
Orta Çağ İslam dünyasında tunç aynalar nasıl dökülüp parlatıldı?
Orta Çağ İslam dünyasının tunç aynalarında parlatılmış yüzü, döküm kabartmayı, delikli topuzu ve sonradan işlenen yazıyı tanıyın.
Yansıtıcı yüzü ve arka tarafta çıkıntı yapan parçaları bulun. Deliklerin, izlerin ve harflerin nerede olduğunu not edin, sonra başka bir eserle karşılaştırın. Parlatılmış yüz, döküm topuz ve hazırlanmış metal üzerine işlenen yazı aynı aynanın tarihindeki farklı aşamalara ait olabilir.
Yansıtıcı yüz nasıl tanınır?
Görüntüyü yansıtan, parlatılmış metalin kendisiydi. Bu yüz genellikle daha pürüzsüzdür. Arka tarafta kenar, bezeme veya bağlantı parçası bulunabilir. Zaman ve aşınma iki yüzü de fotoğrafta mat gösterebilir. Yüzey farkını müzenin açıklamasıyla birlikte okuyun. Arka yüz fotoğrafı bezemeyi açıkça gösterebilir ancak yansıtıcı yüzün ilk parlaklığı hakkında az bilgi verir.
Metropolitan Museum of Art’ın Balık Bezeli Aynası, 2015.796.52, yaklaşık 7,6 cm çapındadır. Müze eseri yaklaşık 13. yüzyıla tarihler ve Orta Asya ya da İran’a atfeder. Arkada altı taç yapraklı bir rozet taşıyan madalyon topuzu çevreler. Balıklar, müzenin akarsuya benzettiği bir zeminde yer alır. Bezemesiz yüzün yansıtması için parlatılmış olması gerektiği belirtilir. Malzeme alanında kurşunlu tunç alaşımı yazılıdır. Rozet arka yüzü bulmaya, parlatma açıklaması ise öteki yüzün işlevini anlamaya yardım eder. Metropolitan Museum of Art, Balık Bezeli Ayna 2015.796.52
Fotoğrafları karşılaştırırken her görünüşün yanına envanter numarasını yazın. Yandan görünüşte alçak bir kenar veya topuz önden çekilmiş kareye göre daha belirgin olabilir. Yansıtıcı yüz için fotoğrafta bütün yüzeyin mi, yalnız kenarın mı göründüğüne bakın. Aynı diski gösteren iki fotoğraf farklı ayrıntıları belgeleyebilir.
Fotoğrafın ışığı metali donuk gösteriyorsa gördüğünüzü çekim açısıyla birlikte belirtin. Balık bezeli aynada hangi tarafın yansıtmak için parlatıldığı müzenin metninden anlaşılır. Balık ve rozetin belirgin olduğu kare ise arka yüzün düzenini incelemeye yarar.
Döküm arka yüz hangi ayrıntıları gösterir?
Döküm kabartmada çıkıntılı bezeme, metalin kalıpta aldığı biçimi izler. Yuvarlak aynada kenarın bezemeyi nasıl çevrelediğine ve desenin ortadan çevreye nasıl değiştiğine bakın. Metropolitan’daki 42.136 numaralı İran aynası 12. yüzyıldandır. Çapı 19,4 cm, kaydedilen derinliği 2,5 cm’dir. Belirgin topuzu, Arapça iyi dilek yazısı, koşan hayvanları ve kıvrık bitki bezemeleri vardır. Katalog döküm ve kalemle işlemeyi belirtir, kum kalıpta dökümü ve topuzun Çin örnekleriyle bağlantısını açıklar. Müze bezemeyi Selçuklu devri İran’ının sanat dağarcığı içinde değerlendirir. Metropolitan Museum of Art, ayna 42.136
Cleveland Museum of Art’ın Dört Yapraklı Aynası, 1995.403, 12. ya da 13. yüzyıla tarihlenir ve Doğu Anadolu ya da Kuzey Mezopotamya’ya atfedilir. Dört sivri yaprak topuzdan dışa doğru uzanır. Görüntüde ince çizgili geniş kuşak ve yüksek kenar da vardır. Katalog çapı 7,7 cm, genel ölçüyü 0,9 cm ve kenar ölçüsünü 0,3 cm olarak verir. Yandan biçimleri karşılaştırırken son iki ölçünün adını koruyun. Cleveland Museum of Art, Dört Yapraklı Ayna 1995.403
Figürleri yorumlamadan önce bezemenin düzenini anlatın. 42.136’da koşan hayvanlar ve bitki kıvrımları desenin farklı bölümlerindedir. Cleveland örneğinde sivri yapraklar yuvarlak arka yüzün topuzunun çevresine dizilir. İslam sanatında insan ve hayvan figürleri ve kıvrık bitki motifleri ve arabesk bezeme hakkındaki yazılar, bu tür ayrıntıları başka malzemeler üzerinde karşılaştırma olanağı verir.
Analiz, yüksek kalaylı tunç hakkında ne gösterir?
