
วิธีอ่านลายน้ำบนกระดาษต้นฉบับออตโตมันและอิสลาม
เปรียบเทียบลายจันทร์เสี้ยวสามดวง ลายน้ำรอง และรอยเส้นของแม่พิมพ์ เพื่อเชื่อมหลักฐานกระดาษกับวันที่ของต้นฉบับ
จันทร์เสี้ยวสามดวงเป็นตัวอย่างที่พบได้บ่อยในกระดาษของคอลเลกชันต้นฉบับออตโตมันและอิสลามอื่น ๆ ขนาด ตำแหน่ง และรูปทรงของแต่ละดวงต่างกันได้ แผ่นเดียวกันอาจมีสัญลักษณ์รองหรือตัวอักษรด้วย ผู้คัดลอกอาจใช้กระดาษชนิดหนึ่งกับเนื้อความหลัก ส่วนใบอื่นอาจเพิ่มภายหลัง การเปรียบเทียบจึงเริ่มจากใบที่มีหมายเลขและตำแหน่งในเล่ม แม้ทะเบียนใช้ชื่อลายเหมือนกัน ให้จดข้อมูลแยกตามใบและภาพถ่ายที่ตรวจจริง
หาลายน้ำ เส้นถี่ และเส้นโซ่
เมื่อดูภาพกระดาษทำมือที่ถ่ายโดยใช้แสงส่องผ่าน ให้มองหาแนวขนานที่อยู่ถี่และอีกชุดหนึ่งที่เว้นระยะกว้างกว่า แนวถี่เรียกว่าเส้นแม่พิมพ์ถี่ ส่วนเส้นโซ่ที่เว้นระยะกว้างจะตัดข้ามเส้นเหล่านั้น ลายน้ำมีขอบรูปของตัวเองและอาจอยู่ใกล้หรือพาดข้ามเส้นโซ่ จดตำแหน่งเทียบกับแนวเส้นและขอบแผ่น แม้หมุนภาพ ความสัมพันธ์ระหว่างเส้นกับลายยังคงเดิม บทความว่าด้วยการทำกระดาษ อธิบายบริบทเรื่องเส้นใยและการขึ้นแผ่น
คู่มือกระดาษมีลายน้ำของมหาวิทยาลัยมิชิแกน รวมแหล่งค้นคว้าตามลาย สัญลักษณ์รอง และลักษณะอื่น เมื่ออ่านภาพให้ใช้มาตราส่วนหรือค่าที่ตีพิมพ์ถ้ามี และบันทึกว่ามองเห็นลายครบหรือไม่ รอยพับอาจซ่อนลายบางส่วน มุมที่หายไปหรือรอยซ่อมก็อาจจำกัดสิ่งที่มองเห็น ภาพที่ตีพิมพ์มักเพียงพอต่อการเทียบเบื้องต้น การระบุว่าขอบลายที่เห็นสิ้นสุดตรงไหนจะช่วยให้ผู้อ่านคนอื่นตรวจส่วนเดียวกันได้
เปรียบเทียบจันทร์เสี้ยวทีละดวง
รายงานคอลเลกชันมิชิแกนเรื่องจันทร์เสี้ยวสามดวง แสดงกระดาษจากหลายตำแหน่งใน Isl. Ms. 44 ซึ่งคัดลอกใน ค.ศ. 1648 น่าจะในอียิปต์ รายงานแสดงลายบนหน้า 4, 580 และ 620 เป็นแบบย่อยที่ต่างกัน แต่ละตัวอย่างให้ดูการเรียงดวงจันทร์ ช่วงกว้างทั้งสามดวง และความสูงกับความกว้างรายดวง เก็บเลขหน้าไว้ในบันทึก หน้า 4 กับ 620 อยู่ในเล่มเดียวกันแต่เป็นการสังเกตคนละตำแหน่ง เมื่อวางภาพข้างกันให้เขียนเลขหน้าไว้กับแต่ละภาพ
