Het verhaal van de profeet Ibrahim in de Koran

Het verhaal van de profeet Ibrahim in de Koran

Muslim Post Editorial Desk@muslimpost
0

Volg het verhaal van Ibrahim in de Koran, van zijn vragen over afgoden en het fundament van de Kaäba tot de beproeving van de zoon die de tekst niet noemt.

De profeet Ibrahim, in het Nederlands ook Abraham genoemd, roept zijn volk op om alleen God te aanbidden. Met zijn zoon Ismail legt hij de fundamenten van het Heilige Huis. Hij staat ook voor een beproeving waarbij een zoon betrokken is van wie de naam in dat gedeelte van de Koran niet wordt vermeld. De scènes staan in verschillende soera’s. Ibrahim stelt vragen over de godsdienst van zijn volk, bidt voor zijn familie en stad en vertrouwt in moeilijke omstandigheden op God.

Twee versnummers helpen details uit elkaar te houden die in navertellingen vaak samenkomen. In 2:127 werkt Ibrahim samen met Ismail, ook bekend als Ismaël. In 37:102–107 vertelt Ibrahim een zoon over een droom. In die verzen spreekt hij de jongen aan zonder zijn naam te noemen. Ishaq, die ook Isaak heet, komt elders wel met naam voor. In 11:71 krijgt Ibrahims vrouw bijvoorbeeld te horen dat Ishaq zal worden geboren. Elk van die details hoort bij een eigen scène.

Wie is Ibrahim in de Koran?

In de soera Maryam noemt 19:41–50 Ibrahim een waarachtig mens en een profeet. Het gesprek dat volgt laat zien wat het hem kost vrijuit te spreken. Hij vraagt zijn vader waarom hij dingen aanbidt die niet horen of zien en hem ook niet kunnen helpen. Zijn vader bedreigt hem als hij blijft aandringen. Ibrahim neemt afscheid met een vredesgroet, zegt dat hij zijn Heer om vergeving voor zijn vader zal vragen en trekt zich terug van zijn volk en wat het aanbidt. Het meningsverschil begint thuis en zet de verhouding tussen vader en zoon onder druk.

In 3:65–68 verschijnt Ibrahim vanuit een andere gezichtshoek in de geschiedenis van het geloof. De verzen herinneren eraan dat de Tora en het Evangelie na zijn tijd zijn geopenbaard. Ze noemen hem een hanif, iemand die de ene God is toegewijd en zich aan Hem overgeeft. De nadruk ligt op degene tot wie Ibrahim zich in zijn aanbidding richt. Voor moslims maakt hij deel uit van een reeks boodschappers. De uitleg over de zes geloofsartikelen van de islam plaatst deze boodschappers binnen het islamitische geloof.

Wat vraagt Ibrahim zijn volk over de afgoden?

In 6:74–83 spreekt Ibrahim zijn vader en zijn volk aan op de afgoden die zij vereren. Daarna kijkt hij naar een ster, de maan en de zon. Ze gaan alle drie onder. De wending komt in 6:79, wanneer Ibrahim verklaart dat hij zich richt tot de Schepper van de hemelen en de aarde. In 6:83 schrijft God het argument dat Ibrahim tegenover zijn volk gebruikt aan Zichzelf toe. Wanneer je doorleest tot het einde, zie je hoe zijn woorden over de hemellichamen aansluiten bij de discussie met zijn gemeenschap.

In 21:51–73 leidt eenzelfde vraag tot een openlijk conflict. Ibrahim vraagt waarom de mensen zo aan beelden gehecht zijn. Zij beroepen zich op de gewoonte van hun voorouders. Wanneer ze de meeste beelden vernield aantreffen, vestigt Ibrahim hun aandacht op het grote beeld dat nog overeind staat. Ze moeten het aan de beelden zelf vragen, als die kunnen spreken. De mensen moeten toegeven dat de beelden geen antwoord kunnen geven. Toch roepen ze er uiteindelijk toe op Ibrahim te verbranden. In vers 69 gebiedt God het vuur koel en veilig voor hem te zijn.

