غەرناتە قاچان يىقىلدى؟ 1491-يىلدىكى شەرتلەر ۋە 1492-يىلدىكى تاپشۇرۇش

غەرناتە، ئىسپانچە نامى Granada، 1492-يىلى 2-يانۋاردا ئاراگونلۇق فېردىناند بىلەن كاستىلىيەلىك ئىزابېللانىڭ باشقۇرۇشىغا ئۆتتى. ئىسپانچە مەنبەلەردە بوئابدىل دەپ ئاتالغان مۇھەممەد ئون ئىككىنچى ئەلھەمرا بىلەن شەھەرنى تاپشۇردى. بۇ ئۆتكۈزۈشنى بەلگىلىگەن تەسلىم شەرتلىرى بولسا 1491-يىلى 25-نويابىردا كېلىشىلگەن. شۇڭا كېلىشىمنىڭ چېسلاسى بىلەن ھاكىمىيەتنىڭ ئەمەلىي ئۆتۈش چېسلاسىنى ئايرىش كېرەك. ئىسپانىيە دۆلەتلىك كۇتۇپخانىسىنىڭ كېيىنكى كۆچۈرۈلمە ھەققىدىكى تىزىملىكى ۋە 1864-يىلدىكى Gaceta de Madrid نىڭ ھۆججەت تەھلىلى بۇ پەرقنى چۈشىنىشكە ياردەم بېرىدۇ.

شەھەرنى تاپشۇرۇش نەسرىي دۆلىتىنىڭ مۇستەقىل ھاكىمىيىتىنى ئاخىرلاشتۇردى. بىراق مۇسۇلمان ئاھالە شۇ كۈنىلا شەھەردىن ياكى ئىبىرىيە يېرىم ئارىلىدىن يوقاپ كەتمىدى. نۇرغۇن كىشى دەسلەپتە دىنىي ۋە قانۇنىي كاپالەت ئاستىدا قالدى. كېيىنكى يىللاردىكى بېسىم، چۆمۈلدۈرۈش ۋە ئورگانلارنى ئۆزگەرتىش بۇ ئورۇننى ئۆزگەرتتى. تۆۋەندىكى يىللار مىلادى يىللاردۇر؛ سىياسىي ھاكىمىيەتنىڭ ئاخىرلىشىشى بىلەن ئاھالىنىڭ كېيىنكى تارىخى ئايرىم ئىز قوغلىنىدۇ.

مۇھىم چېسلالار ۋە دېكابىردىكى يىل مەسىلىسى

چېسلا	ۋەقە	چېسلانىڭ مەنىسى
1482–1492-يىللار	غەرناتە ئۇرۇشى بىر قاتار ھەربىي ھەرىكەتلەر بىلەن داۋاملاشتى.	پايتەختنى تاپشۇرۇش ئۇزۇن ئۇرۇشنىڭ ئاخىرى ئىدى؛ ھەممە يەر بىر كۈندە قول ئالماشمىدى.
1491-يىلى 25-نويابىر	تەسلىم شەرتلىرى كېلىشىلدى.	كېلىشىم شەھەرنى تاپشۇرۇش ۋە ئاھالىنىڭ دەسلەپكى ئورنىنى بەلگىلىدى.
ھازىرقى يىل باشلىنىشى بويىچە 1491-يىلى 30-دېكابىر	شەرتلەر تەستىقلاندى.	تەھلىل قىلىنغان ھۆججەتتە يىل 1492 دەپ يېزىلغان؛ شۇ ۋاقىت ھېسابى يېڭى يىلنى روژدېستۋودا باشلايدۇ.
1492-يىلى 2-يانۋار	غەرناتە بىلەن ئەلھەمرا تاپشۇرۇلدى.	نەسرىي ھاكىمىيىتى پايتەختتە ئاخىرلاشتى.
1499–1501-يىللار	دىنىي بېسىم، توقۇنۇش ۋە كەڭ كۆلەملىك چۆمۈلدۈرۈش يۈز بەردى.	دەسلەپكى كاپالەتلەر ۋە مۇسۇلمان جامائەتنىڭ قانۇنىي ئورنى ئۆزگەردى.
1502-يىل	كاستىلىيەدە خىرىستىيانلىق بىردىنبىر قانۇنىي دىن قىلىندى.	بۇ پايتەختنى تاپشۇرۇشتىن كېيىن تېخىمۇ كەڭ دائىرىگە قارىتىلغان تەدبىر ئىدى.