มิชิแกนยังแสดงจันทร์เสี้ยวสามดวงใกล้ขอบด้านเข้าเล่มของใบที่ 37 ใน Isl. Ms. 504 ซึ่งอยู่ในส่วนที่คัดลอกใน ค.ศ. 1713 ขอบด้านเข้าเล่มคือขอบใบที่อยู่ใกล้รอยพับ เมื่อเห็นลายบางส่วนก็อาจระบุตำแหน่งได้ แม้เปรียบเทียบขอบรูปทั้งหมดไม่ได้ กระดาษต่างใบในคอลเลกชันอาจมีชื่อลายเดียวกัน ใช้ขนาดที่วัดได้และระยะระหว่างรูปเพื่อเจาะจงสิ่งที่เทียบ หากรูปส่วนหนึ่งเข้าไปในรอยพับ ให้บันทึกส่วนที่ยังมองเห็น
ใช้ลายน้ำรองร่วมกับค่าที่วัด
ลายน้ำรองคือสัญลักษณ์เพิ่มเติมที่อาจมากับลายน้ำหลัก อาจเป็นตัวอักษรย่อ ชื่อ หรือรูปอื่น ใน Isl. Ms. 454 มิชิแกนแสดงลายน้ำรองที่มีตัว V มองเห็นใต้รูปสามกลีบ ส่วนลายจันทร์เสี้ยวสามดวงที่แสดงสำหรับต้นฉบับเดียวกันอยู่ในส่วนที่เพิ่มภายหลัง ให้อ่านตำแหน่งของแต่ละลายจากทะเบียนก่อนนำมาประกอบกันเพื่อระบุชนิดกระดาษ เลขใบหรือชื่อส่วนช่วยให้กลับไปตรวจที่มาของทั้งสองข้อสังเกต
งานสำรวจต้นฉบับในหอสมุดเบลลิว บันทึกความต่างของกระดาษมีรอยเส้น MUL 33 และ MUL 34 ตารางให้ระยะระหว่างเส้นโซ่ 25 และ 30 มิลลิเมตรตามลำดับ ส่วนระยะเส้นถี่คือ 2 และ 3 มิลลิเมตร บรรทัดลายน้ำแยกจันทร์เสี้ยวสามดวงกับอักษร LG ของ MUL 33 ออกจากจันทร์เสี้ยวทรงยาวสามดวงของ MUL 34 คำบรรยายภาพให้ปี ค.ศ. 1638 และ 1782 สำหรับต้นฉบับทั้งสอง ปีเหล่านี้ระบุตัวอย่างในทะเบียน ค่าที่วัดและลายน้ำอธิบายกระดาษที่ศึกษา เมื่อคัดตัวเลข ให้จดประเภทเส้นกับหน่วยกำกับไว้
บันทึกทิศทางที่วัดพร้อมตัวเลข เมื่อหมุนภาพ ตำแหน่งของจันทร์เสี้ยวเทียบกับเส้นโซ่ใกล้เคียงมีประโยชน์กว่าคำว่าด้านซ้ายหรือด้านบนของจอ จดว่าเห็นกระดาษเท่าใด บทความว่าด้วยมุศฮัฟในฐานะหนังสือที่จับต้องได้ อธิบายความสัมพันธ์ระหว่างใบแยก แผ่นพับ และเล่ม ถ้าเป็นภาพตัดเฉพาะส่วน ให้ระบุว่าขอบใดของกระดาษอยู่ในกรอบ
ดูว่ากระดาษอยู่ตรงไหนของต้นฉบับ
ใบชื่อเรื่อง ใบรอง ใบข้อความ และกระดาษซ่อมอาจเป็นของคนละช่วงในประวัติหนังสือ มิชิแกนแสดงจันทร์เสี้ยวสามดวงบนใบรองด้านหน้าของ Isl. Ms. 589 ซึ่งคัดลอกในเยเมนเมื่อ ค.ศ. 1660 นอกจากนี้ยังแสดงลายในส่วนเพิ่มเติมของ Isl. Ms. 454 ซึ่งให้ปีคัดลอกเป็น ค.ศ. 1692 หน้าที่ของใบกระดาษมีผลต่อการพิจารณาว่าจะใช้กระดาษช่วยกำหนดอายุส่วนใดได้ เริ่มด้วยการระบุว่าเป็นใบรอง ใบข้อความ หรือส่วนเพิ่ม แล้วจดปีตามหลักฐานที่เกี่ยวข้อง
