หนังสือหะดีษซุนนีหกชุดและวิธีค้นหาต้นทางของรายงาน

หนังสือหะดีษซุนนีหกชุดและวิธีค้นหาต้นทางของรายงาน

Muslim Post Editorial Desk@muslimpost

รู้จักหนังสือหะดีษทั้งหกชุด แล้วเทียบเลขลำดับ บท เล่ม และฉบับพิมพ์จากตัวอย่างของอัลบุคอรี มุสลิม และอัตติรมิซี

หนังสือหะดีษหกชุดที่มักกล่าวถึงร่วมกันในธรรมเนียมซุนนี ได้แก่ เศาะฮีห์อัลบุคอรี เศาะฮีห์มุสลิม สุนันอะบีดาวูด ญามิอ์อัตติรมิซี สุนันอันนะสาอี และสุนันอิบนุมาญะฮ์ กลุ่มนี้เรียกว่า กุตุบ อัสสิตตะฮ์ หรือหนังสือหกชุด เมื่อต้องการหารายงานหนึ่ง ให้เริ่มจากชื่อชุดหนังสือ จดเลข บท และฉบับที่อ่านไว้ด้วยกัน ตัวเลขเพียงตัวเดียวอาจพาไปถึงคนละรายการ

หนังสือหกชุดกลายเป็นกลุ่มอ้างอิงได้อย่างไร

แต่ละชุดมีผู้รวบรวมและวิธีจัดเรื่องของตนเอง นักวิชาการรุ่นต่อมาค่อย ๆ ใช้ทั้งหกชุดร่วมกัน บทความเรื่องกุตุบ อัสสิตตะฮ์ในสารานุกรมอิสลามของ TDV อธิบายถึงกลุ่มหนังสือห้าชุดในระยะแรก การนำหนังสือของอิบนุมาญะฮ์เข้ามาในรายชื่อหกชุดที่มีอิทธิพล และรายชื่อทางเลือกที่ใช้มุวัฏเฏาะอ์ของมาลิกหรือชุดของอัดดาริมี เมื่อทราบรายชื่อที่ใช้กันในปัจจุบันก็จะเข้าใจคำเรียกย่อได้ง่ายขึ้น ส่วนข้อความเก่าควรตรวจว่าผู้เขียนระบุชื่อหนังสือใดบ้าง

หนังสือหะดีษเก็บรวบรวมรายงานที่ถ่ายทอดมาและจัดไว้เพื่อการศึกษา อัลกุรอานเป็นตัวบทอีกประเภทหนึ่งที่อ้างด้วยซูเราะฮ์และอายะฮ์ อ่านความแตกต่างได้ในคู่มืออัลกุรอานและคัมภีร์อื่นในศาสนาอิสลาม บทความนี้มุ่งที่งานเฉพาะอย่าง เมื่อพบข้อความสั้น ๆ ว่า “Muslim 1907a” จะเปิดดูรายงานไหน และจะจดข้อมูลอย่างไรให้คนอื่นหาได้ในภายหลัง

หากเพื่อนแนะนำให้ “ดูในมุสลิม” ห้องสมุดอาจมีทั้งต้นฉบับภาษาอาหรับ ฉบับแปล และหนังสืออธิบาย เก็บคำอ้างที่ได้ยินไว้ก่อน แล้วดูหน้าชื่อเรื่องและสารบัญของเล่มที่เปิด ชื่อหนังสือที่อยู่ในมือกับชื่อชุดที่หนังสือเล่มนั้นอ้างถึงอาจต่างกัน การเขียนทั้งสองชื่อช่วยให้ค้นต่อถูกทาง

เริ่มที่เศาะฮีห์อัลบุคอรีและเศาะฮีห์มุสลิม

คำว่า เศาะฮีฮัยน์ มักหมายถึงสองชุด คือ เศาะฮีห์อัลบุคอรี ที่มุฮัมมัด อิบนุอิสมาอีล อัลบุคอรีรวบรวม และเศาะฮีห์มุสลิม ที่มุสลิม อิบนุอัลฮัจญาจรวบรวม ชื่อที่ใช้กันมีคำว่า เศาะฮีห์ ซึ่งสื่อถึงความน่าเชื่อถือ ทั้งสองชุดแบ่งเนื้อหาเป็นหมวดใหญ่ที่เรียกว่า “หนังสือ” และแต่ละหมวดมีบทย่อย ถ้ารู้หัวข้อแล้ว การดูสารบัญอาจเร็วกว่าการไล่หมายเลขทีละรายการ

