762-يىلى باغدادنىڭ قۇرۇلۇشى: يۇمىلاق شەھەر، مەنسۇر، پىلان ۋە مىراس

762-يىلى باغدادنىڭ قۇرۇلۇشى: يۇمىلاق شەھەر، مەنسۇر، پىلان ۋە مىراس

Muslim Post Editorial Desk@muslimpost
0

مەنسۇرنىڭ نېمە ئۈچۈن باغدادنى قۇرغانلىقى، مەدىنەتۇسسالامنىڭ قانداق قايتا تەسەۋۋۇر قىلىنىدىغانلىقى، تۆت دەرۋازا ۋە شەھەرنىڭ يۇمىلاق تام سىرتىغا كېڭەيگەنلىكىنى چۈشەندۈرىدۇ.

مەنسۇرنىڭ نېمە ئۈچۈن باغدادنى قۇرغانلىقى، مەدىنەتۇسسالامنىڭ قانداق قايتا تەسەۋۋۇر قىلىنىدىغانلىقى، تۆت دەرۋازا ۋە شەھەرنىڭ يۇمىلاق تام سىرتىغا كېڭەيگەنلىكىنى چۈشەندۈرىدۇ.

قۇرئان تېكىستى، كېيىن توپلانغان ئىسلامىي رىۋايەتلەر ۋە زامانىۋى ئىلمىي تەھلىلنى ئايرىڭ. تەخمىنىي ۋاقىت ياكى يولنى ساختا ئېنىقلىققا ئايلاندۇرماڭ.

قۇرۇلۇش ۋە يۇمىلاق پىلان

خەلىپە مەنسۇر 762-يىلى دىجلە بويىدا مەدىنەتۇسسالامنى باشلىدى. ئورۇن ئىراق دېھقانچىلىقى، دەريا قاتنىشى ۋە ئىران يوللىرىنى باغلىدى. دەسلەپكى يادرو چەمبەر مۇداپىئە ۋە رادىئال كوچىلارغا ئىگە؛ تېكىستلەر دىئامېتىرنى ئىككى كىلومېتىر ئەتراپىدا دەيدۇ، ئەمما سان ۋە زامانىۋى قايتا قۇرۇش پەرقلىق.

دەرۋازا، مەركەز ۋە تەزكىرە چېكى

دەرۋازىلار كۇفە، بەسرە، خوراسان ۋە شامغا قارىدى؛ ئوردا بىلەن جامە مەسچىت مەركەزدە ئىدى. زامانىۋى خەرىتە تېكىستكە ئاساسلانغان مودېل، تولۇق ساقلانغان ئۆلچەش ئەمەس. تەزكىرە كۆپ ئىشچى ۋە چىقىم دەيدۇ، لېكىن زامانىۋى ستاتىستىكا ئەمەس؛ ئاساس، تام، مەمۇرىي كۆچۈش ۋە كېڭىيىشنى ئايرىش كېرەك.

شەھەر چەمبەردىن ھالقىدى

سودىگەر، ئالىم، ئەسكەر ۋە ھۈنەرۋەن دىجلە بويىدا مەھەللە كېڭەيتتى. كەرخ، كۆۋرۈك، پورت ۋە ئوردىلار ھەقىقىي چوڭ شەھەرنىڭ قىسمى؛ يۇمىلاق شەھەر باشلىنىش ۋە بەلگە ئىدى. داۋاملىق ئولتۇراق ۋە دەريا ئۆزگىرىشى ئىزلارنى يوقاتتى. 1258 چوڭ ئۈزۈلۈش بولدى، ئەمما باغداد تارىخىنىڭ ئاخىرى ئەمەس.

762-يىل بىر پائالىيەتنىڭ باشلىنىشى، تولۇق شەھەرنىڭ بىر كۈندە پۈتۈشى ئەمەس

مەنسۇر 762-يىلى يېڭى پايتەخت قۇرۇلۇشىنى باشلىدى، لېكىن مەنبەلەر ئورۇن تاللاش، ئاساس سېلىش، تام قۇرۇش، ئوردا بىلەن مەسچىتنىڭ ئىشلىتىلىشى، مەمۇرىيەتنىڭ كۆچۈشى ۋە كېيىنكى كېڭىيىشنى ئايرىم باسقۇچ دەپ بايان قىلىدۇ. «باغداد 762-يىلى قۇرۇلدى» دېگەن جۈملە ۋاقىت بەلگىسى سۈپىتىدە پايدىلىق، ئەمما پۈتۈن چوڭ شەھەر شۇ يىلى تەييار بولدى دېگەنلىك ئەمەس. كۈن ۋە چىقىم سانلىرى تارىخچىلاردا پەرق قىلىدۇ، شۇڭا قايسى باسقۇچنى دېگەنلىكىڭىزنى ئېنىق يېزىڭ. رەسمىي مەنبەدە «مەدىنەتۇسسالام» نامى ئىشلىتىلسىمۇ، «باغداد» نامى كۈندىلىك قوللىنىشتا ئۈستۈن بولدى.

