วัฒนธรรมอาหารเมดิเตอร์เรเนียนในโมร็อกโก จากสวนมะกอกสู่โต๊ะอาหารร่วมกัน

วัฒนธรรมอาหารเมดิเตอร์เรเนียนในโมร็อกโก จากสวนมะกอกสู่โต๊ะอาหารร่วมกัน

Muslim Post Editorial Desk@muslimpost

รู้จักเมืองเชฟชาอูนในทะเบียนยูเนสโก วิธีอ่านฉลากน้ำมันมะกอก และแนวทางจัดมื้ออาหารร่วมกันในวันต้นมะกอกโลก 26 พฤศจิกายน

ที่เมืองเชฟชาอูน ประเทศโมร็อกโก อาหารแบบเมดิเตอร์เรเนียนเป็นประเพณีที่ผู้คนยังคงปฏิบัติ เชื่อมโยงพื้นที่เพาะปลูก วัตถุดิบ การปรุง และการร่วมโต๊ะ ยูเนสโกยกเชฟชาอูนเป็นหนึ่งในชุมชนตัวอย่างของมรดกนี้ วันต้นมะกอกโลกตรงกับ 26 พฤศจิกายน ก่อนจะถึงวันนั้น ลองตามมะกอกหนึ่งผลจากสวนมาถึงมื้ออาหาร ขวดบอกข้อมูลเกี่ยวกับน้ำมันที่อยู่ข้างใน ส่วนมื้อที่กินด้วยกันเปิดโอกาสให้เห็นวิธีใช้และฟังว่าใครเป็นผู้สอนวิธีนั้น

เหตุใดเชฟชาอูนจึงอยู่ในทะเบียนของยูเนสโก

มติเดิมของคณะกรรมการยูเนสโกเมื่อปี 2010 ระบุเชฟชาอูนในโมร็อกโก โซเรียในสเปน โคโรนีในกรีซ และชีเลนโตในอิตาลี แต่ละชื่อคือตัวอย่างชุมชนที่ปฏิบัติจริง ทะเบียนรายการตัวแทนในปัจจุบัน ระบุว่าการขึ้นทะเบียนหลายประเทศในขอบเขตที่ขยายขึ้นเกิดขึ้นในปี 2013 และมีไซปรัส โครเอเชีย สเปน กรีซ อิตาลี โมร็อกโก และโปรตุเกส ดังนั้น ประวัติการขึ้นทะเบียนครั้งแรกอาจระบุปี 2010 และรายการปัจจุบันระบุปี 2013 ทั้งสองปีเป็นคนละช่วงของการรับรองมรดกรายการเดียวกัน

คำว่าอาหารแบบเมดิเตอร์เรเนียนอาจทำให้นึกถึงแผนอาหารเฉพาะบุคคล ทะเบียนยูเนสโกอธิบายกิจกรรมที่เกี่ยวข้องกันตั้งแต่การเพาะปลูก เก็บเกี่ยว แปรรูป ปรุง และแบ่งปันอาหาร การกินข้าวด้วยกันเป็นโอกาสทางสังคมด้วย คนหนึ่งรู้ว่าผลผลิตพร้อมเก็บเมื่อไร อีกคนทำอาหารสำหรับกลุ่ม และอีกคนสอนเด็กให้ช่วยเตรียมโต๊ะหรือแบ่งอาหาร ความรู้จึงถ่ายทอดผ่านสิ่งที่ผู้คนทำขณะพบกัน แม้เป็นมื้อธรรมดา

