Wat geloven moslims? De zes geloofsartikelen van de islam

Moslims geloven in één God en erkennen Mohammed als zijn boodschapper. Een gangbare soennitische uitleg van iman, of geloof, noemt zes geloofsartikelen: geloof in God, engelen, geopenbaarde geschriften, boodschappers, de Laatste Dag en Gods beschikking. Die opsomming staat in Sahih Muslim 8a, een overlevering die bekendstaat als de hadith van Gabriël. Een aantal van de onderwerpen staat ook bij elkaar in Koran 4:136.

In het verhaal stelt een bezoeker Mohammed afzonderlijke vragen over de islam, geloof en voortreffelijkheid in de aanbidding. Aan het einde identificeert Mohammed de bezoeker als Gabriël. Het antwoord over geloof noemt zes artikelen. Het antwoord over de islam noemt de handelingen die bekendstaan als de vijf zuilen van de islam. De volgorde van de vragen verklaart waarom beide lijsten in een introductie kunnen staan.

Wie vers 4:136 naast de hadith legt, ziet dat het vers vijf van de onderwerpen bij elkaar zet. De hadith noemt Gods beschikking uitdrukkelijk in het antwoord over geloof. De zes artikelen vatten dat antwoord samen. De koranpassages hieronder laten elk onderwerp in zijn eigen verband zien. Ze hoeven niet dezelfde volgorde te gebruiken als de lijst in de hadith.

Geloof in één God staat aan het begin

Allah is het Arabische woord voor God. Tawhid is de leer van zijn eenheid. Soera 112 van de Koran, al-Ikhlas, beschrijft God als één en zonder gelijke. In de islam richt aanbidding zich op God. De twee delen van de shahada, de geloofsbelijdenis, bevestigen dat alleen God aanbidding waard is en erkennen Mohammed als zijn boodschapper.

Deze uitspraken verbinden geloof in God met de manier waarop leiding mensen bereikt. De belijdenis noemt Mohammed een boodschapper. Zijn taak is het doorgeven van de openbaring die hem is toevertrouwd. Bij een korte vertaling kun je eerst lezen wat ze zegt over God en vervolgens wat ze zegt over Mohammeds rol. Beide uitspraken horen bij dezelfde belijdenis en leggen een ander onderdeel uit.

Ook alledaagse uitdrukkingen krijgen zo betekenis. Het artikel over de betekenis en het gebruik van bismillah laat zien hoe iemand Gods naam kan aanroepen bij het begin van een handeling. Een korte zin kan in een alledaagse situatie uitdrukken wat iemand gelooft. De manier waarop mensen de uitdrukking gebruiken en de leer waarnaar ze verwijst, zijn twee onderdelen van het religieuze leven.

Geloof in engelen omvat de rol van Gabriël

Engelen behoren in het islamitische geloof tot het onzichtbare. Koran 2:285 noemt in één vers het geloof in God, engelen, geschriften en boodschappers. Koran 2:97 noemt Gabriël, ook Jibril, en beschrijft hoe hij Mohammed door Gods wil de openbaring brengt. In de hadith van Gabriël verschijnt hij als degene die de vragen stelt over de islam en het geloof.

De passages plaatsen Gabriël in verschillende scènes. De ene gaat over het brengen van openbaring. De andere beschrijft een gesprek waar de aanwezigen van leren. In beide gevallen vervult de engel een taak volgens Gods wil. Door de passende passage op te zoeken kun je die taak uitleggen zonder alleen op een afbeelding of de vertaling van het woord engel af te gaan.

Wie de plaats van engelen en boodschappers wil vergelijken, kan beginnen met het vers over de overdracht. De openbaring is wat wordt overgebracht. Gabriël is de engel die haar brengt en Mohammed ontvangt en verkondigt haar. Zo zijn er verschillende rollen in dezelfde gebeurtenis, ook al staan ze in een korte inleiding dicht bij elkaar.

Geopenbaarde geschriften omvatten de Koran en eerdere openbaring

Moslims beschouwen de Koran als openbaring aan Mohammed. Het geloofsartikel omvat ook geschriften die God eerder heeft geopenbaard. Koran 3:3 noemt de openbaring aan Mohammed naast de eerdere Tora en het Evangelie. Koran 5:46 verbindt het Evangelie met Jezus en noemt de Tora die eraan voorafging. Dit zijn verwijzingen naar vroegere openbaring in het verhaal dat de Koran zelf geeft.

Een joodse of christelijke gemeenschap kan haar canon beschrijven aan de hand van de geschiedenis van haar eigen teksten. De islamitische formulering gaat over wat God aan profeten heeft geopenbaard, met inbegrip van de tekst die moslims als Koran voordragen. Als vertalingen verschillende namen gebruiken, helpen het nummer van de soera en dat van het vers om dezelfde passage terug te vinden.

Een geschreven exemplaar geeft zicht op de manier waarop de tekst is gelezen en doorgegeven. Het artikel over verluchting en leesmarkeringen in koranhandschriften laat zien hoe een handschrift de lezer helpt zijn plaats te vinden. De verwijzingen naar soera en vers werken in verschillende exemplaren en vertalingen, ook wanneer de indeling van de bladzijde of de vertaalkeuze verschilt.