ئورۇن دېھقانچىلىق، دەريا ۋە ئىمپېرىيە يوللىرىنى بىرلەشتۈردى

دىجلە ۋە ئىراقنىڭ قانال تورىغا يېقىنلىق يېمەكلىك، سۇ، قۇرۇلۇش ماتېرىيالى ۋە قاتناشنى قوللىدى. يوللار خوراسان، ئىران ئېگىزلىكى، شام ۋە ئەرەب يېرىم ئارىلى بىلەن باغلاندى. مەنسۇر ئادەم يوق بوشلۇقتا بىنا قۇرمىدى؛ رايوندا بۇرۇنقى يېزا، بازار، دېھقانچىلىق ۋە سودا يولى بار ئىدى. يېڭى مەركەز ئابباسىيلارنىڭ بۇرۇنقى سىياسىي مەركەزلەردىن پەرقلىق بوشلۇق يارىتىشىغىمۇ خىزمەت قىلدى. «ئوتتۇرا ئورۇن» دېگەن بىر جۈملە يېتەرلىك ئەمەس؛ تەمىنات، مۇداپىئە، باج، ئەسكەر ھەرىكىتى، سودا ۋە سۇلالە سىمۋولىنى بىللە كۆرۈڭ. بۇ كۆزقاراش شەھەرنىڭ نېمە ئۈچۈن دەريا بويى ۋە چەمبەر سىرتىدا تېز ئۆسكەنلىكىنىمۇ چۈشەندۈرىدۇ.

يۇمىلاق شەھەر ئۆلچىمىنى قانداق ئوقۇش كېرەك؟

مەنبەلەر دىئامېتىر، تام، خەندەك ۋە يولغا سان بېرىدۇ، ئەمما ئۆلچەم بىرلىكى، قوليازما نۇسخىسى ۋە زامانىۋى مېتىرغا ئايلاندۇرۇش دائىم ئوخشاش ئەمەس. ئەسلى تېكىست ۋە تەرجىمىدىن باشلاپ، سان پۈتۈن شەھەرگىمۇ، بىر تامغىمۇ ياكى ئىككى ئېلېمېنت ئارىلىقىغىمۇ، ئېنىقلاڭ. پەرقلىق تەتقىقاتچىلارنىڭ سانلىرىنى پەرەزنى كۆرسەتمەي بىر خەرىتىگە قوشماڭ. ئۆلچەم مەركەزدىكى ئوردا، مەسچىت، رادىئال يول ۋە مۇداپىئە ھالقىلىرىنى هندىسىي جەھەتتىن سىغدۇرالامدۇ، سىناڭ. قارار مۇمكىن بولمىسا ئارىلىق ياكى بىر نەچچە قايتا قۇرۇشنى كۆرسىتىڭ؛ رەسىمنىڭ ئېنىق كۆرۈنۈشى ئۇنىڭ نەق مەيدان ئۆلچىمى ئىكەنلىكىنى بىلدۈرمەيدۇ.

نېمە ئۈچۈن زامانىۋى قايتا قۇرۇش رەسىملىرى پەرق قىلىدۇ؟

دەسلەپكى يادرو يەر ئۈستىدە تولۇق ساقلانمىغان. داۋاملىق ئولتۇراق، كېيىنكى قۇرۇلۇش، دەريا ئۆزگىرىشى ۋە ئۇرۇش تەكشۈرۈش شارائىتىنى ئۆزگەرتتى. بىناكارلىق تارىخچىلىرى تارىخچىلارنىڭ تەسۋىرى، يەتكۈزۈلگەن ئۆلچەم ۋە هندىسىي سېلىشتۇرۇشقا تايىنىدۇ؛ شۇڭا ئوردا يۈزى، مەسچىت ئورنى، يول كەڭلىكى ۋە بۆلۈنۈش رەسىملەردە پەرق قىلىدۇ. بۇ ھەر بىر خەرىتە قىممىتى يوق خىيال دېگەنلىك ئەمەس، بەلكى «مەنبە ئېنىق دېگەن»، «هندىسىدىن چىقىرىلغان» ۋە «سېلىشتۇرۇشتىن پەرەز قىلىنغان» قىسىملارنى رەڭ ياكى ئاچقۇچ بىلەن ئايرىشنى تەلەپ قىلىدۇ. ئىزاھسىز ئۈچ ئۆلچەملىك مودېلنى تارىخىي سۈرەتتەك كۆرسەتمەڭ.