Het conflict wordt ook verteld in 37:83–98. Naast elkaar gelezen tonen de twee passages hoe de mensen vertrouwen op voorwerpen die ze zelf maken, terwijl Ibrahim hun Schepper aanbidt. In soera 21 lijken zijn toehoorders kort tot inzicht te komen, maar ze keren terug naar hun eerdere standpunt. God brengt Ibrahim in veiligheid. De tekst geeft genoeg om het verloop van de discussie en de afloop ervan te volgen, zonder een jaartal of naam van een koning aan die scène te verbinden.

Het slot van 21:51–73 vertelt ook over wat na het vuur gebeurt. Ibrahim en Lut worden gered en naar een land gebracht dat voor de volkeren is gezegend. Daarna worden Ishaq en Yaqub als geschenken genoemd. De passage beschrijft leiders die op Gods bevel leidinggeven en brengt hun verantwoordelijkheid in verband met goede daden, gebed en het geven van aalmoezen. De aandacht verschuift van wie aanbidding verdient naar wat mensen die God aanbidden doen. Gelezen naast de beproeving van Ibrahims zoon laat het slot een andere vorm van verantwoordelijkheid binnen de familie zien.

Wie zijn Ismail en Ishaq?

Ibrahim noemt beide zoons in zijn gebed in 14:35–41. In vers 39 dankt hij God omdat hij Ismail en Ishaq op hoge leeftijd heeft gekregen. Ook bidt hij om veiligheid voor de stad, om bescherming tegen afgoderij voor zichzelf en zijn kinderen en om volharding in het gebed voor zichzelf en zijn nakomelingen. Hij vraagt God om mensen genegenheid te laten voelen voor familieleden die hij in een dal zonder gewassen bij het Heilige Huis heeft gevestigd. In het gebed komen de omstandigheden van het gezin ter sprake en legt Ibrahim uit waarom hij hen daar vestigde. Het gezin zal daar het gebed onderhouden.

De zoons komen ook in andere verbanden voor. In 11:69–76 brengen bezoekers goed nieuws. Ibrahim biedt ze voedsel aan en wordt ongerust wanneer ze het niet aanraken. De bezoekers stellen hem gerust en zijn vrouw krijgt te horen dat ze Ishaq zal krijgen, en na Ishaq volgt Yaqub, ook bekend als Jakob. Haar verbazing dat ze op hoge leeftijd een kind zal krijgen geeft de scène een menselijk gezicht. In 2:127 heet de man die met Ibrahim bij het Heilige Huis werkt Ismail. De woorden van elke passage bepalen om welke zoon het gaat.

Welke zoon komt in het offerverhaal voor?

In 37:83–113 vraagt Ibrahim om een rechtschapen kind en krijgt hij te horen dat hij een geduldige zoon zal krijgen. Later vertelt hij zijn zoon over een droom waarin hij hem offert en vraagt hem wat hij daarvan vindt. De jongen zegt dat zijn vader moet doen wat hem is opgedragen en dat hij zelf standvastig zal zijn, als God het wil. God roept Ibrahim vervolgens toe, bevestigt dat hij het visioen heeft vervuld en noemt wat er gebeurde een duidelijke beproeving. Een offer komt in de plaats van de zoon, die gespaard blijft. Vader en zoon komen allebei aan het woord. De jongen luistert naar de droom, geeft zelf antwoord en spreekt zijn bereidheid uit om geduldig te blijven.

De verzen 37:102–107 vermelden de eigennaam van de jongen niet. Later noemt vers 37:112 Ishaq met naam als een rechtschapen profeet. Bij veel moslims staat de zoon uit het droomverhaal bekend als Ismail. De middeleeuwse uitlegger Ibn Kathir identificeert hem als Ismail in zijn commentaar op 37:99–113. Een deel van zijn redenering is dat de aankondiging van Ishaq na de beproeving een afzonderlijke boodschap is. Reuven Firestone documenteert in zijn onderzoek naar de geschiedenis van de uitleg lezingen die de zoon Ishaq noemen en lezingen die hem Ismail noemen. Beide verklaringen zijn terug te vinden in de commentaren. De afwezigheid van een naam in 37:102–107 is rechtstreeks in de verzen te controleren.

De schrijfwijze van de namen kan verschillen per taal en vertaling. Abraham, Ismaël en Isaak zijn dezelfde personen als Ibrahim, Ismail en Ishaq. Als een vertaler een naam tussen vierkante haken zet of in een voetnoot toevoegt, vergelijk die dan met de omringende woorden. In 37:102 spreekt Ibrahim de jongen aan als zijn zoon. In 37:107 wordt een groot offer genoemd, zonder dat het offerdier een ram wordt genoemd. Een mondelinge of geïllustreerde navertelling kan juist op die plaatsen extra bijzonderheden bieden.