دېكابىردىكى تەستىق ھۆججىتىنىڭ يىلىغا چۈشەندۈرۈش زۆرۈر. Gaceta تەھلىلىدە يېزىلغان «1492-يىلى 30-دېكابىر» چېسلاسى يېڭى يىلنى 25-دېكابىردا باشلايدىغان ۋاقىت ھېسابىغا تەۋە. بۈگۈنكىدەك يىلنى يانۋاردا باشلىساق، بۇ 1491-يىلى 30-دېكابىر بولىدۇ، يەنى شەھەر تاپشۇرۇلۇشتىن ئۈچ كۈن بۇرۇن. بۇ يەردە ئۆزگىرىدىغىنى يىل چېگراسى؛ كۈننى يۇلىيان كالېندارىدىن گرىگورىيان كالېندارىغا ئايلاندۇرۇش ئەمەس.

بۇ چۈشەندۈرۈش بولمىسا، تەستىق شەھەرنى تاپشۇرۇشتىن بىر يىلغا يېقىن كېيىن بولغاندەك كۆرۈنىدۇ. ھۆججەتلەرنىڭ تەرتىپى بولسا نويابىردىكى شەرتلەر، دېكابىر ئاخىرىدىكى تەستىق ۋە يانۋاردىكى ئۆتكۈزۈشتۇر. «1491-يىلى يىقىلدى» ياكى «1492-يىلى يىقىلدى» دېگەن جۈملىنى ئوقۇغاندا، ئۇنىڭ كېلىشىمنى ياكى ئەمەلىي تاپشۇرۇشنى كۆرسىتىدىغانلىقىنى سوراش كېرەك. بىر چېسلانى نەقىل قىلغاندا شۇ چېسلا تەۋە بولغان ۋەقەنىڭ نامىنىمۇ بىللە بېرىش ئېنىقلىقنى ئاشۇرىدۇ.

1492-يىلدىن بۇرۇن نەسرىي غەرناتە قانداق دۆلەت ئىدى؟

نەسرىي سۇلالىسى غەرناتەنى ئون ئۈچىنچى ئەسىردىن باشلاپ باشقۇرغان. ئۇنىڭ زېمىنى ۋە سىياسىي ھەرىكەت دائىرىسى ۋاقىت ئۆتۈشى بىلەن ئۆزگەرگەن. خىرىستىيان ھۆكۈمدارلار بىلەن بولغان مۇناسىۋەت ئۇرۇشتىنلا ئىبارەت ئەمەس؛ باج-خىراج، دىپلوماتىيە ۋە سۆھبەتمۇ بار ئىدى. Metropolitan Museum of Art نىڭ نەسرىي سەنئىتى ھەققىدىكى بايانى سۇلالىنىڭ قىيىن سىياسىي شارائىتىنى ھۈنەر، بىلىم ۋە ساراي مەدەنىيىتى بىلەن بىرگە چۈشەندۈرىدۇ. ئەلھەمرا بىرلا مۇراسىم بىناسى ئەمەس، ساراي شەھىرى ئىدى.

دۆلەتنىڭ ئاخىرلىشىشى بىر ھۆكۈمدارنىڭ ئىشىكتىن چىقىشىدىن كەڭرەك ئۆزگىرىش. پايتەخت، يېزا، قورغان، كىرىم مەنبەسى، يەرلىك باشقۇرغۇچى ۋە ئاھالە ئۆيلىرى يېڭى ھاكىمىيەت بىلەن مۇناسىۋەت ئورنىتىشى كېرەك ئىدى. 1482–1492-يىللاردىكى ئۇرۇش ئوخشىمىغان رايونلاردا باسقۇچلار بىلەن داۋاملاشقان. پايتەخت تاپشۇرۇلۇشتىن بۇرۇن باشقا جايلار قول ئالماشتى. پۈتۈن ئۇرۇشنى ئەلھەمرا ئەتراپىدىكى بىرلا قورشاۋ دەپ تەسەۋۋۇر قىلىش ئۇرۇشنىڭ جۇغراپىيەسىنى تار قىلىۋېتىدۇ.

ئەندەلۇسنىڭ ئىلگىرىكى ئۇمەۋىي مەركەزلىرى بىلەن نەسرىي غەرناتە بىر دەۋر ياكى بىر ئورگان ئەمەس. قۇرتۇبە ساراي مۇھىتىدىكى پىل چىشى قۇتىلىرى ئونىنچى ئەسىردىكى ماددىي مەدەنىيەتنى ئايرىم كۆرسىتىدۇ. بۇ بۇيۇملارنى 1491-يىلدىكى سۆھبەت ياكى 1492-يىلدىكى تاپشۇرۇش مۇراسىمىنىڭ ئەسۋابى قىلىپ كۆرسىتىشكە بولمايدۇ. ئوخشاش كەڭ جۇغراپىيەدە پەيدا بولغان سەنئەت، پەقەت شۇ سەۋەب بىلەن بىرلا ھۆكۈمدار ياكى ئۇستا سېخىغا تەۋە بولۇپ قالمايدۇ.

