
Cách đọc hình chìm trên giấy trong bản thảo Ottoman và Hồi giáo
So sánh hình ba lưỡi liềm, dấu phụ và đường vân của giấy để liên hệ từng quan sát về giấy với các mốc niên đại của bản thảo.
Ba lưỡi liềm là hình chìm thường gặp trên giấy trong các bộ sưu tập bản thảo Ottoman và Hồi giáo khác. Kích thước, vị trí và hình dáng của các lưỡi liềm có thể thay đổi. Một tờ còn có thể mang dấu phụ hoặc chữ cái. Người chép có thể dùng một loại giấy cho chính văn, rồi một tờ giấy khác được thêm vào sau đó. Việc so sánh bắt đầu từ tờ có số và chỗ của nó trong quyển. Nếu hai hình cùng tên, vẫn ghi vị trí và kích thước của từng trường hợp.
Tìm hình chìm, vân sít và vân thưa
Trên ảnh chụp giấy làm bằng tay với ánh sáng xuyên qua, hãy tìm các vân song song nằm sát nhau và một nhóm vân cách nhau xa hơn. Nhóm sít là các vân mảnh của khuôn, còn gọi là laid lines. Các vân thưa hơn, gọi là chain lines, cắt ngang nhóm kia. Hình chìm có đường bao riêng và có thể nằm gần hoặc cắt qua một vân thưa. Ghi vị trí của nó so với hai nhóm vân và mép tờ giấy. Khi xoay ảnh, các quan hệ ấy vẫn giữ nguyên. Hướng dẫn về nghề làm giấy giải thích thêm về sợi và cách tạo tờ giấy.
Hướng dẫn về giấy có hình chìm của Đại học Michigan sắp xếp nguồn tra cứu theo hình chính, dấu phụ và những đặc điểm khác. Nếu ảnh có thước tỷ lệ hoặc số đo đã công bố, hãy dùng chúng. Ghi rõ có nhìn thấy trọn hình hay không. Nếp gấp có thể che một phần của dấu ở gần đó. Góc mất hoặc chỗ vá cũng có thể giới hạn những gì thấy được. Ảnh công bố thường đủ cho việc so sánh ban đầu. Viết rõ đâu là phần bị che để người khác biết phạm vi của đối chiếu.
So sánh từng lưỡi liềm trong bộ ba
Báo cáo của bộ sưu tập Michigan về ba lưỡi liềm minh họa nhiều tờ giấy trong Isl. Ms. 44, bản được chép năm 1648, có lẽ ở Ai Cập. Báo cáo cho thấy các dấu ở trang 4, 580 và 620, được xác định là những biến thể riêng. Hãy xem thứ tự sắp xếp, chiều ngang của cả nhóm và chiều cao, chiều rộng của từng lưỡi liềm. Ghi số trang. Trang 4 và 620 thuộc cùng một quyển song là hai quan sát riêng về giấy. Khi đặt ảnh cạnh nhau, giữ số trang ngay cạnh mỗi hình.
Michigan còn cho thấy bộ ba lưỡi liềm ở gần lề trong trên tờ 37 của Isl. Ms. 504, trong phần được chép năm 1713. Lề trong là phần mép gần nếp gấp ở gáy. Dù khó so sánh toàn bộ đường bao, phần nhìn thấy vẫn có thể cho biết vị trí. Những loại giấy khác nhau trong cùng bộ sưu tập có thể mang một tên họa tiết. So sánh hình có thể đo và khoảng cách cụ thể giúp thu hẹp phạm vi. Nếu một đầu dấu biến mất sau nếp gấp, hãy nêu rõ phần còn nhìn thấy.
Dùng dấu phụ cùng các số đo
Dấu phụ là dấu bổ sung có thể đi cùng hình chìm chính. Nó có thể mang chữ cái đầu, tên hoặc hình khác. Ở Isl. Ms. 454, Michigan cho thấy một dấu phụ có chữ V dưới hình ba thùy. Hình ba lưỡi liềm được minh họa cho bản thảo đó nằm ở phần thêm vào. Ghi vị trí của mỗi dấu theo tài liệu trước khi phối hợp chúng để nhận dạng giấy. Nên giữ số tờ hoặc tên phần ngay cạnh từng quan sát.
