met, 1976.102 menteşeli delikli kapağı ve üç ayağı belgeler.
• Met, 67.178.3a, b Endülüs’e atfedilen kare gövdeyi belgeler.
• British Museum, 1992,0715.1 ölçüleri verir ve halkalarla tokaları tarif eder.
• Met, 17.190.2095a, b delikli küreyi gösterir ve asılı kâseyi açıklar.
• National Museums Scotland A.1956.518 yeni kapağı ve eski bağlantı önerisini belgeler.
• Qatar Museums, MW.467.2007 kakmalı kabı ve kokulu mum yorumunu açıklar.