بۇ پەرق سىياسىي تارىخنىمۇ توغرا ئوقۇشقا ياردەم بېرىدۇ. غەرناتەنىڭ ئاخىرىنى يېرىم ئارالدىكى بارلىق مۇسۇلمان ھاكىمىيەتلەرنىڭ بىرلا دۆلەت سۈپىتىدە ئۈزلۈكسىز داۋام قىلغانلىقى بىلەن چۈشەندۈرۈش يېتەرلىك ئەمەس. ھەر بىر سۇلالىنىڭ دەۋرى، پايتەختى ۋە قوشنا ھاكىمىيەت بىلەن مۇناسىۋىتى بار. 1492-يىلدىكى ئېنىق سىياسىي ئاخىرلىشىش نەسرىي پايتەختكە تەۋە؛ ئاھالىنىڭ تۇرمۇشى بولسا شۇ چېسلادىن كېيىنمۇ ھۆججەتلەردە كۆرۈنىدۇ.

تەسلىم شەرتلىرىنى كىم كېلىشتى، قوليازمىنىڭ تۈرى نېمە؟

غەرناتەنىڭ تەسلىم شەرتلىرى شەھەرنى كاتولىك ھۆكۈمدارلارغا ئۆتكۈزۈش ئۈچۈن سۆھبەت ئارقىلىق بېكىتىلگەن ماددىلار ئىدى. دۆلەتلىك كۇتۇپخانا تىزىملىكىدە ھۆكۈمدارلار ۋە غەرناتە ھۆكۈمدارىنىڭ ۋەكىلى Bulcacín el Muleh تىلغا ئېلىنىدۇ. Gaceta نىڭ كېيىنكى كۆچۈرۈشى ۋە تەھلىلىدە Iucaf Aben Comija مۇ ئۇچرايدۇ. ئىسىم يېزىلىشى كۆچۈرۈش ۋە ترانسكرىپسىيەدە پەرقلىنىشى مۇمكىن. بۇ ئىسىملار سۆھبەتنىڭ ۋەكىللەر ئارقىلىق بولغانلىقىنى چۈشەندۈرىدۇ؛ بىرلا ئاچقۇچ تاپشۇرۇش كۆرۈنۈشى پۈتۈن كېلىشىم جەريانىنىڭ ئورنىنى ئالالمايدۇ.

كۇتۇپخانىدىكى MSS/18631/38 نومۇرلۇق نەرسە ئون ئالتىنچى ئەسىردىكى كۆچۈرۈلمە. تىزىملىك بەش ۋاراق ۋە تەخمىنەن 31 × 22 سانتىمېتىر ئۆلچەمنى بېرىدۇ. بۇ ئۇچۇر قايسى ساقلانغان نەرسىنىڭ تىلغا ئېلىنغانلىقىنى ئېنىقلايدۇ؛ مۇراسىمغا كۆزى بىلەن شاھىت بولغان بىر كىشىنىڭ خاتىرىسى ئەمەس. كېيىنكى كۆچۈرۈلمىنىڭ تىزىملىكىنى ئوقۇش، 1491-يىلدىكى ئەسلى ھۆججەتنى بىۋاسىتە كۆرۈش بىلەن ئوخشاش بولمايدۇ.

1864-يىلى 13-ئاۋغۇستتىكى Gaceta de Madrid بولسا ھۆججەتنىڭ كېيىنكى كۆچۈرۈشى ۋە تارىخىي تەھلىلىدۇر. ئۇ نويابىر، دېكابىر ۋە يانۋار چېسلالىرىنى سېلىشتۇرۇشقا پايدىلىق. ئەمما ئۇنى 1492-يىلى يېزىلغان مۇراسىم خاتىرىسىدەك تونۇشتۇرۇش توغرا ئەمەس. مەنبەنىڭ قاچان ياسالغانلىقى، نېمىنى كۆچۈرگەنلىكى ۋە قايسى ۋەقەگە چېسلا بەرگەنلىكى ئايرىم سورىلىدۇ. بىر ھۆججەت ھەققىدىكى مۇزېي ياكى كۇتۇپخانا بايانىنىڭ ئۆزىمۇ ھۆججەتنىڭ تولۇق تېكىستى ئەمەس.

