คานูนทำงานอย่างไร: สาย หย่อง ปิ๊ก และคันโยกปรับเสียง

คานูนทำงานอย่างไร: สาย หย่อง ปิ๊ก และคันโยกปรับเสียง

Muslim Post Editorial Desk@muslimpost

เปรียบเทียบคานูนเก่ากับคานูนสมัยใหม่เพื่อดูว่ากลุ่มสาย หย่องบนแผ่นหนัง ปิ๊กสวมนิ้ว และคันโยกเล็ก ๆ ทำให้เสียงเปลี่ยนอย่างไร

คานูน เขียนเป็น qanun หรือ kanun เป็นเครื่องสายดีดประเภทซิเทอร์ที่มีกล่องเสียงตื้น สายขึงพาดลำตัวเป็นกลุ่ม โดยมากมีกลุ่มละสามสาย ผู้เล่นใช้ปิ๊กที่สวมบนนิ้วชี้ดีดสาย สำหรับเครื่องที่มีคันโยกเล็ก การขยับคันโยกจะเปลี่ยนช่วงของกลุ่มสายที่สั่นได้ จึงทำให้กลุ่มเดิมให้ระดับเสียงอีกระดับหนึ่ง

ภาพถ่ายจากด้านบนที่คมชัดช่วยให้เห็นส่วนหลักของเครื่อง มองหาขอบเฉียงที่มีลูกบิดตั้งสาย ถ้าเครื่องมีคันโยก จะเห็นแถวคันโยกโลหะเล็กอยู่ใกล้กัน ตามแนวสายไปเหนือแผ่นหน้ากล่องเสียงจนถึงหย่อง ที่ปลายฝั่งตรงข้าม ขาของหย่องวางอยู่บนแผ่นเยื่อที่ขึงตึง คานูนหมายเลข 89.4.330 ของพิพิธภัณฑ์เมโทรโพลิทัน แสดงการจัดวางส่วนเหล่านี้ และมีตัวอย่างเสียงจากการบรรเลงบนคานูนสมัยใหม่

เหตุใดกล่องเสียงจึงเป็นรูปสี่เหลี่ยมคางหมู

ตัวเครื่องกว้างพอให้วางสายหลายความยาวเรียงกัน และตื้นพอที่จะวางบนตักหรือขาตั้ง ตัวอย่างจำนวนมากมีโครงร่างเป็นสี่เหลี่ยมคางหมูมุมฉาก ขอบที่เอียงทำให้จัดตำแหน่งจุดยึดตามลำดับจากสายยาวไปหาสายสั้นได้ คานูนอยู่ในกลุ่มซิเทอร์เพราะสายพาดอยู่เหนือลำตัวเครื่องโดยตรง ราวัปและดูตาร์ใน คู่มือเครื่องดนตรีอุยกูร์ เป็นตัวอย่างเครื่องสายดีดที่มีคอให้เปรียบเทียบ ทั้งสองชนิดมีวิธีบรรเลงและบทเพลงของตนเอง

พิพิธภัณฑ์เมโทรโพลิทันระบุว่าชิ้นหมายเลข 89.4.330 ยาว 96.6 เซนติเมตร และกว้าง 39.4 เซนติเมตร ส่วน คานูนตุรกีอีกชิ้นหมายเลข 89.4.1248 จากปลายคริสต์ศตวรรษที่ 19 มีความยาว 34 นิ้ว และกว้าง 14 นิ้ว ตามทะเบียนของชิ้นนั้น ให้เทียบหน่วยและหมายเลขทะเบียนก่อน บันทึกทั้งสองหน้ามีเสียงบรรเลงสมัยใหม่รายการเดียวกัน ใช้ฟังประกอบภาพได้ทั้งสองหน้า ป้ายกำกับเสียงระบุว่าใช้คานูนสมัยใหม่ และข้อมูลเครื่องเก่าในภาพอยู่ในทะเบียนของแต่ละชิ้น

