De zes soennitische hadithboeken en hoe je een verwijzing terugvindt

De zes soennitische hadithboeken en hoe je een verwijzing terugvindt

Muslim Post Editorial Desk@muslimpost
0

Herken de zes verzamelingen en leer aan de hand van een voorbeeld hoe je nummers, hoofdstukken, uitgaven en de beoordeling van een hadith vastlegt.

De zes hadithboeken die in de soennitische traditie vaak samen worden aangehaald, zijn Sahih al-Bukhari, Sahih Muslim, Sunan Abi Dawud, Jami at-Tirmidhi, Sunan an-Nasa’i en Sunan Ibn Majah. De naam Kutub al-Sittah betekent de Zes Boeken. Als je een overlevering zoekt, begin je met de naam van de verzameling. Houd het nummer, het hoofdstuk en de uitgave bij elkaar. Eén los nummer kan naar verschillende teksten verwijzen.

Hoe de Zes Boeken een vaste groep werden

Elk boek heeft een eigen samensteller en indeling. De gewoonte om precies zes werken als groep te behandelen, ontstond door het werk van latere geleerden. De geschiedenis van de Kutub al-Sittah in de islamitische encyclopedie van de TDV beschrijft het gebruik van een eerdere groep van vijf, de plaats van Ibn Majah op een invloedrijke lijst van zes en de keuze voor de Muwatta van Malik of de verzameling van al-Darimi in sommige andere lijsten. Met de huidige indeling begrijp je een bekende afkorting. Bij een oudere auteur moet je nagaan welke lijst hij bedoelde.

Hadithverzamelingen bewaren overleveringen en ordenen ze voor studie. De Koran is een afzonderlijke tekst, die wordt aangehaald per soera en vers. De gids over de Koran en andere islamitische geschriften licht dat onderscheid toe. Hier gaat het om een praktische vraag: welke tekst bedoelt iemand met “Muslim 1907a” en welke gegevens heeft een andere lezer nodig om die later te openen?

Begin bij Sahih al-Bukhari en Sahih Muslim

De term Sahihayn slaat meestal op Sahih al-Bukhari, samengesteld door Muhammad ibn Isma‘il al-Bukhari, en Sahih Muslim, samengesteld door Muslim ibn al-Hajjaj. In beide titels staat sahih, dat “deugdelijk” of “authentiek” kan betekenen. De verzamelingen zijn verdeeld in grotere thematische boeken en kleinere hoofdstukken. Als je het onderwerp weet, vind je via de titels vaak sneller een beginpunt dan via een lange lijst met nummers.

Bukhari begint met het boek over de Openbaring. Daarin staat de overlevering over intentie. Bij Muslim vind je een verwante versie in het Boek over bestuur. De hoofdstuktitel daar verwijst naar het belang van intentie bij expedities en andere daden. Het uitgangspunt en de metgezel die het verhaal doorgeeft, kunnen overeenkomen terwijl de plaats in de verzameling verschilt. De titel helpt je de passage te situeren. De gids over keten en tekst van een hadith legt uit hoe je de onderdelen van de overlevering herkent.

Herken de vier overige verzamelingen

Begint een citaat met een van de volgende namen, gebruik dan eerst de inhoudsopgave en open vervolgens de specifieke tekst. Tussen haakjes staan schrijfwijzen die je in catalogi of zoekresultaten kunt tegenkomen.

VerzamelingSamenstellerWat je kunt controleren
Sunan Abi Dawud (Sunan Abu Dawud)Sulayman ibn al-Ash‘ath al-SijistaniZoek in de hoofdstukken over recht en praktijk. De catalogus van JAKIM over Abu Dawud legt uit dat de verzameling overleveringen met uiteenlopende beoordelingen bevat.
Jami at-Tirmidhi (Jami al-Tirmidhi)Muhammad ibn ‘Isa al-TirmidhiLees zowel het verhaal als de opmerkingen die erop volgen. De inhoudsopgave van Jami at-Tirmidhi omvat onderwerpen als eredienst en gedrag.
Sunan an-Nasa’i (Sunan al-Nasa’i)Ahmad ibn Shu‘ayb al-Nasa’iControleer de titel van het werk. De digitale uitgave van Sunan an-Nasa’i heet al-Mujtaba, de selectie die ook de kleinere Sunan wordt genoemd.
Sunan Ibn MajahMuhammad ibn Yazid Ibn Majah al-QazwiniBegin bij het hoofdstuk en noteer hoe de afzonderlijke overlevering is beoordeeld. De catalogus van JAKIM over Ibn Majah licht de plaats in de groep van zes toe en beschrijft de variatie in de verzameling.

Arabische namen worden op verschillende manieren overgeschreven. In deze titels verwijzen Abu Dawud en Abi Dawud naar het werk van dezelfde samensteller. De ene databank schrijft al-Tirmidhi, de andere at-Tirmidhi. Gebruik bij je zoekopdracht eerst de schrijfwijze van de catalogus zelf. Wie het werk in een gedrukte uitgave wil terugvinden, heeft een uitgebreidere bronvermelding nodig.

Houd werk, uitgave en vindplaats uit elkaar

De verzameling is het werk. Een uitgave is een gepubliceerde versie die bijvoorbeeld de bezorger, de vertaler, de uitgeverij en het jaar vermeldt. Een boek binnen de verzameling is een inhoudelijke onderverdeling. Een band of deel is een materiële of uitgeefeenheid. Een nieuwe opmaak, een andere verdeling in delen of toegevoegde aantekeningen kunnen het paginanummer veranderen. Bij een online vermelding hoort het nummer bij het systeem dat naast de tekst wordt genoemd.