หมวดแรกของอัลบุคอรีกล่าวถึงการเริ่มต้นวะฮ์ยู และมีรายงานเรื่องเจตนา ส่วนรายงานคู่ขนานของมุสลิมอยู่ในหมวดการปกครอง หัวข้อบทกล่าวถึงความสำคัญของเจตนาในการออกเดินทางเพื่อการทหารและการกระทำอื่น ประเด็นตั้งต้นและเศาะหาบะฮ์ผู้ถ่ายทอดอาจตรงกันทั้งที่ตำแหน่งในชุดต่างกัน ชื่อบทบอกทั้งที่อยู่และบริบทของข้อความ คู่มือสายรายงานและตัวบทหะดีษ อธิบายวิธีแยกรายชื่อผู้ถ่ายทอดออกจากเนื้อหารายงาน

คำค้นอาจไม่เหมือนชื่อหมวดที่เห็นบนหน้าสารบัญ หากค้น “เจตนา” แต่เห็นชื่อใหญ่เกี่ยวกับวะฮ์ยู ให้เปิดรายชื่อบทย่อยก่อน เมื่อเจอหัวข้อที่พอเป็นไปได้ ให้เทียบชื่อผู้ถ่ายทอดกับข้อความตอนต้น วิธีนี้ใช้ได้แม้ยังไม่ทราบหมายเลขที่แน่นอน และช่วยให้เก็บชื่อบทที่ใช้ค้นได้ด้วย

วิธีระบุหนังสืออีกสี่ชุด

เมื่อเชิงอรรถขึ้นต้นด้วยชื่อใดชื่อหนึ่งในตาราง ให้ดูทั้งสารบัญของชุดและรายการที่เกี่ยวข้อง รูปสะกดในวงเล็บเป็นแบบที่พบได้ตามบัญชีห้องสมุดหรือผลการค้นหา

ชุดหนังสือผู้รวบรวมสิ่งที่ตรวจได้
สุนันอะบีดาวูด Sunan Abi Dawud (Sunan Abu Dawud)สุลัยมาน อิบนุอัลอัชอัษ อัสสิญิสตานีค้นบทว่าด้วยการปฏิบัติและบทบัญญัติ รายการอะบูดาวูดของ JAKIM มาเลเซีย อธิบายว่ามีรายงานที่ได้รับการประเมินหลายแบบ
ญามิอ์อัตติรมิซี Jami at-Tirmidhi (Jami al-Tirmidhi)มุฮัมมัด อิบนุอีซา อัตติรมิซีอ่านทั้งรายงานและคำอธิบายถัดมา สารบัญญามิอ์อัตติรมิซี ครอบคลุมการประกอบศาสนกิจ การประพฤติ และหัวข้ออื่น
สุนันอันนะสาอี Sunan an-Nasa’i (Sunan al-Nasa’i)อะห์มัด อิบนุชุอัยบ์ อันนะสาอีตรวจชื่อผลงานให้เต็ม สุนันอันนะสาอีฉบับออนไลน์ ระบุชื่ออัลมุจญ์ตะบา เป็นชุดคัดเลือกที่เรียกกันว่าสุนันฉบับเล็ก
สุนันอิบนุมาญะฮ์ Sunan Ibn Majahมุฮัมมัด อิบนุยะซีด อิบนุมาญะฮ์ อัลก็อซวีนีเริ่มจากชื่อบทและเก็บการประเมินของรายงานเฉพาะรายการ บัญชีอิบนุมาญะฮ์ของ JAKIM อธิบายทั้งที่มาของการจัดเข้าในกลุ่มหกชุดและประเภทของรายงานในนั้น

การเขียนชื่ออาหรับด้วยอักษรละตินมีหลายแบบ ในชื่อที่ยกมา Abu Dawud กับ Abi Dawud หมายถึงงานของผู้รวบรวมคนเดียวกัน ฐานข้อมูลหนึ่งอาจใช้ al-Tirmidhi ขณะที่อีกแห่งใช้ at-Tirmidhi ลองสะกดตามบัญชีที่กำลังค้น ส่วนบันทึกอ้างอิงสำหรับผู้อ่านฉบับพิมพ์ควรเก็บชื่อเต็มของหนังสือไว้ด้วย

