Hoe herken je de spleten in een platgeweven kelim?

Hoe herken je de spleten in een platgeweven kelim?

Muslim Post Editorial Desk@muslimpost

Volg ketting, inslag en de openingen tussen kleuren. Vergelijk vlakke tapijten en een zadeltas om spleetweefsel, gekoppelde inslagen en geknoopte pool te onderscheiden.

Een kelim is een platgeweven textiel. Om het spleetweefsel te herkennen dat bij veel kelims voorkomt, volg je de grens tussen twee kleuren. Iedere inslagkleur beweegt heen en weer binnen haar eigen vlak. Als twee naast elkaar liggende inslagen om verschillende kettingdraden terugkeren, kan ertussen een smalle opening blijven. Een overzichtsfoto plaatst de lijn in het ontwerp. Een vergroting laat zien hoe de draden rond de opening lopen.

Lees het woord kelim samen met de collectiebeschrijving. Een tapijt met die naam kan met spleten geweven zijn of een andere vlakke constructie hebben. Bij een zadeltas kan de techniek beperkt blijven tot een deel van het voorvlak. De voorbeelden hieronder laten zien hoe je de ketting en inslag, de randen en de naden en de benaming van het afzonderlijke voorwerp kunt onderzoeken.

Waar een spleet tussen twee kleuren ontstaat

De kettingdraden lopen in de lengte door het getouw. De inslag kruist die draden. In inslaggedomineerd weefsel kunnen de dwarsdraden een groot deel van de ketting bedekken. Bij spleetweefsel loopt een gekleurde inslag over het deel waarin die kleur nodig is. Bij de rand keert de draad om. De inslag van de naastliggende kleur kan om een andere kettingdraad teruglopen. Als meerdere gangen op dezelfde punten omkeren, blijven de kleurvlakken over een korte afstand gescheiden. De opening loopt in de richting van de ketting. De gids over Syrisch textiel van het Katonah Museum of Art beschrijft het keerpunt bij de kleurgrens. De tentoonstelling van The Met over tapisserietechniek illustreert verschillende ontmoetingen en keerpunten van inslagdraden.

Zoek op een detailfoto naar lussen aan weerskanten van de opening. Een rij intacte lussen kan wijzen op een grens die tijdens het weven is aangebracht. Een scheur kan bestaande draden verbreken of het ontwerp doorkruisen. Een vouw kan een schaduw werpen zonder de lussen te tonen. Geef in een bijschrift eerst aan waar de donkere lijn ligt. Benoem haar als een weefspleet als de draden en de beschreven techniek daarvoor beide aanwijzingen geven.

Vergelijk zo mogelijk dezelfde kleurgrens op meer dan één plaats in het patroon. Een herhaling kan duidelijkere draden laten zien dan een versleten deel. Kijk daarbij naar de richting in het textiel zelf. Een foto kan immers gedraaid zijn. De franje of de zichtbare uiteinden van de kettingdraden kunnen helpen om de richting vast te leggen.

Hoe je vlak weefsel en geknoopte pool onderscheidt

Bekijk het oppervlak en zoek daarna een afbeelding van de zijkant of rand. In een vlak weefsel kunnen kruisende draden in het vlak van het doek het patroon vormen. Bij een geknoopt tapijt vormen opstaande draaduiteinden een apart oppervlak boven de grond. De weefnotities van The Met bij Portable Storage vergelijken vlakke tapisserie, pool en omwikkelde draden op verwante tassen. Een foto vanuit een lage hoek kan het hoogteverschil tonen. Als de voorkant versleten is, helpt soms een beter beschermde rand of de achterkant.

In het objectrecord staat ook informatie over het gebruik. De gids over gebedskleden behandelt gebruik en oriëntatie. Een boogvorm in het patroon helpt om een deel van het tapijt aan te wijzen. Om de weefstructuur vast te stellen kijk je naar vezel, techniek en detailfoto. Als een museum het een gebedskleed noemt, kun je die term behouden en materiaal en techniek afzonderlijk noemen. Een titel kan het algemene woord tapijt bevatten terwijl het lokale woord in een ander veld staat.

Twee collectiebeschrijvingen met dezelfde plaatselijke naam

Het Textile Museum of Canada beschrijft het tapijt T87.0589 uit Konya met de plaatselijke naam kelim. De datering is 1860 tot 1880. Het materiaal is wol en de techniek is tapisserie met spleten. Het tapijt meet 293 bij 134 centimeter. Hetzelfde museum registreert T87.0358 uit Moldavië ook als een wollen kelim. Die is gedateerd op 1910 tot 1920, meet 311 bij 188 centimeter en is beschreven als inslaggedomineerd weefsel met gekoppelde inslagen. Aan de afzonderlijke velden kun je datum, plaats, maat en techniek aflezen.

Een opvallende verticale lijn in de foto van een vlak tapijt verdient een vergroting. Lees eerst hoe het museum de techniek noemt en bekijk daarna de ontmoeting van de draden. Eén plaatselijke naam kan meerdere verbindingen tussen kleuren omvatten. Zet bij een vergelijking beide inventarisnummers naast de desbetreffende afbeelding. Zo kan de lezer het verschil in de techniekvelden zelf nakijken, terwijl de gemeenschappelijke vezel en naam zichtbaar blijven.