นับสายและกลุ่มสายอย่างไร

กลุ่มสายคือสายที่ถือรวมกันเป็นหนึ่งตำแหน่งโน้ต กลุ่มสามสายจึงเพิ่มสายจริงสามเส้นในยอดรวมและเพิ่มตำแหน่งโน้ตหนึ่งตำแหน่ง พิพิธภัณฑ์เมโทรโพลิทันอธิบายตัวอย่างของตนว่ามี 72 สายใน 24 กลุ่ม ส่วน คานูนอียิปต์หมายเลข 0845118 ของพิพิธภัณฑ์ศิลปะกรุงเฮก มี 78 สายใน 26 กลุ่ม กลุ่มละสามสาย คำอธิบายคานูนของกระทรวงวัฒนธรรมและการท่องเที่ยวตุรกี ให้จำนวน 24, 25 หรือ 26 กลุ่ม กลุ่มละสองหรือสามสาย และกล่าวว่ามักมีราว 75 สายในภาพรวม การเทียบเครื่องสองชิ้นต้องดูทั้งจำนวนกลุ่มและจำนวนสายที่ขึงจริง

เครื่องเดียวกันอาจมีข้อยกเว้นตรงปลายด้านหนึ่ง ทะเบียน W 9 ในคอลเล็กชันศึกษาของมหาวิทยาลัยเวือร์ซบวร์ก ระบุว่าคานูนฝีมือทูร์ฮัน เตเซลลีมีสายไนลอน 24 กลุ่ม กลุ่มทั่วไปมีสามสาย แต่กลุ่มเสียงต่ำสุดมีสองสาย ความยาวช่วงที่สั่นให้เสียงอยู่ระหว่าง 775 ถึง 148 มิลลิเมตร ก่อนนับกลุ่มในภาพให้เทียบปลายสายยาวกับปลายสายสั้น จำนวนลูกบิดกับจำนวนตำแหน่งโน้ตตอบคำถามคนละเรื่อง

หย่องและแผ่นเยื่อทำหน้าที่อะไร

เมื่อดีดสาย สายจะสั่นและส่งการเคลื่อนไหวผ่านหย่อง ขาของหย่องในคานูนอาจวางบนแผ่นเยื่อขึงตึงที่ติดตั้งอยู่บนตัวเครื่อง พิพิธภัณฑ์เมโทรโพลิทันอธิบายลักษณะนี้ในตัวอย่างจากตุรกี และระบุว่าหนังปลาเป็นวัสดุดั้งเดิมชนิดหนึ่ง มหาวิทยาลัยเวือร์ซบวร์กอธิบายการใช้แผ่นหนังแบบเพอร์กาเมนต์ และบันทึกว่า W 9 มีหย่องสี่ขา ข้อมูลเหล่านี้ช่วยให้รู้หน้าที่ของแผ่นเยื่อและถามต่อได้ว่าแต่ละชิ้นใช้วัสดุชนิดใด

คำนำของหนังสือ A Treatise on Qanun Musical Ornaments อธิบายเครื่องหนึ่งที่มีหย่องรองรับเหนือหนังปลารูปสี่เหลี่ยมผืนผ้าห้าช่อง ในภาพถ่ายให้มองหาหย่องยาวและขาที่มองเห็นก่อน จากนั้นดูว่าแยกบริเวณที่รองขาหย่องจากแผ่นไม้หน้าเครื่องได้หรือไม่ ช่องเสียงฉลุลายดอกเป็นอีกส่วนหนึ่งของตัวเครื่อง ภาพที่มีแสงเพียงพอช่วยให้เห็นตำแหน่งของส่วนต่าง ๆ ส่วนชนิดของวัสดุมักต้องตรวจจากบันทึกวัตถุ