تۆت دەرۋازا پىلان بىلەن جۇغراپىيەنى باغلىدى

دەرۋازىلار كۇفە، بەسرە، خوراسان ۋە شام نامى بىلەن ئاتالدى. بۇ ناملار ھەر شەھەرنىڭ مەركىزىگە قاراتقان ئېنىق كومپاس سىزىقىدىن كۆرە، سىياسىي ۋە سودا يۆنىلىشىنى كۆرسىتىدۇ. يوللار مۇداپىئە ھالقىلىرىدىن ئۆتۈپ، كەڭ ئىمپېرىيە تورىغا ئۇلاندى؛ كىرىش، قاتناش ۋە پادىشاھلىق كۆرۈنۈشىنى تەشكىللىدى. خەرىتە سىزغاندا تەتقىقاتچى تاللىغان شىمال يۆنىلىشىنى ۋە مودېلنىڭ ئايلىنىش پەرقىنى تەكشۈرۈڭ. بارلىق سودا تۆت ئوق ئىچىدە قالدى دەپ قارىماڭ؛ بازار، پورت ۋە يېڭى مەھەللە دەريا بىلەن تام سىرتىدىكى ئۆسۈشكە ئەگىشىپ باشقا يول قۇردى. دەرۋازا كۆڭۈلدىكى مۇكەممەل پىلان بىلەن ئۆزگىرىدىغان ھەقىقىي شەھەر ئارىسىدىكى باغلىنىش نۇقتىسى ئىدى.

مەركەزدىكى ئوردا ۋە جامە مەسچىت ھاكىمىيەت ئۇچۇرى ئىدى

تارىخىي بايانلار خەلىپە ئوردىسى بىلەن جامە مەسچىتنى دەسلەپكى چەمبەرنىڭ مەركىزىگە يېقىن قويىدۇ ۋە ئوردىدىكى يېشىل گۈمبەزنى تىلغا ئالىدۇ. مەمۇرىيەت، ئىبادەت ۋە مۇراسىمنى رادىئال يوللار يەتكۈزەلەيدىغان بىر نۇقتىغا توپلاش ئەمەلىي ۋە سىمۋوللۇق ئىدى. لېكىن يۈز، ئېگىزلىك ۋە قۇرۇلۇش تەرتىپى تولۇق ساقلانغان بىنا ئارقىلىق بىلىنمەيدۇ؛ بەزى تەپسىلات ئەدەبىي ياكى كېيىنكى بايان. مەنبەدە ئېلېمېنتنىڭ بارلىقى بىلەن زامانىۋى رەسىمدىكى رەڭ ۋە شەكىلنى قايتا ياساشنى ئايرىڭ. خەلىپىلەر كېيىن باشقا ئوردا قۇرۇپ، شەھەر كېڭەيگەندە چەمبەر سىياسىي تۇرمۇشنىڭ بىردىنبىر مەركىزى بولماي قالدى.

كەرخ، رۇسافە ۋە دىجلە باغداد ھېكايىسىنىڭ مەركىزى

بازارلار كەرخكە يۆتكەلدى، شەرقىي قىرغاقتا رۇسافە ئۆسۈپ، كۆۋرۈك، كېمە ۋە پورت چوڭ شەھەرنىڭ بۆلەكلىرىنى باغلىدى. سۇ ۋە سىياسەت ئۆزگەرگەندە كۆۋرۈك ئورنىمۇ ئۆزگەردى؛ باغداد دەريادىن ئايرىلغان يۇمىلاق ئارال ئەمەس ئىدى. ئىقتىسادنى تەتقىق قىلغاندا ھۈنەر، سودا، ئامبار، يول ۋە قانالنى؛ ئورگاننى تەتقىق قىلغاندا ئوردا، مەسچىت، مەدرىسى ۋە بازارنىڭ مەھەللە ئارىسىدا قانداق كۆچكەنلىكىنى كۆرۈڭ. بۇ كۆزقاراش مىليونلىغان ئىنسان مۇناسىۋىتىنى بىر هندىسىي دىئاگراممىغا قىسقارتىشنىڭ ئالدىنى ئالىدۇ. چەمبەر مۇھىم يادرو، ئەمما سوداگەر، ئالىم، ئىشچى ۋە ئائىلە ياشىغان باغداد تېخىمۇ كەڭ ۋە كۆپ مەركەزلىك ئىدى.