Wat naden, franjes en uiteinden laten zien

Een kleurgrens ligt binnen één doek. Een naad kan twee hele banen verbinden. De catalogus A Nomad’s Art van het George Washington University Museum en The Textile Museum beschrijft de West-Anatolische kelim 2013.2.15 als twee banen op getouwbreedte die aan elkaar zijn genaaid. De kelim dateert uit de eerste helft van de negentiende eeuw. De catalogus vermeldt een geknoopte kettingfranje, spleetweefsel en andere structuren. De maat in ketting- en inslagrichting is 351 bij 163 centimeter. Een lange verbinding door het midden kan de naad tussen de banen zijn. Korte openingen tussen kleuren zitten binnen een baan.

Dezelfde catalogus onderscheidt verschillende manieren om een uiteinde en een rand af te werken. Een geknoopte kettingfranje toont hoe de draden in de lengterichting eindigen. Een dichtgeweven band kan een groter deel ervan bedekken. Langs de lange kanten zit de zelfkant, de rand die tijdens het weven ontstaat. Geef aan of een detail de kopse kant, zelfkant of middennaad toont voordat je een opening beschrijft. De gids over de banen van suzani-borduurwerk laat zien hoe je een naad in ander textiel kunt onderzoeken. Het patroon daarvan wordt door borduurwerk gemaakt.

Waarom één zadeltas meerdere technieken kan bevatten

The Met dateert de dubbele zadeltas 2015.490.29 rond 1880 en schrijft haar toe aan de streek van Reyhanlı in Hatay. De voorkant bevat spleetweefsel, inslaggedomineerde platbinding, een diagonale rand in sumak en gevlochten details. De achterkant is beschreven als inslaggedomineerde platbinding. Door beide zijden te vergelijken kun je elke techniek op de juiste plaats aanwijzen. Heybe is de naam van de dubbele zadeltas als vorm. Spleetweefsel beschrijft een deel van haar opbouw.

Het onderzoek van The Met naar de tas uit een marktstad vond een metalen strook om een textiele kern. Die bestond vooral uit koper en had een zinkrijk oppervlak dat op messing leek. De onderzoekers gebruikten microscopie met zichtbaar licht en rasterelektronenmicroscopie. De goudkleur kun je op een foto aanwijzen. De samenstelling komt uit het onderzoek aan de draad. Zet die uitkomst bij het deel met de metaaldraad. Houd de beschrijving van het weefsel bij de juiste kant van de tas.

Hoe kleurgrenzen het patroon tekenen

Bekijk een getrapte rand van een afstand en van dichtbij. In het overzicht kunnen opeenvolgende kleine verschuivingen als een diagonaal overkomen. Een detail toont de trappen die bij opeenvolgende inslagen horen. Zoek langs een rechtere grens naar meerdere keerpunten achter elkaar. De gids over terugkerende geometrische patronen legt uit hoe je een vorm op een groter vlak volgt. In het weefsel maken draden sommige lijnen direct zichtbaar. Andere vormen ontstaan pas wanneer je kleine randen als geheel bekijkt.

Zoek ook de omlijstende band. Daar kan een motief zich herhalen, van richting veranderen of een centraal veld omlijsten. Deze woorden zijn bruikbaar in verschillende ambachten. De gids over bedrukte kangastof toont hoe een rand om een veld is aangebracht op een bedrukte stof. Volg bij een kelim de draden aan één zijde van de band om het weefverband te beschrijven. Om een betekenis, plaats of maker toe te schrijven heb je naast een visuele overeenkomst gegevens over het voorwerp nodig.

Hoe je een museumfoto leest en een bijschrift schrijft

Begin met het hele doek en bepaal de kettingrichting als een uiteinde of franje zichtbaar is. Zoek een vergroting waar twee kleuren elkaar ontmoeten. Kijk naar smalle openingen, gekoppelde inslagen, omwikkelingen of verhoogde pool. Zoek daarna de zelfkant, een naad en de afwerking van de uiteinden. Het detail toont een ontmoeting van draden. De overzichtsfoto geeft de plaats ervan binnen het ontwerp en de afmetingen van de hele kelim.

Schrijf bij de foto het inventarisnummer, de datering uit de beschrijving, het materiaal en de techniek. Behoud het woord tapijt of zadeltas als het museum dat gebruikt. Als een techniek slechts aan één kant voorkomt, noem die kant. Bij Konya ondersteunt het techniekveld spleetweefsel en bij Moldavië gekoppelde inslagen. Bij de zadeltas worden voorkant, achterkant en sluiting afzonderlijk beschreven. Met een inventarisnummer kan een lezer de gebruikte bron terugvinden.

Als je maar één foto hebt, kun je aangeven welke waarneming daarmee te maken is. Een lijn op de rand komt uit het beeld. Een omschrijving van de vezel of het weefsel kan uit de collectiebeschrijving komen. Een uitspraak over koper of zink komt uit het onderzoek aan het materiaal. Door de informatie op die manier bij elkaar te zetten blijft het onderscheid ook in een kort bijschrift duidelijk.

Collectiebeschrijvingen en technische bronnen