คันโยกเล็กเปลี่ยนระดับเสียงอย่างไร

คันโยกอยู่ใกล้ลูกบิดตั้งสายตามขอบเฉียง เมื่อยกคันโยก จะเกิดจุดสัมผัสใหม่กับสาย ทำให้ช่วงระหว่างจุดนั้นกับหย่องที่สั่นได้สั้นลง เมื่อช่วงสั่นสั้นลง ระดับเสียงสูงขึ้น ลูกบิดทำหน้าที่ตั้งเสียงพื้นฐาน ส่วนคันโยกช่วยให้ผู้เล่นเลือกระดับเสียงที่เครื่องมีให้ใช้ระหว่างบรรเลง ภาษาตุรกีใช้คำว่า mandal และในแหล่งภาษาอาหรับพบคำว่า orabe หรือ orab

เสียงเปลี่ยนมากน้อยเพียงใดขึ้นอยู่กับแบบของเครื่องและตำแหน่งของคันโยก งานศึกษาของสเตฟาน โพลิตเกี่ยวกับคานูนของฌูเลียง ญะลาล อัดดีน ไวส์ เปรียบเทียบระบบต่าง ๆ และบันทึกการปรับเปลี่ยนเพื่อให้ได้ช่วงเสียงที่ต้องการ จำนวนคันโยกของช่างคนหนึ่งใช้ทำนายระดับเสียงของเครื่องที่ช่างอีกคนทำไม่ได้ ให้ดูจำนวนคันโยกในแต่ละกลุ่มสายและระยะห่างระหว่างจุดสัมผัส รายละเอียดเหล่านี้ช่วยให้เข้าใจวิธีที่เครื่องเปลี่ยนระดับเสียงได้ชัดขึ้น

การมองเห็นแถวคันโยกยังช่วยแยกเครื่องแต่ละชิ้น พิพิธภัณฑ์ศิลปะกรุงเฮกระบุโดยตรงว่าคานูนอียิปต์จากคริสต์ศตวรรษที่ 19 ของตนไม่มีคันโยกสมัยใหม่ ภาพด้านลูกบิดจึงเพิ่มข้อมูลที่ใช้ประกอบป้ายระบุอายุได้ การเทียบจะชัดเมื่อสภาพ อายุ และส่วนประกอบที่มีบันทึกยังผูกกับเครื่องแต่ละชิ้น

ผู้เล่นดีดสายและวางวลีทำนองอย่างไร

มหาวิทยาลัยเวือร์ซบวร์กอธิบายปิ๊กที่ยึดด้วยแหวนบนนิ้วชี้ทั้งสองข้าง พิพิธภัณฑ์เมโทรโพลิทันกล่าวถึงปิ๊กบนนิ้วชี้เช่นกัน คำนำของหนังสือยกตัวอย่างปิ๊กที่ยึดด้วยแหวนโลหะ และกล่าวถึงการสลับโน้ต การเล่นโน้ตซ้ำ และการเล่นเป็นคู่แปด วิธีเหล่านี้ช่วยอธิบายความต่างระหว่างจังหวะเริ่มเสียงเพียงครั้งเดียวกับวลีที่มีการประดับเสียง การขยับมือใกล้คันโยกอาจเป็นการเลือกระดับเสียง การดีดสายคือจังหวะที่ทำให้เสียงเริ่มขึ้น

มาคัมในดนตรีตุรกีหรือมะกอมในดนตรีอาหรับมีทั้งระดับเสียงที่ใช้ วิธีวางวลี และการเน้นโน้ตบางตัว คู่มือสิบสองมูกัมของชาวอุยกูร์ อธิบายอีกประเพณีที่มีหลักฐานของตนและใช้คำศัพท์ดนตรีที่เกี่ยวข้อง ควรเชื่อมบทเพลงแต่ละกลุ่มกับผู้บรรเลงและบริบทของตน บทความว่าด้วยการชุมนุมเมชเรป และ คู่มือบทกวีและดนตรีศาสนาของชาวบะลูจ เป็นตัวอย่างว่าการบันทึกเสียงเครื่องดนตรีกับการบันทึกบริบทของการบรรเลงให้ข้อมูลต่างกันอย่างไร