Tunç bir bakır alaşımıdır. Dayanak varsa müze alaşımı daha ayrıntılı tanımlayabilir. British Museum’daki 1963,0718.1 numaralı Selçuklu aynası 12. yüzyılda İran’da yapılmıştır. Çapı 19 cm, kayıtlı yüksekliği yaklaşık 1 cm’dir. Müzenin notuna göre Susan La Niece’in bilimsel analizi alaşımı yüksek kalaylı tunç olarak belirlemiştir. Ayna tek parça halinde dökülmüştür. Kabarık kenarı, ortada delikli topuzu ve kanatlı dört sfenksin kabartması vardır. Analiz bu aynaya aittir. British Museum, ayna 1963,0718.1
James W. Allan’ın Nişabur metal eserleri araştırması, Siraf’ta kazıda bulunmuş farklı yapıda bir aynayı anlatır. Biri yüksek kalaylı tunç, diğeri düşük çinkolu pirinç olmak üzere iki metal levhadan oluşur. Allan bir yüzü yansıtıcı, bir yüzü mat olan ayna örneği olarak ele alır. İki levha hakkındaki bilgi, yalnız bir yüzün fotoğrafından anlaşılması güç olan yapıyı açıklar. James W. Allan, Nişabur metal eserleri araştırması
Louvre, sırt sırta iki sfenksin bulunduğu OA 7871/72 numaralı aynanın malzemesini yüksek kalaylı döküm tunç olarak kaydeder. En büyük çap 11,3 cm, kalınlık 0,3 cm ve kenar yüksekliği 0,68 cm’dir. Müze 12. veya 13. yüzyılı verir, olası köken olarak İran ve Türkiye’yi gösterir. Ölçü adlarını ve iki yer için de belirsizlik ifadesini koruyun. Louvre’un malzeme alanı, British Museum’un analizi ve Metropolitan’ın kurşunlu tunç kaydı ayrı eserlere aittir. Louvre Müzesi, ayna OA 7871/72
Malzeme karşılaştırması yaparken her bilginin yanına envanter numarasını yazın. British Museum bilimsel bir analizden söz eder. Louvre malzemeyi kendi alanında tanımlar. Siraf örneğindeyse iki metal levhanın yapısı anlatılır. Fotoğraftaki renk ya da parlaklık benzese bile, bu kayıtlar hangi alaşım bilgisinin hangi esere ait olduğunu gösterir.
Sonradan işlenen yazı döküm bezemeden nasıl ayrılır?
1963,0718.1’in yazısı arka yüze sonradan eklenmiştir. British Museum’a göre aşınmış harflerdeki alet izleri, yazının yüzey parlatıldıktan sonra işlendiğini gösterir. Kalemle işleme, metal yüzeyi el aletiyle biçimlendiren bir tekniktir. Bu aynada izler, önce döküm yapıldığını ve harflerin daha sonra hazırlanmış metale işlendiğini gösterir. Katalog sırayı verir, yazının tarihini belirtmez.
Yazının yerini ve müzenin içeriği nasıl tanımladığını not edin. British Museum sonradan eklenen Arapça yazıyı büyü formülü olarak niteler. Louvre, OA 7871/72’nin kenarında dairesel bir kuşak içinde Kûfî yazıyla verilmiş Arapça iyi dilekleri tanır. İki katalog ayrı içerikleri açıklar. Louvre’daki yazı türü ve konum bilgisi, British Museum’daki alet izlerinin sağladığı kronolojiden farklıdır. Arap hat yazıları rehberi yazı biçimi, dil ve anlamı ayırt etmeye yardım eder.
Topuz, halka veya sap nereye takılır?
Topuz, yüzeyden çıkan ve aynanın arka ortasında bulunabilen bir parçadır. İçinden geçen bir delik bağlantı noktası sağlayabilir. Deliğin parçayı boydan boya geçip geçmediğini yandan inceleyin. British Museum 1963,0718.1’in orta topuzunu delikli olarak tanımlar. Metropolitan, 42.136’nın topuzdan asılabildiğini belirtir. Bağlantı noktasının yeri saptansa da korunmuş bir ip veya kullanıcının tutuş biçimi için başka kayıt gerekir.
Los Angeles County Museum of Art’taki M.2002.1.598 numaralı ayna 12. ya da 13. yüzyılda Kuzey Suriye’de yapılmıştır. Kenarında halka vardır. Katalog döküm tunç, 10,47 cm yükseklik ve 7,93 cm çap verir. İki ölçü bütün eserin boyutuyla yuvarlak kısmın çapını ayırmaya yardımcı olur. LACMA, ayna M.2002.1.598
Topkapı Sarayı Müzesi’nin 2/1792 numaralı aynası farklı bir malzeme ve tutuş biçimini gösterir. Kayıt, eseri 13. yüzyıl Anadolu Selçuklu döneminde Konya’ya yerleştirir. Alçak kabartmalı ve altın kakmalı döküm çeliktir. Toplam uzunluğu 41,5 cm, aynanın çapı 21 cm’dir. Uzun sap, arka topuza göre eserin dış çizgisini daha çok değiştirir. Topkapı Sarayı Müzesi, ayna 2/1792, Museum With No Frontiers kaydı
Metalde bir delik gördüğünüzde önce hangi parçada olduğuna bakın. Açık veya delikli kapaklı buhur kapları yazısı kapakta toplanan delikler gösterir. British Museum aynasında açıklık orta topuzu boydan boya geçer. Deliğin yerini kaydedip parçanın işlevini eserin kendi kaydından açıklayın.