ใช้ลำดับภาพดิจิทัลหรือคำบรรยายชุดแผ่นพับถ้ามี ดูว่าลักษณะกระดาษเปลี่ยนตรงกับช่วงที่เปลี่ยนตอนหรือจุดซ่อมหรือไม่ จดตำแหน่งที่สังเกตกระดาษและตำแหน่งบันทึกท้ายเล่มแยกกัน บทความว่าด้วยบันทึกท้ายต้นฉบับและข้อความแสดงเจ้าของ อธิบายว่าวันที่ ข้อความแสดงกรรมสิทธิ์ และส่วนเพิ่มในภายหลังอาจอยู่คนละตำแหน่งในเล่มเดียวกัน แม้โปรแกรมแสดงภาพวางภาพไว้ใกล้กัน ให้เก็บเลขใบของแต่ละจุด
รายงานการอนุรักษ์ Aṭ-Ṭāriqa al-Muḥammadiyya บันทึกลายในตัวเล่ม รวมทั้งลายที่มีอักษรย่อใกล้ต้นเล่มและรูปสมอกับดาวหกแฉก รายงานยังระบุการซ่อมโดยเติมกระดาษ ภาพและบันทึกการซ่อมแยกลายที่พบในใบเก่าออกจากวัสดุที่ใช้ระหว่างการอนุรักษ์ หากมีแถบสีอ่อนตรงขอบชำรุด ควรตรวจรายงานก่อนบันทึกว่าเป็นส่วนของแผ่นเก่า การจดตำแหน่งของวัสดุซ่อมไว้ด้วยช่วยให้คนอื่นหาในภาพเจอ
เปรียบเทียบอายุที่เป็นไปได้กับสถานที่ใช้ที่มีบันทึก
รายการนิทรรศการ Isl. Ms. 1061 ของมิชิแกนอธิบายอัลกุรอานแอฟริกาตะวันตกที่เป็นใบแยก มีวัสดุห่อและกระเป๋าสำหรับพกพา นิทรรศการอภิปรายลายมือ รูปแบบ และลายประดับในบริบทภูมิภาคบอร์นู กระดาษมีจันทร์เสี้ยวสามดวงกับลายน้ำรอง Andrea Galvani Pordenone นิทรรศการใช้เครื่องหมายคู่ดังกล่าวเสนอช่วงปลายคริสต์ศตวรรษที่ 19 หรือต้นคริสต์ศตวรรษที่ 20 หลักฐานของกระดาษผูกกับลายทั้งสอง ส่วนลักษณะภูมิภาคของต้นฉบับอภิปรายแยกกัน การจดตัวสะกดของลายน้ำรองตรงตามที่เห็นช่วยในการเทียบ
งานวิจัยของรีเบกกา ไบรัมว่าด้วยลายน้ำในต้นฉบับออตโตมัน สำรวจการใช้กระดาษจากคริสต์ศตวรรษที่ 16 ถึง 19 และถามว่ากระดาษเดินทางระหว่างยุโรปกับศูนย์กลางออตโตมันอย่างไร ขอบเขตกว้างกว่าลายหนึ่งหรือเล่มเดียว หากทะเบียนเสนอแหล่งกระดาษที่เป็นไปได้ ให้บันทึกแยกจากสถานที่คัดลอกต้นฉบับ ทั้งสองช่องอาจเป็นคนละช่วงในประวัติของกระดาษแผ่นเดียวกัน
อ่านตัวอย่างเปรียบเทียบที่มีวันที่ตามขอบเขตของหลักฐาน
งานวิจัยกระดาษไคโรเกนิซาห์ในคลังมหาวิทยาลัยเคมบริดจ์ ให้เลขต้นฉบับ ค่าวัดลายน้ำ และวันที่ของลายที่นำมาเทียบจากสมุดภาพที่เผยแพร่แล้ว งานเน้นไคโรปลายยุคกลางช่วงประมาณ ค.ศ. 1350–1600 วันที่ในสมุดภาพเป็นของตัวอย่างเทียบที่ผู้วิจัยอ้าง จดแยกจากวันที่เขียนอยู่ในเอกสาร ระบุว่าการเทียบใช้ขอบรูปที่คล้ายกัน คุณลักษณะที่วัดได้ หรือกลุ่มลายที่กว้างกว่า