Wat doen Ibrahim en Ismail bij de Kaäba?

De Koran, 2:124–129, beschrijft hoe Ibrahim en Ismail de fundamenten van het Huis oprichten. Tijdens het werk vragen ze God hun daad te aanvaarden. Ze vragen ook of zij en hun nakomelingen zich aan Hem mogen overgeven, of Hij hun de handelingen van de eredienst wil tonen en een boodschapper uit hun nakomelingen wil sturen. Eerder wordt het Huis beschreven als een plaats waar mensen terugkomen en veiligheid vinden. Het werk van Ibrahim en Ismail houdt zo verband met het leven van degenen die daar later samenkomen om God te aanbidden.

In de islamitische traditie is dit Huis de Kaäba in Mekka. In 2:127 ligt de nadruk op de fundamenten. Er staat geen bouwdatum en evenmin een geschiedenis van de aanpassingen die het huidige gebouw zijn vorm gaven. De gebedsrichting heet qibla. In 2:144–150 wordt die apart besproken. Daar staat de opdracht om zich naar de Heilige Moskee te richten. Een gebedsnis van mozaïek uit Isfahan in het Metropolitan Museum of Art is een tastbaar voorbeeld uit een later tijdvak van de manier waarop een moskee of godsdienstschool die richting aangaf. De nis helpt gelovigen zich te oriënteren wanneer ze tot God bidden.

Wat is het verband met de hadj en het Offerfeest?

De Koran, 22:26–37, verbindt Ibrahim met de plaats van het Huis en de oproep tot de bedevaart. De eerste verzen dragen hem op het Huis te reinigen voor wie eromheen zal lopen en voor wie staande zal bidden, buigen en neerknielen. Ze dragen hem ook op tot de bedevaart op te roepen. Bij de offergaven spreekt de passage over voedsel delen en benadrukt ze de vroomheid tegenover God. Eeuwen later toonde een Ottomaanse tegel de Kaäba in het midden van het heiligdom. Het British Museum dateert de tegel rond het midden van de zeventiende eeuw en acht het mogelijk dat de tegel aan een bedevaart herinnerde. Het voorwerp laat zien hoe het heiligdom in een veel latere periode werd afgebeeld.

Moslims herdenken Ibrahims beproeving op het Offerfeest, Eid al-Adha. Bedevaart en feest hangen samen en hebben een verschillend bereik. De hadj is een bedevaart met rituelen in en om Mekka. Moslims die thuisblijven, vieren ook Eid al-Adha. De uitleg over de vijf zuilen van de islam behandelt de hadj als een vorm van aanbidding. De vergelijking van Eid al-Fitr en Eid al-Adha maakt duidelijk waar het feest in de islamitische kalender valt en waarom het met geven wordt verbonden.

Waar begin je met lezen?

Begin met 19:41–50 voor Ibrahims gesprek met zijn vader. Lees daarna 6:74–83 en 21:51–73 voor de discussie over aanbidding. In 14:35–41 staat het gebed voor stad en familie, en in 2:124–129 het werk met Ismail. Lees 37:99–113 in één keer om de overgang van het gebed om een kind naar de droom, het einde van de beproeving en de latere aankondiging van Ishaq te volgen. Eindig met 22:26–37 om te zien hoe het Huis in de uitleg over de bedevaart en offergaven terugkomt.

Deze volgorde groepeert passages die bij elkaar passen voor een eerste lezing. De volgorde van de soera’s, lezen per thema en een historische chronologie geven antwoord op verschillende vragen. Binnen een scène volgen gebeurtenissen elkaar wel op. Ibrahim stelt zijn volk vragen vóór de dreiging van het vuur en deelt zijn droom vóór het einde van de beproeving. Als de Koran in een andere soera naar een ander tafereel overgaat, geeft hij vaak geen datum of tijdsverloop. Noteer eventueel wie bij naam wordt genoemd, wat diegene zegt en hoe het tafereel eindigt. Zo blijven zowel de terugkerende onderwerpen als de kenmerken van elk afzonderlijk verhaal zichtbaar.

Passages en collectiestukken om verder te lezen