ئەمگەكچى ۋە چىقىم سانلىرىنى زامانىۋى ستاتىستىكا دەپ قارىماڭ

بەزى تارىخىي بايانلار ناھايىتى كۆپ ئىشچى، ئۇستا، قۇرۇلۇش ماتېرىيالى ۋە دەرھەم تىلغا ئالىدۇ. بۇ سانلار قۇرۇلۇشنىڭ ھەيۋىسىنى كۆرسىتىشى، باشقا مەنبەدىن كۆچۈرۈلۈشى ياكى قوليازما كۆچۈرۈشتە ئۆزگىرىشى مۇمكىن. «دۇنيانىڭ ھەر يېرىدىن يۈز مىڭ ئىشچى» دېگەن جۈملىنى تەكشۈرمەي زامانىۋى تۈر دوكلاتىغا ئايلاندۇرماڭ. قايسى تارىخچى، ۋەقەدىن قانچە كېيىن، قايسى بىرلىك ۋە قايسى قۇرۇلۇش باسقۇچى دېگەنلىكىنى سوراڭ. بىر ساننى قوبۇل قىلسىڭىز، باشقا مەنبە ۋە ئەمەلىي قۇرۇلۇش ئىقتىدارى بىلەن سېلىشتۇرۇڭ. ئىسپات كۈچى يېتەرلىك بولمىسا «مەنبە مۇنداق سان بېرىدۇ» دەپ بايان قىلىش، قەتئىي ستاتىستىكا دەپ يېزىشتىن توغرا.

باغدادنى پەقەت «ئىلىم شەھىرى» شوئارىغا قىسقارتماڭ

ئابباسىيلار پايتەختى مەمۇرىيەت، كىتاب، تەرجىمە، ھېساب، تېبابەت، فىقھ، ئەدەبىيات ۋە سودا ئۈچۈن مۇھىم مۇھىت ياراتتى. لېكىن ھەممە ئىلىم بىر بىنا ياكى «ھېكمەت ئۆيى» ناملىق بىرلا ئورگاندا ئىشلەنمىدى؛ ساراي، كۇتۇپخانا، مەسچىت، ئۆي، بازار ۋە خۇسۇسىي ھامىيلىق ئارىسىدا پائالىيەت بار ئىدى. ئالىم ۋە تەرجىمانلارنىڭ ئورنى، ھامىيسى، تېكىستى ۋە دەۋرىنى ئايرىم تەكشۈرۈڭ. باغدادنى يالغۇز تالانت پەيدا قىلغان سېھىرلىك چەمبەر دەپ ئەمەس، باج، قەغەز، تىل، ئەمگەك، ھامىيلىق ۋە كەڭ رايون تورى بىرلەشكەن شەھەر دەپ چۈشەندۈرۈش تېخىمۇ قىممەتلىك. باشقا ئىسلامىي مەركەزلەرنىڭ رولىنىمۇ يوقاتماڭ.

1258-يىل چوڭ ئۈزۈلۈش، ئەمما مۇتلەق ئاخىر ئەمەس

موڭغۇل قورشاش ۋە فەتىھى ئادەم ئۆلۈمى، ۋەيرانچىلىق، ھاكىمىيەت ۋە ئورگاندا چوڭ ئۆزگىرىش پەيدا قىلدى، شۇڭا باغداد خاتىرىسىدە مەركىزىي كۈن بولۇپ قالدى. لېكىن كېيىنكى دۆلەت ئاستىدا ئاھالە، سودا ۋە قۇرۇلۇش داۋام قىلدى؛ ئىسلام دۇنياسىدىكى ئىلىم مەركەزلىرى فەتىھتىن بۇرۇنمۇ كېيىنمۇ بىر شەھەرگە چەكلەنمىگەن. پاجىئەنى ئېتىراپ قىلىش «مەدەنىيەت بىر كېچىدە ئۆچتى» دېگەن جۈملىنى تەلەپ قىلمايدۇ. 1258-يىلدىن كېيىنكى مەھەللە، ئورگان ۋە سودا يولىنى ئىز قوغلاش داۋام بىلەن ئۆزگىرىشنى بىللە كۆرسىتىدۇ. باغداد مىراسى يوقاپ كەتكەن تاملا ئەمەس؛ مەمۇرىيەت، كىتاب، سودا، بىلىم ۋە كېيىنكى ئەۋلاد خاتىرىسىنىمۇ ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.