Một khảo sát bản thảo ở Thư viện Baillieu ghi khác biệt giữa hai ví dụ giấy có vân khuôn MUL 33 và MUL 34. Bảng cho khoảng cách giữa các vân thưa lần lượt là 25 và 30 milimét, còn vân sít lần lượt là 2 và 3 milimét. Dòng hình chìm phân biệt ba lưỡi liềm có chữ LG trong MUL 33 với ba lưỡi liềm thuôn dài trong MUL 34. Chú thích hình ghi năm 1638 và 1782 cho các bản thảo. Hai mốc đó định danh các ví dụ. Số đo và dấu mô tả giấy thực sự được quan sát trong nghiên cứu. Khi chép bảng, ghi tên nhóm vân bên cạnh từng con số.
Ghi cả hướng đo lẫn số đo. Nếu ảnh đã xoay, quan hệ của các lưỡi liềm với vân thưa gần chúng có ích hơn những chỉ dẫn như bên trái hay phía trên màn hình. Ghi ảnh cho thấy bao nhiêu phần của tờ. Hướng dẫn về mushaf như một quyển sách vật chất giải thích mối quan hệ giữa tờ rời, tờ gấp và quyển sách. Nếu chỉ thấy ảnh cắt, hãy nói mép nào nằm trong khung.
Xác định giấy nằm ở đâu trong bản thảo
Tờ nhan đề, tờ lót, tờ chính văn và phần vá có thể thuộc những giai đoạn khác nhau của quyển sách. Michigan minh họa hình ba lưỡi liềm trên tờ lót trước của Isl. Ms. 589, bản được chép ở Yemen năm 1660. Họ còn trình bày một dấu trong phần thêm vào của Isl. Ms. 454, bản có niên đại sao chép được ghi là 1692. Vai trò của tờ giấy quyết định nó có thể giúp xác định niên đại phần nào trong bản thảo. Có thể ghi vai trò trước, rồi đến năm và nguồn nêu mốc đó.
Hãy dùng thứ tự hình số hóa hoặc mô tả các tập tờ gấp nếu có. Xem sự thay đổi về vẻ ngoài của giấy có trùng với phần khác hay chỗ sửa chữa không. Ghi vị trí quan sát giấy và vị trí lời cuối bản chép ở hai dòng riêng. Hướng dẫn về lời cuối bản chép và ghi chú sở hữu giải thích cách một ngày viết tay, một ghi chép về sở hữu và một phần bổ sung có thể nằm ở các phần khác nhau trong cùng quyển. Dù hai chi tiết hiện cạnh nhau trên màn hình, vẫn ghi số tờ riêng cho chúng.
Báo cáo bảo tồn Aṭ-Ṭāriqa al-Muḥammadiyya ghi nhận các hình trong khối ruột sách, gồm dấu có chữ đầu ở gần đầu sách và mỏ neo với một ngôi sao sáu cánh. Báo cáo còn ghi việc tu bổ có thêm giấy. Ảnh và ghi chú xử lý phân biệt hình chìm trên tờ giấy lịch sử với vật liệu đưa vào trong khi bảo tồn. Nếu một dải giấy sáng hiện ở mép bị hỏng, hãy kiểm tra hồ sơ xử lý trước khi ghi nó là phần của giấy cũ.
Đối chiếu niên đại có thể có với nơi sử dụng được ghi nhận
Mục triển lãm Isl. Ms. 1061 của Michigan mô tả một bản Qur’an Tây Phi gồm những tờ rời cùng lớp bọc và túi mang. Chữ viết, hình thức và trang trí được bàn trong quan hệ với vùng Bornu. Trên giấy có ba lưỡi liềm và dấu phụ Andrea Galvani Pordenone. Triển lãm dựa vào cặp dấu để đề xuất cuối thế kỷ XIX hoặc đầu thế kỷ XX. Chứng cứ về giấy đi cùng hai dấu cụ thể. Những đặc điểm khu vực của bản thảo được bàn riêng. Có thể chép đúng dòng chữ của dấu phụ để dễ đối chiếu.
Nghiên cứu về hình chìm trong bản thảo Ottoman của Rebecca Bayram xem xét việc dùng giấy từ thế kỷ XVI đến XIX và sự lưu chuyển giữa châu Âu và các trung tâm Ottoman. Phạm vi rộng hơn một hình hoặc một quyển của thư viện. Khi tài liệu nêu nơi có thể cung cấp giấy, ghi ở mục khác với nơi chép bản thảo. Hai mục này có thể phản ánh các giai đoạn khác nhau trong lịch sử của cùng một tờ giấy.