แยกผลงาน ฉบับพิมพ์ เล่ม และหมวด

ชุดหนังสือคือผลงาน ฉบับพิมพ์คือรูปแบบที่จัดพิมพ์ครั้งหนึ่ง ซึ่งอาจมีชื่อบรรณาธิการ ผู้แปล สำนักพิมพ์ และปี “หนังสือ” ที่อยู่ในชุดคือหมวดเนื้อหา ส่วนเล่มเป็นหน่วยที่เข้าเล่มหรือแบ่งตอนพิมพ์ เลขหน้าอาจเปลี่ยนเมื่อจัดหน้าใหม่ เพิ่มเชิงอรรถ หรือแบ่งจำนวนเล่มไม่เท่าเดิม เลขในระบบออนไลน์จึงต้องอ่านตามชื่อระบบกำกับที่อยู่ข้างรายการ

ตัวอย่างที่เห็นได้จริงคือรายการหอสมุดรัฐสภาสหรัฐฯ ของอัลบุคอรีเล่มที่สี่ ระบุอายุฉบับหนังสัตว์ไว้ที่ ค.ศ. 1174–1175 และบอกว่าเป็นเล่มที่สี่ของชุดที่ไม่ทราบจำนวนเล่มทั้งหมด คำว่าเล่มที่สี่บรรยายวัตถุชิ้นนั้น ขณะที่ “หนังสือ 4” ในสารบัญเว็บสมัยนี้บอกตำแหน่งอีกแบบหนึ่ง คู่มือบันทึกท้ายต้นฉบับและร่องรอยการเป็นเจ้าของ แสดงว่าเราตามประวัติฉบับได้จากอะไรบ้าง ถ้าต้องการเทียบฉบับพิมพ์และฉบับแปล ให้ดู บันทึกบรรณานุกรมชุดหะดีษซุนนีของ UC Merced

ถ้าคุณได้รับภาพหน้าหนังสือมาเพียงหน้าเดียว ลองขอภาพหน้าชื่อเรื่องด้วย ข้อความด้านบนของหน้าอาจเป็นหัวข้อหมวด ส่วนเลขบนสันอาจเป็นเลขเล่ม ชื่อผู้แปลและสำนักพิมพ์เชื่อมเลขหน้ากับฉบับที่ใช้จริง หากพบข้อความคล้ายกันในหนังสืออีกฉบับ ให้แยกข้อมูลของสองฉบับไว้คนละบรรทัด

ตามรายงานเรื่องเจตนาในสองชุด

ลองใช้รายงานที่สืบถึงอุมัร อิบนุอัลค็อฏฏอบ เรื่องความสัมพันธ์ระหว่างการกระทำกับเจตนา รายการในเศาะฮีห์อัลบุคอรี ให้ชื่ออ้างอิง Bukhari 1 ตำแหน่งภายในเป็นหนังสือ 1 หะดีษ 1 หน้าเดียวกันยังแสดงการอ้างแบบ USC-MSA ภาษาอังกฤษเดิมว่าเล่ม 1 หนังสือ 1 หะดีษ 1 ในกรณีนี้ตัวเลขสั้นบังเอิญตรงกัน แต่ในตัวอย่างต่อไปไม่ตรงกัน

รายการคู่ขนานในเศาะฮีห์มุสลิม ใช้เลข 1907a ตำแหน่งหนังสือ 33 หะดีษ 222 และแบบ USC-MSA เดิมคือหนังสือ 20 หะดีษ 4692 ทั้งสามแบบชี้ไปยังรายการออนไลน์เดียวกัน ตัวอักษร a เป็นส่วนของรหัส 1907a ขณะที่ 1907b มีรายการของตนเอง หากเชิงอรรถเขียนเพียง “Muslim 4692” ให้ตรวจช่องอ้างอิงเดิมแล้วเทียบผู้ถ่ายทอดและเนื้อความ