สองบันทึกเสียงสำหรับฟังคู่กับภาพเครื่องดนตรี

เสียงของพิพิธภัณฑ์เมโทรโพลิทันจาก ค.ศ. 2018 ระบุว่าเทเมอร์ พีนาร์บาชึเล่นคานูน อารา ดิงก์เจียนเล่นอูด และเกลน เวเลซเล่นกลองกรอบ เป็นการบรรเลงรวมวง ลองฟังว่าเครื่องสายดีดและกลองอยู่ร่วมกันอย่างไร เพราะเสียงที่เริ่มขึ้นแต่ละครั้งอาจมาจากเครื่องคนละชนิด พิพิธภัณฑ์นำเสียงนี้มาไว้คู่กับทะเบียนเครื่องประวัติศาสตร์เพื่อเป็นตัวอย่างการบรรเลงสมัยใหม่ ชื่อบทเพลงและชื่อผู้เล่นแสดงแยกจากทะเบียนวัตถุ

ทะเบียนเวือร์ซบวร์กเชื่อมไปยังบันทึก ค.ศ. 2016 ที่ซอลาห์ เอ็ดดีน มารากาเล่นทักซิมในมะกอมฮุซซามบนเครื่อง W 9 โดยตรง คอลเล็กชันระบุชื่อผู้บรรเลง เครื่อง และวันที่ จึงเชื่อมโยงหย่อง กลุ่มสาย และคันโยกที่บันทึกไว้กับเสียงของเครื่องชิ้นนั้นได้ หากนำไปเขียนบทความหรือบันทึกการเรียน ให้ระบุว่าเสียงแรกเป็นตัวอย่างวงสมัยใหม่ของพิพิธภัณฑ์เมโทรโพลิทัน ส่วนเสียงที่สองเป็นการบันทึกจาก W 9 เสียงทั้งสองสัมพันธ์กับรูปที่อยู่ข้างกันคนละแบบ

วิธีเทียบอายุ ส่วนประกอบ และสภาพของคานูนสองชิ้น

เริ่มที่เลขทะเบียนและอายุที่สถาบันระบุ จดรูปทรงกล่องเสียง การจัดกลุ่มสาย ตำแหน่งหย่อง และข้อมูลว่าทะเบียนบอกว่ามีคันโยกหรือไม่ หากมีภาพหลายด้าน ให้ดูขอบที่มีลูกบิดก่อนแล้วจึงดูส่วนรองรับใต้หย่อง เมื่อใช้ตัวเลขขนาด ให้คงชื่อมิติและหน่วยตามสถาบัน และแสดงอายุที่กำหนดให้เครื่องแยกจากวันที่บันทึกเสียง

การพบชื่อเครื่องในเอกสาร อายุของเครื่องที่ยังอยู่ และการเริ่มใช้ระบบคันโยกแบบหนึ่งเป็นหลักฐานคนละชนิด พิพิธภัณฑ์เมโทรโพลิทันกล่าวถึงประวัติของคำเรียกและประวัติของเครื่องทรงสี่เหลี่ยมคางหมูในทะเบียนเดียวกัน คอลเล็กชันกรุงเฮกและเวือร์ซบวร์กทำให้เทียบเครื่องที่มีและไม่มีระบบคันโยกได้เป็นรายชิ้น สำหรับคำบรรยายภาพ ให้ระบุลักษณะที่มีบันทึกรองรับ และอ้างถึงแหล่งที่ศึกษาประวัติโดยตรงเมื่อต้องกล่าวถึงที่มาของเครื่องในภาพรวม

สำหรับการเปรียบเทียบวัสดุและวิธีปฏิบัติ บทความเรื่องงานฝังลายคาตัม แสดงการตกแต่งเครื่องสายที่ใช้คันชักและกลอง ประวัติร้านกาแฟออตโตมัน กล่าวถึงพื้นที่แสดงในเมือง บทความเรื่องแผ่นฝึกคัดอักษร ช่วยให้เห็นหลักฐานการเรียนรู้ในงานช่างอีกแขนง ส่วน บทความเรื่องลายเรขาคณิต อธิบายวิธีตามรอยลวดลายซ้ำบนพื้นผิว

เครื่องดนตรี บันทึกเสียง และงานศึกษา