يېزىقنىڭ شەكلى، تېكىستنىڭ تىلى ۋە ئۇنىڭ مەزمۇنىمۇ ئايرىم ئۇچۇر. ھۆسنخەت تۈرلىرىنى پەرقلەندۈرۈش قوللانمىسى بۇ پەرقنى ساقلاشقا ياردەم بېرىدۇ. بىر خەت شەكلىنى تونۇش ئوقۇلمىغان بىر جۈملىنى نەقىل قىلىشقا يېتەرلىك ئەمەس. شۇنداقلا كاتالوگدىكى قىسقا باياننى پۈتۈن كېلىشىمنىڭ ماددىلىرى قىلىپ كېڭەيتىشكە بولمايدۇ. مەلۇم بىر ماددىنىڭ مەنىسى ھەققىدە دەۋا قىلىش شۇ ماددىنىڭ تېكىستى ياكى ئىشەنچلىك ئىلمىي تەھلىلنى تەلەپ قىلىدۇ.

1492-يىلى 2-يانۋاردا نېمە ئۆزگەردى؟

2-يانۋاردا غەرناتە ئۈستىدىكى ھاكىمىيەت فېردىناند بىلەن ئىزابېللاغا ئۆتۈپ، مۇھەممەد ئون ئىككىنچى شەھەرنى قالدۇردى. Gaceta نىڭ ھۆججەت تەھلىلى ئۆتكۈزۈشنى شۇ كۈنگە توغرىلايدۇ. ئەلھەمرا باشقۇرۇش ئورگىنىنىڭ بايانى 1491-يىلدىكى كېلىشىمنى ساراي شەھىرىنىڭ يېڭى ھۆكۈمدارلارغا ئۆتۈشى ۋە كېيىنكى ئۆزگىرىشلەرنىڭ مۇھىم قەدىمى دەپ چۈشەندۈرىدۇ. پۇختا تارىخىي نۇقتا ئالدىن كېلىشىلگەن شەرتلەر بويىچە باشقۇرۇشنىڭ ئۆتۈشىدۇر.

كېيىنكى رەسىملەر ياكى ئاممىباب ھېكايىلەر بۇ ۋەقەگە سۆز، ھەرىكەت ۋە سەپەر يوللىرىنى قوشۇشى مۇمكىن. ھەر بىر تەپسىلاتقا ئايرىم دەلىل كېرەك. ھاكىمىيەتنىڭ قايسى كۈنى ئاخىرلاشقانلىقىنى بىلىش ھۆكۈمدارنىڭ شۇ كۈنى قايسى يولدا ماڭغانلىقىنى ياكى شىمالىي ئافرىقىغا قاچان يېتىپ بارغانلىقىنى ئىسپاتلىمايدۇ. كىشىلەرنىڭ ئېسىدە قالغان بىر رەسىم بىلەن ھۆججەتلەنگەن بىر ئۆتكۈزۈشنىڭ دەلىل دەرىجىسى ئوخشاش ئەمەس.

ئەلھەمرا ئىچىدىكى ئۆي، سېخ، يول ۋە دىنىي بىنالارنىڭ بەزىلىرى ئۆزگەردى ياكى يوقاپ كەتتى. بەزى جايلارنى پەقەت ئارخېئولوگىيەلىك قالدۇقلاردىن بىلگىلى بولىدۇ. بۈگۈن ساقلانغان بىر ھويلا 1492-يىلدىكى پۈتۈن شەھەرنىڭ كۆرۈنۈشىنى كۆرسەتمەيدۇ. بىنا تۇرۇپ قالسىمۇ، ئۇنىڭ ئىگىسى، ئىشلىتىلىشى ۋە باشقۇرۇشتىكى رولى ئۆزگىرىشى مۇمكىن. ھەر ئىككىسىنى بىللە ئىز قوغلاش ئۆتكۈزۈشنىڭ كۆلىمىنى ئايدىڭلاشتۇرىدۇ.

تاپشۇرۇش ئىبىرىيەدىكى ئەڭ ئاخىرقى مۇستەقىل مۇسۇلمان باشقۇرۇشىدىكى پادىشاھلىقنى ئاخىرلاشتۇردى. بۇ جۈملە مۇسۇلمان ئاھالىنىڭ، ئەرەبچە يېزىقنىڭ ياكى ئەندەلۇس مەدەنىي ئادەتلىرىنىڭ شۇ كۈنى يوق بولغانلىقىنى ئېيتمايدۇ. بىر دۆلەتنىڭ ئاخىرى بىلەن بىر توپ كىشىنىڭ تارىخىنىڭ ئاخىرىغا ئوخشاش چېسلا بېرىشكە بولمايدۇ.

