De Zwarte Steen van de Kaäba: plaats, tawaf en geschiedenis

De Zwarte Steen van de Kaäba: plaats, tawaf en geschiedenis

Muslim Post Editorial Desk@muslimpost
0

Waar zit de Zwarte Steen in Mekka? Bekijk hoe pelgrims er de tawafronden mee tellen en lees wat de hadiths en kronieken over de steen vertellen.

De Zwarte Steen, in het Arabisch Hajar al-Aswad en ook geschreven als Hajr e Aswad, zit in de oostelijke hoek van de Kaäba in de Grote Moskee van Mekka. Tijdens de tawaf gebruiken pelgrims die hoek als begin- en eindpunt van iedere ronde. Hadiths beschrijven dat de profeet Mohammed de steen kuste of aanraakte, en ook dat hij ernaartoe wees. Pelgrims kunnen vanaf hun eigen route zien wanneer ze ter hoogte van de hoek zijn. De gids over de Kaäba geeft meer uitleg over het gebouw en de gebedsrichting van moslims.

Een pelgrimsgids legt uit hoe de hoek wordt gebruikt tijdens de tawaf. Een hadith met nummer laat zien wat een bepaalde persoon heeft overgeleverd. Een kroniek vermeldt wanneer de steen is weggevoerd en teruggebracht. Een museumcatalogus dateert een afzonderlijke voorstelling. Kies de bron die past bij de vraag over de plaats, het gebruik of een gebeurtenis uit de geschiedenis van de steen.

In welke hoek van de Kaäba zit de Zwarte Steen?

Het artikel over de Zwarte Steen in Saudipedia plaatst de steen in de zuidoostelijke hoek aan de oostkant. De Jemenitische Hoek ligt aan het andere uiteinde van de aangrenzende muur. Het artikel beschrijft zichtbare fragmenten binnen een ovale zilveren omlijsting. Deze rand beschermt de steen. Kijk op een close-up naar de zilverkleurige buitenrand en het donkere gedeelte daarbinnen. Wanneer een bijschrift een materiaal noemt, helpt dit je te bepalen of het over de steen, de rand of de muur gaat.

Andere herkenningspunten hebben hun eigen namen. De standplaats van Abraham, Maqam Ibrahim, is een afzonderlijke plek die met het gebed verbonden is. Koran 2:125–127 noemt deze plek, het reinigen van het Huis voor wie er aanbidt en Abraham (Ibrahim) en Ismaël (Isma’il) die het fundament ervan optrekken. De gids over de kiswah behandelt de stof die de Kaäba bedekt. Op een foto bedekt die stof de muren. De steen zit in de omlijsting aan de hoek.

Lees bij een foto of tekening eerst het bijschrift. Kijk of het een hoek, meerdere muren of de hele gebedsruimte van bovenaf laat zien. Links op de afbeelding hangt af van het standpunt van de fotograaf of van de compositie van de kunstenaar. Gebruik een plattegrond met windrichtingen om de echte positie op het gebouw te vinden. Als je de namen op een plattegrond noteert, kun je op een tweede regel zetten waar ze in de afbeelding staan.

Hoe de steen één tawafronde markeert

Koran 22:29 spreekt over het rondgaan om het Oude Huis. Het verslag van Jabir in Sahih Muslim 1218a beschrijft hoe Mohammed het Huis bereikt, aan de rondgang begint en zeven ronden aflegt. Daarna noemt het de gang naar de standplaats van Abraham. Je kunt de handelingen vanaf de hoek volgen tot wat het verslag over het einde van zeven ronden vermeldt.

De Nusuk-gids bij de umra legt uit dat tawaf begint ter hoogte van de Zwarte Steen. De beweging gaat tegen de klok in met de Kaäba aan je linkerhand. Als je na een volledige rondgang voor het eerst terug bent op dezelfde lijn, is de eerste ronde voltooid. Tel verder tot zeven. Schrijf bijvoorbeeld bij de eerste uitlijning ‘start’ en bij de eerste terugkeer ‘ronde één’. Zo blijft zichtbaar op welk moment je daadwerkelijk begonnen of teruggekeerd bent.

De hadj-gids van het Saoedische ministerie voor Hadj en Umra beschrijft hoe de steen alleen benaderd wordt als dat kan zonder te duwen of anderen te hinderen. Bij drukte geeft de gids aan dat je richting de steen kunt wijzen en Allahu akbar kunt zeggen terwijl je met de stroom meeloopt. Je kunt de hoek ook als herkenningspunt gebruiken op grotere afstand. De gids over de rituelen van de umra beschrijft de stappen voor en na tawaf.

Het ministerie geeft afzonderlijke aanwijzingen over de Jemenitische Hoek. Als beide namen op een afbeelding staan, controleer welke hoek de rondetelling bepaalt. Pelgrims op verschillende afstanden leggen uiteenlopende afstanden af. De voltooide ronde wordt vanaf de terugkeer op dezelfde hoogte geteld. De aanwijzingen voor drukte houden er rekening mee dat anderen op hetzelfde moment rondgaan.

Waarom pelgrims de steen kussen, aanraken of ernaartoe wijzen

Sahih al-Bukhari 1597 vertelt dat Umar ibn al-Khattab naar de Zwarte Steen ging, hem kuste en zijn handeling toelichtte. Hij wist dat de steen zelf geen macht had om te schaden of te baten. Hij volgde het voorbeeld dat hij bij de Boodschapper van God had gezien. Het verslag brengt handeling en uitleg samen. Het gebaar hoort voor Umar bij het volgen van het voorbeeld van de profeet tijdens de aanbidding van God.