Görüntüler olası kullanım hakkında ne söyleyebilir?
Yansıtıcı yüz aynanın günlük bir işlevini açıklar. Görüntü ve yazılar, bir aynaya nasıl anlam yüklenmiş olabileceğini düşündürür. Metropolitan’ın 1978.348.2 numaralı aynası 12. ya da 13. yüzyıla tarihlenir ve İran’ın kuzeybatısına ya da Türkiye’ye atfedilir. Dökülmüş ve kalemle işlenmiş tunçtur, çapı 22 cm’dir. Müze arka yüzdeki tasviri Süleyman ve onunla ilişkilendirilen varlıklar olarak yorumlar. Küratörler fal için kullanılmış olma ihtimalini tartışır ve kullanım biçiminin kesinleşmediğini belirtir. Metropolitan Museum of Art, ayna 1978.348.2
Fotoğraf açıklamasında yorum ve kaynağı aynı cümlede belirtilebilir. Figürün kimliği müzenin bezemeyi okumasına dayanır. Olası kullanım, müzenin eser ve ilişkili kanıt hakkındaki yorumudur. Belirli bir sahibi veya kullanım anını saptamak için ek kanıt gerekir. Böylece bezemenin önemiyle birlikte yansıtıcı yüz ve kaydın sınırları da anlaşılır.
Doğrulanabilir müze eseri açıklaması nasıl yazılır?
Envanter numarası, tarih ve atıfla başlayın. Fotoğrafın hangi yüzü gösterdiğini yazın. Kenar, kabartma, topuz, halka ya da sapı belirtin. Malzeme ve tekniği ilgili parçaya yakın verin. Müze yazının sonradan eklendiğini belirtiyorsa bunu yazı açıklamasına, dökümü ise gövde açıklamasına koyun. Ölçü adlarını ve coğrafi belirsizliği katalogdaki gibi aktarın.
Biliniyorsa buluntu bağlamını ekleyin. Allan’ın Nişabur kataloğunda 76 numara Metropolitan’ın 40.170.265 numaralı aynasıdır. Altı yapraklı rozetleri ve delikli topuzu olan, 6 cm çapında döküm tunç disktir. 77 numara da döküm tunçtur. Çapı 10,7 cm, bezemesi dört koşan yabani tavşanlı ve dış kuşağı korozyonludur. Bazaar Tepe’de bir çukurda bulunmuştur. Çalışma, 76 numaranın Nişabur sahasındaki kesin buluntu yerinin bilinmediğini söyler. Bilinen bağlamı belirtmek, aynaları bezemelerinin yanı sıra buluntu yerlerine göre karşılaştırmayı sağlar.
Farklı aynaların ölçülerini yan yana verirken sayının neyi ölçtüğünü belirtin. Louvre’da kenarın yüksekliği ve gövde kalınlığı ayrı değerlerdir. Topkapı’da toplam uzunluk ile dairesel yüzün çapı farklıdır. Bu adları koruyan bir açıklama, okurun sayıları katalogda bulmasını ve karşılaştırmayı denetlemesini kolaylaştırır.
Tunç aynaları karşılaştırmak için müze kayıtları ve araştırmalar
- Metropolitan Museum of Art, Balık Bezeli Ayna 2015.796.52. Parlatılmış olması beklenen yüz ve kurşunlu tunç.
- Metropolitan Museum of Art, 42.136. 12. yüzyıl İran aynasının topuzu, dökümü, hayvanları ve yazısı.
- Cleveland Museum of Art, 1995.403. Küçük tunç aynanın dört yaprağı ve ölçüleri.
- British Museum, 1963,0718.1. Yüksek kalaylı tunç analizi ve sonraki yazıya ait alet izleri.
- James W. Allan, Nişabur metal eserleri. Kazıda bulunan aynalar, levhalı ve döküm yapıların karşılaştırması.
- Louvre Müzesi, OA 7871/72. Yüksek kalaylı döküm tunç, Kûfî yazı kuşağı ve olası kökenler.
- LACMA, M.2002.1.598. Kuzey Suriye aynasının kenar halkası.
- Topkapı Sarayı Müzesi, 2/1792, Museum With No Frontiers. Saplı döküm çelik ayna.
- Metropolitan Museum of Art, 1978.348.2. Figürlerin yorumu ve olası kullanımlar.