مۇسۇلمان ئاھالىگە دەسلەپتە قانداق كاپالەت بېرىلدى؟

تەسلىم شەرتلىرى نەسرىي ھاكىمىيىتى ئاخىرلاشقاندىن كېيىن مۇسۇلمان ئاھالىنىڭ قېلىشى ئۈچۈن بىر رامكا قۇردى. Cambridge University Press نىڭ «The Burning Temple» بۆلۈمى دىنىي پائالىيەت ۋە قانۇنغا ئائىت دەسلەپكى كاپالەتلەرنى چۈشەندۈرىدۇ. يەرلىك aljamas جامائەت ئورگانلىرى داۋام قىلدى؛ ئۇلارنىڭ ئەدلىيە ۋە باج ئىشلىرىغا ئائىت رولى بار ئىدى. يېڭى ھاكىمىيەت ئاھالىنى باشقۇرۇش ئۈچۈن مۇشۇ ئىشلارنىڭ ئىشلىشىگە ئېھتىياجلىق ئىدى.

بۇ كاپالەتتىن ھەممە ئاھالە ھەممە جايدا ئوخشاش شەكىلدە بەھرىمەن بولغان دەپ قاراشقا بولمايدۇ. كېلىشىم ماددىلىرى نېمىگە ۋەدە بېرىلگەنلىكىنى كۆرسىتىدۇ؛ يەرلىك باشقۇرۇش خاتىرىلىرى بولسا ئۇنىڭ قانداق قوللىنىلغانلىقىنى كۆرسىتىدۇ. باج، توقۇنۇش، ھۆكۈمدارنىڭ قارارى ۋە كېيىنكى دىنىي تەدبىرلەر ئايرىم ئىز قوغلىنىدۇ. بەزى ئورگانلارنىڭ ساقلانغانلىقى فەتھىدىن كېيىن تولۇق تەڭلىك پەيدا بولغانلىقىنىڭ دەلىلى ئەمەس. كېلىشىم كۈچ تەڭسىزلىكى بار شارائىتتا تۈزۈلگەن.

سابىق ھۆكۈمدارلار چەمبىرىكىدىكى بەزى كىشىلەر شىمالىي ئافرىقىغا كەتكەن، نۇرغۇن مۇسۇلمان بولسا قالغان. خىرىستىيان ھاكىمىيىتى ئاستىدا مۇسۇلمان بولۇپ ياشىغان كىشىگە ئادەتتە Mudéjar دېگەن نام ئىشلىتىلگەن. بۇ نام دىن ئۆزگەرتكەنلىكىنى ئەمەس، قانۇنىي ۋە سىياسىي ئورنىنى كۆرسىتىدۇ. كېيىنكى Morisco نامى چۆمۈلدۈرۈلگەن سابىق مۇسۇلمانلار ۋە ئۇلارنىڭ ئەۋلادلىرىغا ئىشلىتىلگەن.

ئىككى نامنى بىر مەنىدە ئىشلىتىش مەجبۇرىي دىن ئۆزگەرتىشنى تاپشۇرۇش كۈنىلا بولغاندەك كۆرسىتىدۇ. يەنە بىر تەرەپتىن، چۆمۈلدۈرۈش ياكى ھۆكۈمەتنىڭ تۈرگە ئايرىشى ھەر بىر كىشىنىڭ ئىچكى ئېتىقادىنى بىۋاسىتە كۆرسەتمەيدۇ. تارىخچى قانۇنىي نام بىلەن شەخسىي ئېتىقادنى ئوخشاش دەلىل قىلىپ ئىشلەتمەسلىكى كېرەك. ئاھالىنىڭ قاچان ۋە قانداق يېڭى قانۇنىي ئورۇنغا ئۆتكەنلىكى ئايرىم سوئالدۇر.

1499–1502-يىللاردا دەسلەپكى تۈزۈم قانداق ئۆزگەردى؟

غەرناتەنىڭ تۇنجى باش ئېپىسكوپى Hernando de Talavera تەدرىجىي دىنىي تەبلىغ يولىنى تۇتقان. كاردىنال Francisco Jiménez de Cisneros كېيىن تېخىمۇ قاتتىق ئۇسۇلنى قوللانغان. Cambridge نىڭ ئەسىر ئاخىرىدىكى كىرىزىس بايانى 1499-يىلدىكى مۇسۇلمان رەھبەرلەرنىڭ تۇتۇلۇشى ۋە توقۇنۇشنى، كەڭ كۆلەملىك چۆمۈلدۈرۈش ۋە دىن ئۆزگەرتىش ياكى ئايرىلىش بېسىمى بىلەن باغلايدۇ. بۇنىڭدا ئوخشىمىغان كىشىلەر، قارارلار ۋە باسقۇچلار بار.

