خىربەت ئەل-مەفجەر: ئۇمەييەلەر سارىيىدىكى موزايكا سەنئىتى

خىربەت ئەل-مەفجەر (Khirbat al-Mafjar) ئېرىخا (Jericho) شەھىرىگە يېقىن جايدىكى 8-ئەسىرگە ئائىت ئۇمەييەلەر ئاقسۆڭەكلەر سارىيىدۇر. بۇ يۈرۈشلۈك قۇرۇلۇش ئۆز ئىچىگە ھەشەمەتلىك ساراى، مەسچىت، چوڭ ھاممام، كۈتۈۋېلىش زالى ۋە دېھقانچىلىق سۇغىرىش سىستېمىسىنى ئالغان بولۇپ، دەۋرنىڭ يۇقىرى تېخنىكا ۋە سەنئەت سەۋىيەسىنى نامايان قىلىدۇ.

مۇقاۋا سۈرىتى سۈنئىي ئەقىل ياردىمىدە ئىجاد قىلىنغان تارىخىي قايتا تەسۋىر بولۇپ، مەلۇم بىر يادىكارلىق، ئۇستا ياكى ئەسەرنىڭ فوتوسى ئەمەس.

ماتېرىيال، قۇرۇلۇش ۋە ئىشلىتىش

بۇ يەردىكى چوڭ ھاممامنىڭ پولى دۇنيادىكى ئەڭ چوڭ بىر تۇتاش گېئومېتىرىيەلىك موزايكا (توش يۆگۈرتۈش) يۈزى بىلەن قاپلانغان. ئالاھىدە كۈتۈۋېلىش خانىسى (ديۋان) نىڭ پولىغا سىزىلغان «ھاياتلىق دەرىخى» موزايكىسىدا شىر ۋە جەرەنلەر تەسۋىرلەنگەن. تام ۋە قۇببىلەر گەج ئويمىچىلىقى (stucco) بىلەن بېزەلگەن بولۇپ، ئۇنىڭدا ساسانىي ۋە رىم سەنئىتىنىڭ ئارىلاشمىسى كۆرۈنىدۇ.

قانداق توغرا تونۇيمىز؟

بۇ ساراينىڭ قۇرۇلۇشى خەلىپە ھىشام ياكى ئۇنىڭ جىيەنى ۋەلىد II گە نىسبەت بېرىلىدۇ، ئەمما ئېنىق باھا تېخى تالاش-تارتىشتا. بۇ يەردىكى ھايۋانات ۋە ئادەم تەسۋىرلىرىنى ئادەتتىكى بېزەك دەپ قارىماي، ئوردا سىياسىي سىمۋوللۇقى دائىرىسىدە چۈشىنىش كېرەك. يەر تەبرەش تۈپەيلىدىن ۋەيران بولغان بۇ يەر بۈگۈنكى كۈندە زامانىۋى قوغداش ئۆگزىسى ئاستىدا ساقلانماقتا.

مەنبەلەر

• UNESCO World Heritage Centre: Hisham's Palace — site plan, decoration, water system and conservation.
• The Met: Khirbat al-Mafjar — patronage debate and figural stucco.
• UNESCO: Umayyad Pottery from Khirbat al-Mafjar — excavated material and site documentation.