Đọc các ví dụ có niên đại trong đúng phạm vi
Nghiên cứu giấy Genizah Cairo trong kho lưu trữ Đại học Cambridge đưa ra ký hiệu bản thảo, số đo hình chìm và niên đại của dấu đối chiếu từ các tập mẫu đã xuất bản. Trọng tâm là Cairo cuối thời trung đại, khoảng 1350–1600. Mốc trong tập mẫu thuộc về dấu đối chiếu được trích. Ghi tách khỏi ngày được viết trên chính văn bản. Nêu rõ sự tương đồng dựa vào đường bao gần nhau, đặc điểm đã đo, hay nhóm hoa văn rộng hơn.
Chẳng hạn, các tác giả báo cáo một phần hình chìa khóa trên đơn thuốc tiếng Ả Rập T-S AS 180.199. Họ dùng hình chìa khóa và vân thưa bị ngắt để liên hệ tờ giấy với khuôn làm giấy được ghi nhận ở Fabriano năm 1488. Đường bao chìa khóa không trọn và vân ngắt là bằng chứng quan sát trên giấy. Năm 1488 thuộc ví dụ khuôn đối chiếu. Trong chú thích, có thể mô tả phần nhìn thấy trước, rồi mới nêu địa điểm và năm của mẫu so sánh.
Nghiên cứu về giấy dùng quanh Biển Đỏ ghi nhận ở Zabīd các loại giấy có đường nét lưỡi liềm và dấu phụ nhắc tên Istanbul. Ví dụ nằm trên nhiều loại tờ khác nhau. Việc dấu xuất hiện ở tờ lót cho thấy tầm quan trọng của vị trí. Hãy đối chiếu văn bản, giấy và ngày sao chép như những chứng cứ riêng. Hướng dẫn về mực bản thảo nêu khác biệt tương tự giữa điều nhìn thấy và điều hồ sơ kỹ thuật xác lập về vật liệu viết.
Viết ghi chú để người khác kiểm tra lại
Ghi cơ quan lưu giữ, ký hiệu và số trang hoặc số tờ. Nói ảnh dùng ánh sáng xuyên qua hay không và dấu có nguyên vẹn không. Mô tả hình chính, dấu phụ nhìn thấy, vị trí so với vân sít và vân thưa, cùng các số đo đã công bố. Chỉ nhận diện tờ chính văn, tờ lót, phần thêm hay phần vá khi chuỗi ảnh hoặc danh mục có căn cứ. Nếu dựa vào thước tỷ lệ đã công bố, nêu ảnh có thước đó.
Ghi từng mốc niên đại cùng cơ sở của nó. Trong một ghi chú, ngày chép có thể lấy từ lời cuối bản chép, khoảng thời gian có thể đến từ việc so hình chìm, còn ngày đóng quyển hoặc tu bổ đến từ hồ sơ bảo tồn riêng. Giữ nguyên mức độ chắc chắn của nguồn. Nhờ vậy người đọc có thể tìm đúng tờ và hiểu từng mốc được xác định như thế nào.
Hồ sơ bộ sưu tập và các nghiên cứu
- Đại học Michigan, giấy có hình chìm cung cấp công cụ tìm họa tiết và dấu liên quan.
- Đại học Michigan, ba lưỡi liềm minh họa giấy có dấu kèm vị trí.
- Khảo sát giấy Thư viện Baillieu so sánh số đo và dấu.
- Đại học Michigan, triển lãm Đôi tay thiêng bàn về Isl. Ms. 1061 và dấu phụ.
- Đại học Birmingham, Nước và dây kim loại nghiên cứu giấy trong bản thảo Ottoman.
- Kho Cambridge, giấy Genizah Cairo đối chiếu mẫu có số với hồ sơ có niên đại.
- Quỹ Di sản Hồi giáo Al-Furqan, giao thương giấy Biển Đỏ ghi lại giấy có hình chìm dùng ở Yemen.
- Báo cáo bảo tồn Aṭ-Ṭāriqa al-Muḥammadiyya ghi lại dấu đã quan sát và giấy thêm khi tu bổ.