شۇڭا بۇ جەرياننى 1492-يىلى 2-يانۋاردا ئىجرا قىلىنغان بىرلا ماددىغا ئايلاندۇرۇشقا بولمايدۇ. دەسلەپكى قوغداش بىلەن كېيىنكى مەجبۇرلاشنىڭ ئارىسىدا ئۆزگىرىش بار. «بەرداشلىق ئاخىرلاشتى» دېگەن ئومۇمىي جۈملە شۇ ئۆزگىرىشنىڭ قانداق بولغانلىقىنى تولۇق چۈشەندۈرمەيدۇ. جامائەتنىڭ قانۇنىي ئورنى ۋە دىنىي ئورگانلارنىڭ كىرىم مەنبەسىگە قارىغاندا، ئۆزگىرىشنىڭ كونكرېت نەتىجىسى كۆرۈنىدۇ.

فەتھىدىن كېيىن چېركاۋغا بېرىلگەن مال-مۈلۈك ھەققىدىكى 2024-يىللىق Cambridge تەتقىقاتى غەرناتە مۇسۇلمانلىرىنىڭ دىن ئۆزگەرتىشى ۋە Morisco تۈرىگە كىرگۈزۈلۈشىنى 1501-يىل مۇھىتىدا تەھلىل قىلىدۇ. Alpujarras رايونىدىكى habices، يەنى مۇسۇلمان دىنىي ۋە خەير-ساخاۋەت ئورگانلىرىنى قوللىغان ۋەقىپ ماللىرى، ماددىي نەتىجىنىڭ بىر مىسالىدۇر. بۇ ماللار كېيىن خىرىستىيان جامائەتلىرىگە ياكى باشقا ئورگانلارغا ئۆتكەن.

بۇ يەرلىك تەتقىقات پۈتۈن يېرىم ئارالدىكى ھەر بىر كىشى ياكى مالنىڭ بىر كۈندە ئوخشاش ھالەتكە ئۆتكەنلىكىنى ئېيتمايدۇ. دىن ئۆزگەرتىش، قانۇنىي نام بېرىش ۋە مال-مۈلۈكنى قايتا تەشكىللەش بىر-بىرىگە باغلىق، ئەمما ئايرىم جەريانلار. رايوندىكى بىر مال زەنجىرىنى بارلىق جايلارغا ئوخشاش بىر چېسلا قىلىپ كېڭەيتىش تەتقىقاتنىڭ دائىرىسىدىن ئېشىپ كېتىدۇ.

1502-يىلى كاستىلىيەدە خىرىستىيانلىق بىردىنبىر قانۇنىي دىن قىلىندى. Cambridge بۆلۈمى بۇ كەڭرەك تەدبىرنى ئايرىم چۈشەندۈرىدۇ. بۇنىڭ رايونى كاستىلىيە بولۇپ، ئىسپانىيەدىكى ھەر بىر پادىشاھلىقتا شۇ كۈنىلا ئوخشاش قانۇنىي ئۆزگىرىش بولدى دېگەنلىك ئەمەس. 1492-يىلدىكى تاپشۇرۇش، 1499-يىلدىكى كىرىزىس، 1501-يىل ئەتراپىدىكى ئۆزگىرىش ۋە 1502-يىلدىكى تەدبىرنى تەرتىپ بىلەن ئوقۇش دەسلەپكى كاپالەتنىڭ قانداق ئۆزگەرگەنلىكىنى كۆرسىتىدۇ.

بۈگۈنكى ئەلھەمرا 1492-يىل ھەققىدە نېمىنى كۆرسىتەلەيدۇ؟

UNESCO نىڭ ئەلھەمرا، Generalife ۋە Albayzín خاتىرىسى ساراي شەھىرى، باغ ۋە تۇرالغۇ رايونىنى ئايرىيدۇ. نەسرىي بىناكارلىقى بىلەن كېيىنكى خىرىستىيان دەۋرىنىڭ قوشۇمچىلىرى بىر جايدا ساقلانغان. بىنا ماددىسىنىڭ داۋام قىلىشى بىلەن ئىشلىتىش ۋە ئىگىدارلىقنىڭ ئۆزگىرىشى بىللە بولالايدۇ. بىر تامنىڭ ساقلانغانلىقى سابىق ئورگاننىڭ ئۆزگەرمەي داۋام قىلغانلىقىنى ئىسپاتلىمايدۇ.