باغداد خەرىتىسى ئۈچۈن تەكشۈرۈش تىزىملىكى

خەرىتىگە كۆرسىتىلگەن باسقۇچنىڭ كۈنى، شىمال ئوقى، ئۆلچەم ۋە مەنبە بىلەن پەرەزنى ئايرىيدىغان ئاچقۇچ قويۇڭ. دىئامېتىر، دەرۋازا، ئوردا ۋە مەسچىت ئۈچۈن قايسى تېكىست ۋە تەتقىقاتنى ئىشلەتكەنلىكىڭىزنى يېزىڭ. كېيىنكى ئەسىردىكى يول ياكى مەھەللىنى 762-يىلدا بار دەپ كۆرسەتمەڭ. ماقالىدە «مەدىنەتۇسسالام» رەسمىي نامى بىلەن باغداد ئومۇمىي نامىنى، يۇمىلاق يادرو بىلەن چوڭ شەھەرنى، قۇرۇلۇش باشلىنىشى بىلەن تاماملىنىشنى ئايرىڭ. بۇ ئورۇننىڭ داۋاملىق ئولتۇراق ئىكەنلىكى ۋە ماددىي قالدۇقنىڭ چەكلىكلىكىنى ئېيتىپ، ئوقۇرمەن تەكشۈرەلەيدىغان قوليازما، خەرىتە ياكى تەتقىقات ئۇلىنىشىنى قوشۇڭ.

قۇرۇلۇش ھېكايىسىدىكى كۆپ ئۇچرايدىغان خاتالىق

بىرىنچى خاتالىق 762-يىلنى ھەر بىنانىڭ تاماملىنىش كۈنى قىلىش؛ ئىككىنچىسى پۈتۈن باغدادنى چەمبەرگە تەڭلەش؛ ئۈچىنچىسى زامانىۋى قايتا قۇرۇشنى ساقلانغان ئارخېئولوگىيەلىك ئۆلچەم دەپ كۆرسىتىش. بۇرۇنقى ئاھالە ۋە يولنى يوق ساناش، دەرۋازا نامىنى سۆزمۇسۆز كومپاس، پەرقلىق قوليازما سانلىرىنى بىر ئىنچىكە خەرىتە قىلىش ۋە 1258-يىلنى شەھەرنىڭ ئاخىرى دېيىشمۇ خاتا. ھەر ساننى مەنبەگە باغلاپ، خەرىتىدىكى ھەر قاتلامغا كۈن قويۇپ، بىۋاسىتە دەلىل يوقتا «تارىخىي بايان تىلغا ئالىدۇ» ياكى «قايتا قۇرۇش پەرەز قىلىدۇ» دېگەن تىلنى ئىشلىتىڭ. ئېنىقلىق ھېكايىنى ئاجىزلاشتۇرمايدۇ، ئىشەنچلىك قىلىدۇ.

سۇ، قانال ۋە كەلكۈن خەۋپى شەھەر شەكلىنى ئۆزگەرتتى

دىجلە قاتناش ۋە تەمىنات بەرگەن بىلەن، قىرغاق ئۆزگىرىشى، كەلكۈن، لاي ۋە قانال ئاسراشنىمۇ تەلەپ قىلدى. ئىچىملىك سۇ، باغ، ھۈنەر ۋە ئېتىزغا سۇ يەتكۈزۈش پۈتۈن رايون تورىغا باغلىق ئىدى. بىر خەرىتە يۇمىلاق تامنى كۆرسىتىپ، قانال ۋە دەريا سەۋىيەسىنى يوق سانىسا، شەھەرنىڭ كۈندىلىك ئىشلەش شەرتىنى يوشۇرىدۇ. قايسى قانال قايسى دەۋردە ئىشلەپ، قايسى مەھەللىنى تەمىنلىگەنلىكىنى مەنبە بىلەن تەكشۈرۈڭ؛ كېيىنكى بىر قانالنى دەسلەپكى پىلانغا قوشماڭ. سۇ تۈزۈمى باغدادنىڭ نېمە ئۈچۈن چەمبەردىن ھالقىپ ئۆسكەنلىكى ۋە نېمە ئۈچۈن ماددىي ئىزلارنىڭ ئۆزگەرگەنلىكىنى چۈشەندۈرۈشتە مۇھىم.