Een concreet voorbeeld staat in de catalogus van de Library of Congress bij een vierde band van al-Bukhari. De beschrijving dateert dit exemplaar op perkament op 1174–1175 en noemt het de vierde band van een reeks waarvan het totale aantal banden onbekend is. Het nummer beschrijft het exemplaar. “Boek 4” op een huidige website is een ander type aanduiding. De gids over colofons en eigendomsaantekeningen laat zien hoe sporen in een exemplaar iets over de herkomst kunnen vertellen. De bibliografische aantekeningen van UC Merced over soennitische verzamelingen geven voorbeelden van gedrukte uitgaven en vertalingen.

Een foto van een losse bladzijde laat niet altijd zien uit welke uitgave die komt. Vraag zo mogelijk ook om de titelpagina of het colofon van de uitgave. De titel bovenaan de tekst kan de naam van het thematische boek zijn. Het nummer op de rug duidt de band aan. Door de vertaler of uitgever erbij te schrijven, maak je duidelijk waarop het paginanummer betrekking heeft.

Volg een overlevering door twee verzamelingen

Neem de overlevering van ‘Umar ibn al-Khattab die handelingen verbindt met intenties. De ingang in Sahih al-Bukhari geeft Bukhari 1 als referentie en Boek 1, hadith 1 als plaats binnen de verzameling. De pagina vermeldt daarnaast de vroegere USC-MSA-aanduiding deel 1, boek 1, hadith 1. Hier komen de kleine getallen in de verschillende velden overeen. Het volgende voorbeeld laat zien dat dit niet altijd zo is.

De vermelding van de parallelle overlevering in Sahih Muslim geeft 1907a, Boek 33, hadith 222 en in de oudere USC-MSA-nummering Boek 20, hadith 4692. Alle drie leiden naar dezelfde digitale ingang. De letter in 1907a hoort bij de aanduiding. Het naburige nummer 1907b heeft een eigen ingang. Geeft een voetnoot alleen “Muslim 4692”, zoek dan of het nummer bij het oude veld past en controleer de overleveraar en inhoud in het gevonden verslag.

Een bruikbare notitie is bijvoorbeeld: “Sahih Muslim 1907a, Boek over bestuur, boek 33, hadith 222. Oudere USC-MSA-nummering: boek 20, hadith 4692. Overlevering van ‘Umar over intenties.” Vermeld bij een druk de uitgave, het deel en de bladzijde die je hebt geraadpleegd. Bewaar bij een online tekst de directe link. Zo kan een andere lezer de vondst controleren als de menu’s van een site veranderen.

Noteer overlevering en beoordeling apart

Met de naam van een verzameling geef je aan waar een overlevering staat. Een beoordeling van authenticiteit gaat over het verslag of de bestudeerde overleveringsroute. Eén digitale pagina kan ook zowel een opmerking van de samensteller als een beoordeling van een latere uitgever tonen. Schrijf voor elk veld op van wie de uitspraak komt. Dan blijft het onderscheid bestaan wanneer je de tekst in een lesblad of een discussie gebruikt.

Jami at-Tirmidhi 2517 gaat over het vastbinden van een kameel en vertrouwen op God. In de vertaalde opmerking van de samensteller heet de geciteerde route via Anas gharib. Het afzonderlijke veld met de beoordeling vermeldt Hasan (Darussalam). Dezelfde ingang laat Boek 37, hadith 103 zien. Voor de Engelse vertaling staat er deel 4, boek 11, hadith 2517. Neem deze gegevens met hun herkomst over. De gids over overleveringen bij het reciteren van soera Al-Mulk geeft een tweede voorbeeld van aangrenzende teksten over hetzelfde onderwerp met verschillende beoordelingen.

Zoek een bron als je alleen een zin hebt

Begin met een paar opvallende woorden en de naam van de overleveraar, als die erbij staat. Zoek eerst in de genoemde verzameling. Probeer zo nodig een Arabische uitdrukking of een andere vertaling. Open de resultaten die passen, lees de hoofdstuktitel en de omliggende tekst en vergelijk de overleveraar en strekking. Een gedeeld onderwerp kan leiden naar meerdere verwante versies.

Zoek verder als je de tekst in de zes boeken niet kunt vinden. Een bloemlezing kan passages uit verschillende verzamelingen bijeenbrengen. Een commentaar kan de overlevering citeren en er uitleg aan toevoegen. Een musnad kan stukken per metgezel ordenen, zoals de catalogus van JAKIM bij de Musnad van Ahmad laat zien. Noteer bij een vondst in een bloemlezing die vindplaats. Volg een eventuele verwijzing naar de oorspronkelijke verzameling als een aparte controle.

Leg voor je de vondst deelt de verzameling, het hoofdstuk, het hele nummer en de nummering vast. Noteer uitgever of platform, vertaling en toegeschreven beoordeling in losse velden. Voeg de directe link of de gegevens van uitgave en pagina toe. Blijft de uitkomst onzeker, zeg dan wat je vond en waarover je twijfelt. Een andere naam of een onvolledig citaat kan de doorslag geven.

Houd in een bibliografie twee regels bij. In de eerste staat de verwijzing zoals je die hebt gekregen. In de tweede staat de bron die je hebt geopend. Bij “Muslim, boek 20, nr. 4692” behoud je de oorspronkelijke woorden op de eerste regel, terwijl je op de tweede de oudere telling, 1907a en het onderwerp intentie toevoegt. Wie een andere uitgave gebruikt, kan nu ook op metgezel en hoofdstuk zoeken. De oorspronkelijke notitie blijft zichtbaar en de aanvulling is te herleiden.