ئەلھەمرا ئورگىنى كونا ساراي شەھىرىدىكى نۇرغۇن ئۆي، سېخ ۋە يولنىڭ يوقالغانلىقى ياكى ئۆزگەرگەنلىكىنى چۈشەندۈرىدۇ. شۇڭا تەتقىقاتچىلار 1492-يىلدىكى كۆرۈنۈشنىڭ ھەر بىر قىسمىنى ئېنىق قايتا قۇرالمايدۇ. ساقلانغان ھويلا بىناكارلىق ئەنئەنىسىگە دەلىل بولالايدۇ، ئەمما كېيىنكى رەسىمدىكى بىر كۆرۈنۈشنىڭ ھەقىقىي بولغانلىقىنى ياكى تەسلىم شەرتلىرىنىڭ تولۇق ئىجرا قىلىنغانلىقىنى كۆرسەتمەيدۇ.

بېزەك تۈرلىرىنىمۇ ئايرىم كۆرۈش كېرەك. ئارابېسك نەقىشلىرى قوللانمىسى يوپۇرماق بىلەن ئەگمە شاخنى گېئومېتىرىيە، ھۆسنخەت ۋە جانلىق شەكىللىك بېزەكتىن پەرقلەندۈرىدۇ. بىر يۈزدە بىللە كۆرۈنۈش ئۇلارنىڭ ھەممىسىنىڭ بىر تېخنىكا ياكى بىر مەزمۇن ئىكەنلىكىنى بىلدۈرمەيدۇ. كۆرۈنۈشنى تونۇش بىلەن ئۇنىڭ يىلىنى ياكى ئۇستىسىنى بېكىتىش ئوخشىمىغان دەلىل تەلەپ قىلىدۇ.

كېسىلگەن كاھىش ۋە زەللىج موزايكىسى ھەققىدىكى بايان پارچە، ئۇلىنىش سىزىقى ۋە كېيىن قوشۇلغان ماتېرىيالنى سېلىشتۇرۇشقا ياردەم بېرىدۇ. Sala de los Reyes دىكى ئون توققۇزىنچى ئەسىر گىپس نۇسخىلىرى ئەسلى سىرلانغان ساپالدىن ئايرىلىدۇ. ئوخشاش نەقىش ئوخشاش ماتېرىيال ياكى ئوخشاش يىل دېگەنلىك ئەمەس. بۈگۈنكى بىنانى 1492-يىلنىڭ ئۆزگەرمىگەن فوتوسى دەپ قاراش شۇ سەۋەبتىن قايمۇقتۇرىدۇ.

غەرناتە شەرتلىرى بىلەن Santa Fe شەرتلىرى بىر ھۆججەتمۇ؟

ياق. 1491-يىلى 25-نويابىردىكى غەرناتە شەرتلىرى مۇھەممەد ئون ئىككىنچى بىلەن شەھەرنى تاپشۇرۇش ۋە ئاھالىنىڭ دەسلەپكى ئورنىغا مۇناسىۋەتلىك. 1492-يىلى 17-ئاپرېلدىكى Santa Fe شەرتلىرى بولسا ھۆكۈمدارلارنىڭ كرىستوفېر كولومبۇس بىلەن ئاتلانتىك ئوكيان سەپىرى ھەققىدىكى كېلىشىمىدۇر. ئىسپانىيە مەدەنىيەت مىنىستىرلىقىنىڭ بايانى ئىككىنچىسىنى ئۆزىنىڭ مۇھىتىدا چۈشەندۈرىدۇ.

ئىسپانچە capitulaciones سۆزى كېلىشىلگەن ماددىلارنى بىلدۈرىدۇ. بىر سۆزنىڭ ئىككى ھۆججەتتە بولۇشى ھۆججەتلەرنىڭ تەرەپلىرى ياكى مەقسىتى ئوخشاشلىقىنى كۆرسەتمەيدۇ. كولومبۇسنىڭ سەپەر كېلىشىمىدىن غەرناتە مۇسۇلمانلىرىغا بېرىلگەن كاپالەتنى چىقىرىش توغرا ئەمەس. ئالدى بىلەن ھۆججەتنىڭ چېسلاسى، تەرەپلىرى ۋە مۇناسىۋەتلىك تېمىسى ئايرىلىشى كېرەك.