In Sahih al-Bukhari 1613 meldt Ibn Abbas een andere handeling. Mohammed reed tijdens de tawaf op een kameel. Telkens als hij ter hoogte van de hoek kwam, wees hij ernaartoe en sprak hij de takbir, de verklaring van Gods grootheid. Geef bij een vergelijking aan welke passage de uitleg van Umar bevat en welke passage de handeling van Mohammed tijdens de rondgang beschrijft. De uitleg over hadithteksten en verwijzingen laat zien waarom je het nummer en de collectie samen noteert.

De hoek heeft een functie in de telling. De overleveringen geven het voorbeeld achter de gebaren. De aanwijzingen van het ministerie zijn bedoeld om in een hedendaagse menigte te blijven doorlopen. Met gescheiden bronverwijzingen kan een lezer zien wie iets zag en waar de actuele aanwijzing over loopruimte te vinden is.

Wat zeggen de bronnen over de oorsprong en kleur?

In Jamiʿ al-Tirmidhi 877 staat een overlevering van Ibn Abbas. Mohammed zegt daarin dat de Zwarte Steen uit het paradijs kwam, witter was dan melk en door de zonden van mensen donker werd. Het verslag staat in het boek over de hadj, in een hoofdstuk over de verdiensten van de steen, de hoek en de standplaats. De verwijzing maakt duidelijk waar het religieuze verhaal en de vergelijking met melk vandaan komen.

Het verhaal over Abraham en Ismaël in 2:125–127 gaat over het Huis, de fundamenten en de aanbidding. Voor de passage over de herkomst en verkleuring van de steen ga je naar de hadith. Voor de zichtbare delen van de steen en de omlijsting is het artikel over de locatie een bron. Een bewering over de minerale samenstelling vraagt een onderzoek van de steen zelf.

Het verhaal over Mohammed en de herbouw van de Kaäba

In de profetenbiografie die door Ibn Hisham is overgeleverd, bouwen de Qoeraisj de Kaäba opnieuw. De groepen zijn het oneens over wie de Zwarte Steen zal plaatsen. Mohammed vraagt om een doek en legt de steen erop. Vertegenwoordigers houden ieder een deel van het doek vast en tillen samen. Op de juiste hoogte zet Mohammed de steen op zijn plaats. De biografie vertelt dit als gebeurtenis vóór de eerste openbaring.

Wie heeft gehoord dat een meningsverschil werd opgelost door de steen samen op een doek te tillen, kan het in deze tekst terugvinden. De biografie legt uit wie meedeed aan de herbouw. De hadith over Umars kus beschrijft een eigen scène. Zet beide bronnen afzonderlijk bij de handeling die je beschrijft.

Wanneer de Qarmaten de steen wegvoerden en terugbrachten

De middeleeuwse kroniekschrijver Ibn al-Athir vermeldt de wegvoering in de aantekening voor 317 AH in al-Kamil fi al-Tarikh. Abu Tahir al-Qarmati en zijn volgelingen kwamen volgens zijn relaas tijdens de bedevaart naar Mekka. Ze namen de steen weg en stuurden hem naar Hajar in Oost-Arabië. Hajar is hier een plaatsnaam. Het Arabische woord hajar in de naam van de steen betekent steen. In zijn aantekening voor 339 AH schrijft hij dat de Qarmaten hem terugbrachten naar Mekka.

De voorvallen liggen meer dan twee decennia uiteen, beide in de tiende eeuw van de gangbare jaartelling. De kopjes van de kroniek volgen de islamitische kalender. Als moderne teksten jaartallen anders omrekenen, kun je beide aantekeningen nog steeds direct vinden onder 317 en 339 AH. Ibn al-Athir schreef na de gebeurtenissen en bewaart een later verslag ervan.

De zilveren omlijsting heeft een eigen geschiedenis. Saudipedia beschrijft een versterking met zilver in de tijd van Abdullah ibn al-Zubayr. De beschermende rand werd volgens het artikel vervangen in 1979 en 2001. Schrijf in een tijdlijn bij die jaren dat het om werk aan de zilveren rand gaat. Houd de jaartallen in de twee kroniekaantekeningen bij de verplaatsing van de steen.

Foto’s, tegels en afbeeldingen van bedevaartplaatsen lezen

Een Ottomaanse tegel uit het midden van de zeventiende eeuw in het British Museum, nummer 2009,6039.1, toont de Grote Moskee met de Kaäba in het midden. Het museum herkent de Zwarte Steen links op de Kaäba zoals deze op de tegel is weergegeven. De afbeelding toont hoe de schilder het gebouw en de steen bij elkaar plaatste. Voor de richting van de echte hoek gebruik je een hedendaagse beschrijving of een plattegrond.

Het Metropolitan Museum of Art beschrijft bij Futuh al-Haramayn, een pelgrimshandboek, de vogelvluchtperspectieven en plaatsaanduidingen in zulke illustraties. Gebruik titel, datum en objectnummer om een verhaal over een specifieke afbeelding te onderbouwen. Een andere camerahoek kan dezelfde muur aan de andere kant van de foto doen verschijnen.

Volg Nusuk om te zien hoe je een ronde telt. Lees Bukhari 1597 voor de uitleg van Umar. Zoek de twee jaartallen in de kroniek voor de wegvoering en terugkeer. Noteer bij een afbeelding de kijkrichting, de hoek en de instelling die het voorwerp beschrijft.