Geloof in profeten plaatst Mohammed in een langere traditie

Moslims erkennen vroegere profeten, onder wie Abraham, Mozes en Jezus. In Koran 21:25 krijgen de boodschappers vóór Mohammed de opdracht mensen op te roepen God te aanbidden. Koran 33:40 noemt Mohammed Gods boodschapper en het zegel van de profeten. Deze passage vormt een basis voor de gangbare islamitische overtuiging dat hij de laatste profeet is.

Wie de namen uit de Bijbel kent, kan bij Abraham, Mozes en Jezus beginnen. De islam geeft die personen een plaats in zijn eigen verhaal over profetie. De geschriften en de boodschappers staan afzonderlijk in de lijst. Het ene onderwerp betreft wat is geopenbaard. Het andere betreft de mensen die het moesten overbrengen. De rol van Gabriël als engel die de openbaring brengt, verschilt van die van de menselijke profeten.

De Laatste Dag gaat over opstanding en verantwoording

De Laatste Dag verwijst naar de opstanding en Gods oordeel. Het gaat om het geloof dat mensen aan God verantwoording afleggen voor hun leven. In Koran 99:7–8 worden zelfs goede of slechte daden met een heel klein gewicht zichtbaar. Dat beeld maakt verantwoording concreet door aandacht te geven aan handelingen die in het dagelijks leven gemakkelijk over het hoofd worden gezien.

De hadith van Gabriël houdt geloof in de Laatste Dag apart van de vraag wanneer het Uur aanbreekt. Geloof in de Laatste Dag staat in de lijst. Het antwoord over het tijdstip noemt geen datum. Dat onderscheid helpt als iemand beweert het tijdstip van de opstanding te hebben berekend. De hadith gaat over geloof en verantwoordelijkheid en geeft geen datum voor het Uur.

In vertalingen kom je ook Dag des Oordeels of Dag van de Opstanding tegen. Opstanding benadrukt het terugkeren tot leven. Oordeel legt de nadruk op de verantwoordelijkheid voor daden. De korte passage in soera 99 gebruikt het gewicht van daden als voorbeeld. Het is een passage over een aspect van die dag, met een eigen beeld en verband.

Gods beschikking en menselijke verantwoordelijkheid

Qadar wordt vaak vertaald als Gods beschikking of maat. In het verhaal van Gabriël gaat het over goed en kwaad. Koran 54:49 gebruikt taal over maat of beschikking bij de schepping. Koran 76:3 spreekt over de weg die mensen is gewezen en hun verschillende reacties erop. Samen helpen de teksten begrijpen waarom de vraag naar menselijke verantwoordelijkheid ook in de discussie over de beschikking naar voren komt.

Islamitische theologen hebben de verhouding tussen Gods kennis, zijn wil en het handelen van mensen op verschillende manieren beschreven. De zes artikelen benoemen het geloof. De uitwerking van de relatie is het onderwerp van die theologische verklaringen. Een alledaags voorbeeld is inshallah, of ‘als God het wil’. Mensen kunnen plannen maken en tegelijk erkennen dat zij het resultaat niet zelf kunnen garanderen.

De artikelen naast de praktijk en andere tradities

De geloofsbelijdenis, het dagelijkse gebed, zakat, vasten in de ramadan en de bedevaart voor wie die kan ondernemen, zijn de vijf zuilen in de bekende formulering. De zes artikelen noemen geloofsovertuigingen. De vragen worden in het verhaal van Gabriël na elkaar gesteld. Een handeling kan geloof uitdrukken. Zakat betalen is een plicht, en geloof in de Laatste Dag geeft context aan de verantwoordelijkheid waarmee iemand die plicht benadert.

Andere islamitische tradities ordenen hun onderwijs op een eigen manier. In zijn twaalversjiitische lessen over de wortels van de religie noemt Sayyid Sa‘eed Akhtar Rizvi Gods eenheid, goddelijke rechtvaardigheid, profeetschap, het imamaat en opstanding of oordeel. Drie van de onderwerpen overlappen duidelijk met de soennitische lijst. Het verschil in het aantal koppen zegt op zichzelf weinig over alle andere opvattingen van een school of persoon.

Antwoorden van mensen leveren een ander soort bewijs. De studie van Pew Research Center uit 2012 ging over moslims uit 39 landen en gebieden. Geloof in één God en in Mohammed als zijn profeet was wijdverbreid, terwijl andere antwoorden over geloof en praktijk verschilden. De gesprekken vonden plaats van 2008 tot 2012. Het onderzoek beschrijft de deelnemers en die periode. De religieuze bronnen documenteren de leer.

Passages en documenten om verder te lezen

• Sahih Muslim 8a, Boek van het Geloof bevat het gesprek waarin geloof en praktijk apart worden genoemd.
• Koran 4:136 noemt God, boodschappers, geschriften, engelen en de Laatste Dag.
• Koran 112 gaat over Gods eenheid.
• Koran 2:97 noemt de rol van Gabriël bij de openbaring.
• Koran 3:3 noemt de openbaring aan Mohammed, de Tora en het Evangelie.
• Koran 33:40 noemt Mohammed het zegel van de profeten.
• Koran 99:7–8 spreekt over daden met een heel klein gewicht.
• Koran 54:49 gebruikt het woord dat met maat of beschikking samenhangt.
• De lessen van Rizvi geven een twaalversjiitische uitleg van de wortels van de religie.
• Het rapport van Pew Research Center documenteert de enquête en haar bereik.