يەھۇدىيلارغا قارىتىلغان قوغلاپ چىقىرىش قارارىمۇ 1492-يىلدىكى ئايرىم سىياسەت بولۇپ، ئۆزىگە خاس قانۇنىي نىشان ۋە ۋاقىت تەرتىپى بار. ئوخشاش يىلدىكى ۋەقەلەرنى پادىشاھلىقنىڭ ئۆزگىرىشى ئىچىدە سېلىشتۇرغىلى بولىدۇ. ئەمما مۇسۇلمان ئاھالە، يەھۇدىي جامائەت ۋە ئوكيان سەپىرىنى بىرلا كېلىشىمنىڭ ماددىلىرى قىلىش ھەر بىرىنىڭ تارىخىنى خاتا چۈشەندۈرىدۇ. ئوخشاش يىل ئوخشاش ھۆججەت دېگەنلىك ئەمەس.

غەرناتەنىڭ يىقىلىشىغا ئەڭ ئېنىق جاۋاب ۋەقەنىڭ تۈرىنىمۇ كۆرسىتىدۇ: شەرتلەر 1491-يىلى نويابىردا كېلىشىلدى، دېكابىردا تەستىقلاندى، شەھەر 1492-يىلى 2-يانۋاردا تاپشۇرۇلدى. مۇستەقىل ھاكىمىيەت شۇ كۈنى ئاخىرلاشتى. ئاھالىنىڭ كېيىنكى تارىخىنى چۈشىنىش ئۈچۈن بولسا دەسلەپكى كاپالەت ۋە كېيىنكى مەجبۇرلاشنى ئۆز باسقۇچلىرى بىلەن ئوقۇش كېرەك.

مەنبەلەر

• Biblioteca Nacional de España: MSS/18631/38 — 1491-يىلى 25-نويابىردىكى شەرتلەرنىڭ ئون ئالتىنچى ئەسىر كۆچۈرۈلمىسىگە ئائىت تىزىملىك. نومۇر، بەش ۋاراق، ئۆلچەم ۋە Bulcacín el Muleh ئىسمىنى بېرىدۇ؛ مۇراسىمنىڭ بىۋاسىتە شاھىت خاتىرىسى ئەمەس.
• Gaceta de Madrid، 1864-يىلى 13-ئاۋغۇست: BOE ئارخىپى — كېيىنكى كۆچۈرۈش ۋە تەھلىل؛ نويابىر شەرتلىرى، روژدېستۋودا يىل باشلايدىغان دېكابىر تەستىقى ۋە 1492-يىلى 2-يانۋاردىكى تاپشۇرۇشنى ئايرىيدۇ.
• Metropolitan Museum of Art: نەسرىي دەۋر سەنئىتى، 1232–1492 — سىياسىي شارائىت، ساراي مەدەنىيىتى ۋە سەنئەت. سۇلالىنىڭ ئاخىرىنى مۇسۇلمان ئاھالىنىڭ شۇ كۈنى يوق بولۇشى دەپ كېڭەيتمەيدۇ.
• UNESCO: ئەلھەمرا، Generalife ۋە Albayzín — بىناكارلىق، باغ، تۇرالغۇ ۋە كېيىنكى تارىخىي قاتلاملار؛ كېلىشىمنىڭ ھەر بىر ماددىسىنىڭ ئىجرا قىلىنىشىنى ئىسپاتلىمايدۇ.
• Patronato de la Alhambra y Generalife: تەسلىم شەرتلىرى دەۋرىدىكى ئەلھەمرا — ھاكىمىيەت ئۆتۈشىنىڭ بىنا ۋە باشقۇرۇشقا تەسىرى؛ يوقالغان ئۆي، سېخ ۋە يول سەۋەبىدىن كۆرۈنۈشنى قايتا قۇرۇشنىڭ چېكى.
• Cambridge University Press: «The Burning Temple» — دەسلەپكى دىنىي ۋە قانۇنىي كاپالەت، aljamas، تالەۋېرا ۋە سىسنېروس، چۆمۈلدۈرۈش ۋە 1502-يىلدىكى كاستىلىيە تەدبىرى.
• Cambridge University Press: فەتھىدىن كېيىن چېركاۋغا بېرىلگەن ماللار — 2024-يىللىق تەتقىقات؛ 1501-يىلدىكى ئۆزگىرىشلەر ۋە Alpujarras دىكى habices ھەققىدىكى يەرلىك دەلىل. پۈتۈن يېرىم ئارالغا بىرلا ئۆزگىرىش كۈنى بەلگىلىمەيدۇ.
• Ministerio de Cultura: كولومبۇس ۋە Santa Fe شەرتلىرى — 1492-يىلى 17-ئاپرېلدىكى ئايرىم سەپەر كېلىشىمىنىڭ رەسمىي بايانى؛ غەرناتەنىڭ تەسلىم شەرتلىرى ئەمەس.