كىتابخانە: خان جەمەتى قوليازمىلار سېخىنىڭ ئىچكى دۇنياسى
سارايلاردىكى كىتابخانىلاردا قەغەز، خەتتاتلىق، رەسساملىق ۋە مۇجلەش ئىشلىرىنىڭ قانداق ماسلاشتۇرۇلغانلىقى ۋە كوللېكتىپ ئەمگەكنىڭ ئەھمىيىتى.
«كىتابخانە» ئاتالغۇسى سۆز مەنىسى جەھەتتىن «كىتاب ئۆيى» دېگەننى بىلدۈرسىمۇ، ئەمەلىيەتتە پارس مەدەنىيەت دائىرىسىدىكى سارايلاردا ھەم كۇتۇپخانا، ھەم قوليازمىلارنى ئىشلەپچىقىرىدىغان بىر گەۋدىلەشكەن سېخ سۈپىتىدە پائالىيەت كۆرسەتكەن. بۇ ئورگان بىلىملەرنى ساقلاش بىلەن يېڭى ئەسەرلەرنى يارىتىش جەريانىنى بىر پۈتۈن مەمۇرىي قۇرۇلمىدا بىرلەشتۈرگەن ئىنتايىن مۇرەككەپ سەنئەت مەركىزىدۇر.
مۇقاۋا سۈرىتى سۈنئىي ئەقىل ياردىمىدە ئىجاد قىلىنغان تارىخىي قايتا تەسۋىر بولۇپ، مەلۇم بىر يادىكارلىق، ئۇستا ياكى ئەسەرنىڭ فوتوسى ئەمەس.
ماتېرىيال، قۇرۇلۇش ۋە ئىشلىتىش
كىتابخانىدىكى ئىشلەپچىقىرىش كۆپ خىل ساھە مۇتەخەسسىسلىرىنىڭ كوللېكتىپ ئەمگىكىگە تايانغان. بۇ يەردە تېكىست يازغۇچى ئاپتورلار، خەتتاتلار، رەسساملار، بەت گىرۋەكلىرىنى نەقىشلىگۈچى مۇزەھھىبلەر، قۇر سىزغۇچىلار ۋە مۇجلەپ كىتاب قىلغۇچىلار بىرلىكتە ئىشلىگەن. قوليازمىلارنى تەييارلاشتا ئالدى بىلەن قەغەز قاتلىمى پىلانلىنىپ، خەتتات تېكىستنى كۆچۈرگەن، رەسىم سىزىلىدىغان جايلار بوش قالدۇرۇلۇپ، كېيىن رەسساملار تەرىپىدىن تولدۇرۇلغان.
قانداق توغرا تونۇيمىز؟
كۆپ كۆرۈلىدىغان بىر خاتا قاراش شۇكى، ھەر بىر داڭلىق قوليازمىنى پەقەت بىرلا رەسسام ياكى خەتتاتنىڭ يەككە ئىجادىيىتى دەپ قاراشتۇر. ئەمەلىيەتتە، كىتابخانە مۇقىم بىر زاۋۇت بولماستىن، بەلكى ئوخشىمىغان سارايلار ئارىسىدا كۆچۈپ يۈرىدىغان سەنئەتكارلارنىڭ ھەرىكەتچان تورى ئىدى. قوليازمىلارنىڭ كېلىش مەنبەسىنى ئېنىقلاشتا، كىتاب ئاخىرىدىكى خاتىرىلەر (كولوفون)، خەت ئۇسلۇبى ۋە ماتېرىيال تەركىبىنى ئەتراپلىق تەتقىق قىلىش تەلەپ قىلىنىدۇ.
مەنبەلەر
- The Met: Art of the Islamic World, Unit 5 — courtly manuscript production and painting.
- The Met: The Kitabkhana of the Royal Palace — object depicting stages of book production.
- The Met: Islamic Art and the Art of the Book — bookmaking, patronage and collaboration.