ตัวอย่างหนึ่งคือส่วนของรูปกุญแจบนใบสั่งยาภาษาอาหรับ T-S AS 180.199 ผู้วิจัยใช้รูปลายกุญแจกับเส้นโซ่ขาดตอนเชื่อมโยงกับแม่พิมพ์ที่มีบันทึกในฟาบริอาโนเมื่อ ค.ศ. 1488 ขอบรูปกุญแจที่เห็นบางส่วนกับเส้นโซ่คือสิ่งที่สังเกตบนกระดาษ ปีดังกล่าวเป็นของแม่พิมพ์ที่ใช้เทียบ ในคำบรรยายภาพให้เขียนสิ่งที่เห็นก่อน แล้วค่อยให้สถานที่และปีของแม่พิมพ์เทียบ
งานวิจัยกระดาษที่ใช้รอบทะเลแดง รายงานกระดาษในซะบีดที่มีรูปด้านข้างของจันทร์เสี้ยวและลายน้ำรองที่มีชื่ออิสตันบูล มีตัวอย่างบนใบหลายประเภท การปรากฏบนใบรองทำให้เห็นว่าตำแหน่งลายมีความสำคัญ เปรียบเทียบข้อความ กระดาษ และวันที่คัดลอกที่บันทึกไว้เป็นคนละหลักฐาน บทความว่าด้วยหมึกในต้นฉบับ ใช้หลักคล้ายกันในการแยกระหว่างสิ่งที่มองเห็นกับสิ่งที่บันทึกทางเทคนิคยืนยันเกี่ยวกับวัสดุที่ใช้เขียน
เขียนบันทึกที่ผู้อ่านคนอื่นตรวจสอบได้
ระบุสถาบัน เลขเรียกหนังสือ และเลขหน้าหรือใบ บอกว่าถ่ายด้วยแสงส่องผ่านหรือไม่และลายน้ำปรากฏครบหรือเปล่า อธิบายลายหลัก ลายน้ำรองที่เห็น ตำแหน่งเทียบกับเส้นถี่และเส้นโซ่ ตลอดจนค่าที่ตีพิมพ์ ระบุว่าเป็นใบข้อความ ใบรอง ส่วนเพิ่ม หรือกระดาษซ่อมเมื่อภาพหรือทะเบียนสนับสนุน ถ้าใช้มาตราส่วนที่ตีพิมพ์ ให้บอกด้วยว่าอยู่ในภาพใด
จดวันที่แต่ละรายการพร้อมหลักฐาน ในบันทึกเดียวกัน วันที่คัดลอกอาจมาจากบันทึกท้ายเล่ม ช่วงเวลาอาจมาจากการเทียบลายน้ำ ส่วนวันที่เข้าเล่มหรือซ่อมอาจอยู่ในบันทึกอนุรักษ์อีกฉบับ เก็บถ้อยคำที่แสดงความไม่แน่นอนของแหล่งอ้างอิง ผู้อ่านจึงหาใบเดิมพบและเห็นว่ามีที่มาของวันที่แต่ละรายการอย่างไร
ทะเบียนคอลเลกชันและงานศึกษา
- มหาวิทยาลัยมิชิแกน กระดาษมีลายน้ำ ให้เครื่องมือค้นลายและสัญลักษณ์ที่เกี่ยวข้อง
- มหาวิทยาลัยมิชิแกน จันทร์เสี้ยวสามดวง แสดงกระดาษมีลายพร้อมตำแหน่งในเล่ม
- งานสำรวจกระดาษของหอสมุดเบลลิว เปรียบเทียบค่าที่วัดและลายน้ำ
- มหาวิทยาลัยมิชิแกน นิทรรศการมือศักดิ์สิทธิ์ อธิบาย Isl. Ms. 1061 และลายน้ำรอง
- มหาวิทยาลัยเบอร์มิงแฮม น้ำและลวด ศึกษากระดาษที่ใช้ในต้นฉบับออตโตมัน
- คลังเคมบริดจ์ งานวิจัยกระดาษไคโรเกนิซาห์ เปรียบเทียบตัวอย่างมีเลขกับเอกสารที่มีวันที่
- มูลนิธิมรดกอิสลามอัลฟุรกอน การค้ากระดาษในทะเลแดง บันทึกกระดาษมีลายน้ำที่ใช้ในเยเมน
- รายงานการอนุรักษ์ Aṭ-Ṭāriqa al-Muḥammadiyya บันทึกลายที่ตรวจพบและกระดาษที่เพิ่มระหว่างซ่อม





