De Slag bij de Gracht: Het beleg van Medina in 627 en de bronnen

De Slag bij de Gracht: Het beleg van Medina in 627 en de bronnen

Muslim Post Editorial Desk@muslimpost

Koranhoofdstuk 33, genummerde hadiths en historisch onderzoek over het beleg van Medina, het vertrek van het verbond en de nasleep.

De Slag bij de Gracht was een beleg van Medina door een verbond onder leiding van de Quraysh uit Mekka. Het wordt meestal gedateerd op 627 n.Chr., het vijfde jaar na de hidjra. De gebeurtenis heet ook de Slag van de Bondgenoten of Al-Ahzab. De bondgenoten vertrokken zonder Medina in te nemen. In soera Al-Ahzab 33:9–25 beschrijft de Koran de angst tijdens het beleg en de ommekeer. Verzen 26–27 gaan over een gebeurtenis die erop volgde. De hadiths bewaren herinneringen aan mensen die in de kou werkten en eten deelden. Veel namen en details die nu met het beleg worden verbonden, staan in later overgeleverde biografische en historische verhalen.

Waarom heeft hetzelfde beleg twee namen?

Khandaq is het Arabische woord voor de gracht waaraan de gebeurtenis haar gangbare naam ontleent. Al-Ahzab staat voor de bondgenoten, de groepen die zich tegenover Medina verenigden. In de titel van het bijbehorende hoofdstuk van Sahih al-Bukhari staan beide namen naast elkaar. De ene herinnert aan iets wat voor de verdediging van de stad werd gebruikt. De andere benoemt het verbond dat de stad belegerde. Het hoofdstuk en de genummerde overlevering staan in Sahih al-Bukhari 4099.

Al-Ahzab is ook de naam van soera 33 van de Koran, die meer onderwerpen heeft dan deze gebeurtenis. In 33:22 staat het woord in een vers over de reactie van de gelovigen toen zij de bondgenoten zagen. In vertalingen staan woorden als bondgenoten, groepen of clans. Wanneer een schoolboek en een vertaling verschillende termen gebruiken, kan de lezer vergelijken waar ze naar verwijzen. De Arabische vorm staat in de woord-voor-woordvermelding voor 33:22 van het Quranic Arabic Corpus.

Zet in een leesnotitie beide benamingen bij elkaar als u de gebeurtenis gaat uitleggen. Geef bij een verwijzing naar de soera aan om welke verzen het gaat. Een lezer die slechts één van beide namen kent, kan dan nog altijd dezelfde passage terugvinden.

Waar past het beleg in de vroege geschiedenis van Medina?

Medina werd de woonplaats van de gemeenschap na de hidjra uit Mekka in 622. Toen het verbond de oase in 627 bereikte, hadden de gemeenschap van Mohammed en de Quraysh al enkele jaren een conflict. De Slag bij Badr, doorgaans gedateerd op 624, was een eerdere botsing. Uhud volgde in 625. Bij de Slag bij de Gracht kwam de druk te liggen op de nederzetting waar de gemeenschap woonde. De artikelen over de hidjra van Mekka naar Medina en de Slag bij Badr leggen uit hoe plaats en datum van deze eerdere gebeurtenissen worden vastgesteld.

In het vers zelf staat een oudere naam van de stad. In 33:13 richt een groep zich tot de mensen van Yathrib, waarmee hier Medina wordt bedoeld. Hetzelfde vers vertelt dat anderen om toestemming vragen om weg te gaan omdat hun huizen onbeschermd zouden zijn. De tekst spreekt die reden tegen. In dit vers zijn zowel de oude naam als verschillende reacties op de druk bewaard. Historicus Ayman S. Ibrahim dateert het beleg op 5 AH of 627, Hudaybiyya op 628 en de inname van Mekka op 630. Zie Koran 33:13 en Ibrahims hoofdstuk in Muhammad’s Military Expeditions.

Vermeld in een chronologische notitie wie het jaartal geeft. De naam Yathrib komt uit een uitspraak waarover het vers bericht. De plaatsing in 627 komt uit historische datering. Houd bij beide soorten informatie de bron erbij om gemakkelijk te kunnen terugvinden wat er precies staat.

Wat zegt soera Al-Ahzab over het beleg?

Aan het begin van Koran 33:9–27 krijgen gelovigen de oproep om te denken aan goddelijke hulp toen er vijandelijke krachten verschenen. Vers 9 noemt een wind en krachten die zij niet konden zien. Verzen 10 en 11 beschrijven grote angst en een zware beproeving. Beelden van ontredderde blikken en harten die tot in de keel lijken te komen, brengen de ervaringen onder druk over. Latere verzen beschrijven uiteenlopende reacties in de nederzetting, onder meer de wens om weg te gaan en de vastberadenheid van mensen die de beproeving door hun geloof begrepen.

Lees de verzen 21–24 achter elkaar. Vers 21 noemt de Boodschapper een voorbeeld. Vers 22 geeft de reactie van de gelovigen toen zij de bondgenoten zagen. Vers 23 vermeldt mensen die trouw bleven aan hun verplichting. Zo wordt duidelijk waarom de passage in religieuze kring wordt gelezen voor vragen over vertrouwen, gedrag en trouw. De gids over soera’s en verzen toont hoe een verwijzing zoals 33:22 in diverse uitgaven en vertalingen naar hetzelfde onderdeel leidt.

Een kort citaat is preciezer als u erbij houdt wie er spreekt of wordt beschreven. In 9–11 worden de gelovigen aangesproken en komt de angst ter sprake. Vers 13 geeft door wat groepen in de stad zeiden. Vers 22 keert terug naar de gelovigen bij het zien van de bondgenoten. Met die details krijgt een losse regel een plaats binnen het geheel.