تۆت باسقۇچلۇق ۋاقىت سىزىقى تۈزۈڭ

بىرىنچى باسقۇچتا 762-يىلدىكى ئورۇن تاللاش، ئاساس ۋە دەسلەپكى مۇداپىئەنى؛ ئىككىنچى باسقۇچتا ئوردا، مەسچىت، مەمۇرىي كۆچۈش ۋە ئاھالە كىرىشىنى؛ ئۈچىنچىدە كەرخ، رۇسافە، پورت، بازار ۋە كېيىنكى ئوردا ئارقىلىق چوڭ شەھەرنىڭ كېڭىيىشىنى؛ تۆتىنچىدە سىياسىي ئۆزگىرىش، ئۇرۇش ۋە 1258-يىلدىن كېيىنكى داۋامنى كۆرسىتىڭ. ھەر باسقۇچقا ئوخشاش يۇمىلاق خەرىتە ئىشلىتىشنىڭ ئورنىغا، شەھەر چېگراسى ۋە مەركەزنىڭ سىلجىشىنى ئايرىم رەڭدە بەلگە قىلىڭ. بۇ قۇرۇلما ئوقۇرمەنگە «يۇمىلاق شەھەر»نىڭ بىر دەسلەپكى لايىھە ئىكەنلىكىنى، «باغداد»نىڭ بولسا نەچچە ئەسىر ئۆزگەرگەن ھايات مېگاپولىس ئىكەنلىكىنى بىۋاسىتە كۆرسىتىدۇ.

سان، رەسىم ۋە رىۋايەتنى ئۈچ دەلىل دەرىجىسىگە بۆلۈڭ

بىرىنچى دەرىجىگە ئەسلى ياكى ئەڭ بۇرۇنقى تېكىست ئېنىق تىلغا ئالغان دەرۋازا نامى، ئوردا ياكى مەسچىت ئورنىنى؛ ئىككىنچىگە پەرقلىق مەنبە بىرلىكتە قوللايدىغان، ئەمما ماددىي ئىزى چەكلىك تەرتىپنى؛ ئۈچىنچىگە هندىسىي قايتا قۇرۇش ياكى زامانىۋى رەسىمچى تاللىغان يۈز، رەڭ ۋە ئىچكى تەپسىلاتنى قويۇڭ. ماقالە ۋە خەرىتىدە بۇ دەرىجىلەرنى ئېنىق بەلگە قىلسىڭىز، ئوقۇرمەن نېمىنىڭ تارىخىي بايان، نېمىنىڭ تەتقىقات خۇلاسىسى، نېمىنىڭ كۆرۈنۈش تەسەۋۋۇرى ئىكەنلىكىنى ئايرىيالايدۇ. بۇ ئۇسۇل مەنبەگە ئىشەنمەسلىك ئەمەس؛ چەكلىك دەلىلدىن چىقىدىغان نەتىجىنىڭ كۈچىنى توغرا كۆرسىتىش ۋە كېيىنكى تەتقىقاتقا ئورۇن قالدۇرۇشتۇر.

دەلىلنى قانداق ئوقۇش كېرەك

بىرىنچى قول ماتېرىيال، ئىلمىي تەتقىقات، تەشكىلات دوكلاتى ۋە ھۆكۈمەت باياناتىنى ئايرىپ، ۋاقتى، ئورنى، ئۇسۇلى ۋە دائىرىسىنى خاتىرىلەش كېرەك. بىر دېلوغا دائىر دەلىل ئۆز ئالدىغا رايونلۇق سان ياكى دائىملىق ھالەتنى ئىسپاتلىمايدۇ.

مۇناسىۋەتلىك ماقالىلەر

مەنبەلەر

بۇ مەنبەلەرنىڭ رولى ئوخشىمايدۇ. ئۇلارنى كۆرسىتىش دەۋالارنى تەكشۈرۈش ئۈچۈن بولۇپ، بارلىق ئىزاھلىرىنى قوبۇل قىلىش دېگەنلىك ئەمەس.