ตัวอย่างบันทึกคือ “เศาะฮีห์มุสลิม 1907a หมวดการปกครอง หนังสือ 33 หะดีษ 222 แบบ USC-MSA เดิม หนังสือ 20 หะดีษ 4692 รายงานของอุมัรเรื่องเจตนา” หากใช้หนังสือที่พิมพ์บนกระดาษ ให้เพิ่มฉบับ เล่ม และหน้าที่เปิดอ่านจริง หากใช้เว็บไซต์ ให้เก็บลิงก์ตรงของรายการ เมื่อเมนูเว็บเปลี่ยน ผู้อ่านยังค้นต่อด้วยชื่อบทหรือชื่อผู้ถ่ายทอดได้

บันทึกรายงานและคำประเมินคนละช่อง

ชื่อชุดหนังสือบอกว่ารายงานปรากฏอยู่ที่ใด ส่วนคำประเมินความน่าเชื่อถือเกี่ยวกับรายงานหรือสายถ่ายทอดที่กำลังพิจารณา หน้าเดียวอาจมีทั้งคำอธิบายของผู้รวบรวมและการจัดระดับของผู้จัดพิมพ์รุ่นหลัง เมื่อนำไปทำบันทึกเรียนหรืออธิบายให้คนอื่นฟัง ควรจดว่าแต่ละข้อความเป็นของใคร

ญามิอ์อัตติรมิซี 2517 กล่าวถึงการผูกอูฐและวางใจต่อพระเจ้า ส่วนแปลคำอธิบายของผู้รวบรวมเรียกสายจากอะนัสที่อ้างถึงว่า เฆาะรีบ ช่องประเมินต่างหากเขียน Hasan (Darussalam) ตำแหน่งภายในคือหนังสือ 37 หะดีษ 103 ส่วนตำแหน่งฉบับแปลอังกฤษคือเล่ม 4 หนังสือ 11 หะดีษ 2517 จดข้อมูลพร้อมผู้ให้คำประเมิน คู่มือรายงานการอ่านซูเราะฮ์อัลมุลก์ ยกอีกกรณีที่รายการอยู่ติดกันและเกี่ยวกับเรื่องใกล้เคียงแต่แสดงการประเมินต่างกัน

ค้นต้นทางเมื่อมีเพียงหนึ่งประโยค

เริ่มจากคำที่โดดเด่นและชื่อผู้ถ่ายทอดถ้ามี ค้นในชุดที่ระบุก่อน แล้วลองวลีภาษาอาหรับหรือคำแปลอื่น เปิดผลที่เข้าข่าย อ่านหัวข้อและข้อความรอบข้าง จากนั้นตรวจตัวผู้ถ่ายทอดและใจความ เรื่องเดียวกันอาจมีหลายสำนวนหรือหลายสายรายงาน

ถ้าหาในหกชุดไม่พบ ให้ลองคัดสรรหะดีษและหนังสืออธิบาย ชุดคัดสรรอาจยกตอนจากผู้รวบรวมหลายคน หนังสืออธิบายอาจอ้างข้อความแล้วเพิ่มข้อสังเกต งานแบบ มุสนัด อาจเรียงตามเศาะหาบะฮ์ผู้ถ่ายทอด เช่น รายการมุสนัดอะห์มัดของ JAKIM หากเจอประโยคในหนังสือคัดสรร ให้จดตำแหน่งที่เจอแล้วตามไปตรวจชุดที่หนังสืออ้างในอีกขั้นหนึ่ง

ก่อนเผยแพร่ผล ให้จดชื่อชุด บท ตัวระบุเต็ม และระบบเลข แยกผู้จัดพิมพ์หรือเว็บไซต์ ฉบับแปล และเจ้าของคำประเมิน เพิ่มลิงก์ตรงหรือข้อมูลฉบับกับหน้า หากยังไม่แน่ใจ ให้บอกสิ่งที่หาได้และจุดที่ยังขาด เช่น ชื่อผู้ถ่ายทอดต่างกัน หรือข้อความที่ได้รับสั้นเกินกว่าจะยืนยัน

ในบรรณานุกรมใช้สองบรรทัดได้ บรรทัดแรกเก็บข้อความที่ได้รับ เช่น “Muslim หนังสือ 20 เลข 4692” บรรทัดถัดไปบันทึกแหล่งที่เปิดจริง ชื่อระบบเดิม เลข 1907a และหัวข้อเรื่องเจตนา คนที่ใช้ฉบับอื่นจึงค้นต่อได้ด้วยชื่อผู้ถ่ายทอดและบท ขณะเดียวกันก็ยังเห็นว่าข้อความแรกเขียนไว้อย่างไร