Wat vertellen de overleveringen over werk, honger en een gedeelde maaltijd?

Anas herinnert zich in al-Bukhari 4099 een koude ochtend. De muhajirun, de emigranten, en de ansar, de mensen die hen in Medina hielpen, werkten samen. Het verhaal noemt hun inspanning en honger en vermeldt dat Mohammed voor beide groepen bad. De namen geven iets prijs over de samenleving van Medina. De mensen die zich in de stad hadden gevestigd en degenen die hen ontvingen, hebben hier een gezamenlijke taak. Een kale chronologie zou deze scène niet kunnen laten zien.

In een andere overlevering ziet Jabir ibn Abdullah Mohammeds honger en spreekt hij met zijn vrouw over eten. Het werk van zijn vrouw om de maaltijd te bereiden is onderdeel van de overlevering. Jabir wilde eerst Mohammed en een kleine groep uitnodigen. Vervolgens zouden veel mensen gegeten hebben van weinig voedsel. Het verhaal presenteert dit als een zegen. De scène gaat ook over schaarste, arbeid in het huishouden en eten delen. Het getal in de overlevering heeft betrekking op de maaltijd. Zie Sahih al-Bukhari 4102.

Hoe liep het beleg af?

Het verbond vertrok. In Koran 33:25 laat God de tegenstanders teruggaan zonder het beoogde resultaat en spaart Hij de gelovigen het gevecht. Lees dit met de herinnering aan de wind en de ongeziene krachten in vers 9. De twee verzen presenteren het ontzet van Medina als goddelijke hulp. Ze geven de afloop en de religieuze betekenis ervan. Een chronologie van het vertrek is een vraag voor historisch onderzoek.

Historicus Lena Salaymeh bespreekt in een proefschrift aan de Universiteit van Californië, Berkeley vroege islamitische historische en juridische teksten. Ze beschrijft een langdurig beleg door een verbond onder leiding van de Quraysh en vertelt dat in oude verhalen slecht weer bij het vertrek wordt genoemd. Dit is haar reconstructie van het materiaal. De woorden in de Koran over de wind en goddelijke hulp hebben een eigen functie binnen de soera. Zie hoofdstuk 1, sectie I van Salaymehs proefschrift.

Wat zeggen de bronnen over de Banu Qurayza na het beleg?

Koran 33:26–27 beschrijft het lot van een groep van de Mensen van het Boek, die in de passage wordt aangeduid door haar steun aan het verbond. Er wordt gesproken over mensen die zijn gedood of gevangengenomen en over bezit dat in andere handen is gekomen. De naam en het aantal staan niet in de verzen. Hadiths en biografische tradities verbinden deze gebeurtenissen met de Banu Qurayza, een specifieke Joodse clan in het Medina van de zevende eeuw. De beschuldiging van steun aan het verbond heeft betrekking op die groep en dat conflict. Salaymeh behandelt de nasleep na het vertrek afzonderlijk in sectie V van hoofdstuk 1.

Abu Sa’id al-Khudri vertelt in Sahih al-Bukhari 4121 dat de Banu Qurayza het oordeel van Sa’d ibn Mu’adh aanvaardden. Het verhaal zegt dat het oordeel inhield dat de strijders gedood en hun nakomelingen gevangengenomen moesten worden. Het geeft geen totaal of namenlijst. Wijs de lezer op de Koran voor de beschrijving van doden en gevangenschap, en op de hadith voor de persoon die het oordeel velde en wat hij volgens de overlevering oordeelde. Latere rechtsgeleerden twistten over de juridische indeling van de gebeurtenis. Salaymeh onderzoekt dit als onderdeel van de rechtsgeschiedenis.

Hoe vergelijken historici de overgeleverde verhalen?

Andreas Görke en Gregor Schoeler volgen verschillende versies van tradities die zijn verbonden met Hisham ibn Urwa en diens vader Urwa. Ze bespreken materiaal van al-Zuhri dat via verscheidene overleveraars bewaard bleef en merken op dat hij vaak geen bron noemt. Ze bekijken ook hoe het langere verhaal van Ibn Ishaq werd doorgegeven. Latere werken kunnen verschillende versies van gedeeld materiaal bewaren. Overeenkomst tussen teksten moet daarom in het licht van hun overlevering worden beoordeeld. Zie hun hoofdstuk over de Gracht en de Banu Qurayza.

Twee gebedsberichten tonen een concreet verschil. Al-Bukhari 4119 noemt het namiddaggebed in een instructie over het vertrek naar de Banu Qurayza. Muslim 1770 noemt het middaggebed. Beide vertellen dat mensen de instructie verschillend begrepen en dat Mohammed geen groep berispte. Nafi en Juwayriya ibn Asma staan in beide getoonde ketens. Noteer zowel de overeenkomst in de overdracht als het verschil in de woorden. De gids voor het lezen van hadithverwijzingen legt uit hoe u de verzameling, het berichtnummer en de overgeleverde tekst controleert.

Begin een kort relaas met de datum, het beleg van Medina en het vertrek. Noem soera 33 voor de angst en opluchting. Geef bij de gedeelde maaltijd of de gezamenlijke arbeid het nummer van de overlevering en bij een historische interpretatie de naam van de onderzoeker. Voor een exacte duur, een aantal slachtoffers of een toeschrijving van het eerste voorstel voor de gracht is een eigen genoemde bron nodig. Zo blijft dezelfde gebeurtenis te volgen in de Koran, de overgeleverde herinneringen en historisch onderzoek.