เชฟชาอูนตั้งอยู่ทางตะวันตกเฉียงเหนือของโมร็อกโก ความสัมพันธ์กับแถบเมดิเตอร์เรเนียนเห็นได้จากเกษตรกรรมและอาหาร เครือข่ายชุมชนตัวแทนของมรดกนี้ กล่าวถึงการเตรียมอาหาร การฉลอง และการแบ่งมื้ออาหารที่ถ่ายทอดจากรุ่นหนึ่งไปอีกรุ่นหนึ่ง คำอธิบายครอบคลุมชุมชนหนึ่งกับพื้นที่โดยรอบ ส่วนอื่นของโมร็อกโกอาจใช้วัตถุดิบหรือเทคนิคต่างไป เมื่อถามถึงอาหารที่ครอบครัวหนึ่งทำ ควรถามด้วยว่าเป็นอาหารของพื้นที่ใด ทำในฤดูไหน และเป็นมื้อประจำวันหรือมื้อสำหรับโอกาสพิเศษ

เส้นทางจากผลมะกอกสู่มื้ออาหาร

ผลผลิตจากการเก็บเกี่ยวเดียวกันอาจกลายเป็นสินค้าสองกลุ่ม ผลส่วนหนึ่งถูกส่งไปโรงสกัดเพื่อทำน้ำมัน อีกส่วนผ่านกระบวนการเพื่อกินทั้งผลหรือหั่นเป็นชิ้น มะกอกสำหรับกินเป็นผลสามารถเสิร์ฟกับขนมปังหรืออาหารจานอื่น น้ำมันเล็กน้อยที่ราดบนจานที่ปรุงเสร็จแล้วช่วยให้สังเกตกลิ่นของมันได้ ผู้ผลิตอาจเลือกพันธุ์และช่วงเก็บเกี่ยวให้เหมาะกับการใช้ แผงเดียวในตลาดจึงอาจแสดงผลของการตัดสินใจที่ต่างกันทั้งในสวนและสถานที่แปรรูป

คำอธิบายเรื่องมะกอกสำหรับกินเป็นผลของสภามะกอกระหว่างประเทศ บอกว่าทำไมผลจึงต้องผ่านกระบวนการ ผลสดส่วนใหญ่มีสารโอเลอูโรพีอินซึ่งมีรสขม วิธีเตรียมมีหลายแบบ เช่น แช่ในน้ำเกลือหรือใช้กระบวนการอื่น ผลสีเขียว ผลที่เริ่มเปลี่ยนสี และผลที่เก็บเมื่อใกล้สุกเต็มที่ต่างนำมาเตรียมเป็นมะกอกสำหรับกินได้ รูปลักษณ์ให้ข้อมูลเพียงส่วนหนึ่ง ถ้าต้องการเปรียบเทียบสองขวด ให้อ่านคำอธิบายผลิตภัณฑ์บนฉลากด้วย

เมื่อเลือกซื้อ ให้แยกคำถามเกี่ยวกับผลิตภัณฑ์สองกลุ่ม ก่อนอื่นดูว่าเป็นน้ำมันชนิดใดและจะใช้ทำอาหารเป็นหลักหรือนำมาชิมกับขนมปัง จากนั้นดูว่ามะกอกในขวดเอาเมล็ดออกหรือไม่และมีไส้หรือเปล่า รายละเอียดนี้มีผลต่อคนที่จะกิน หากหน้าตาเหมือนกันแต่รสชาติต่างกัน ลองถามผู้ขายว่ามาจากพันธุ์หรือวิธีเตรียมอย่างไร คำตอบช่วยให้รู้ถึงงานที่มองไม่เห็นในสินค้าสำเร็จรูป

อ่านข้อมูลอะไรได้จากฉลากน้ำมันมะกอก

การแบ่งประเภทน้ำมันของสภามะกอกระหว่างประเทศ แยกวิธีผลิตและชั้นคุณภาพ น้ำมันมะกอกเวอร์จินได้จากผลโดยวิธีเชิงกลหรือวิธีทางกายภาพอื่นภายใต้เงื่อนไขที่กำหนด เอ็กซ์ตร้าเวอร์จินและเวอร์จินเป็นคนละชั้น ใช้เกณฑ์ทางเคมีและประสาทสัมผัส ค่าความเป็นกรดอิสระเป็นเกณฑ์หนึ่ง หน่วยคือกรัมของกรดโอเลอิกต่อน้ำมัน 100 กรัม สภากำหนดค่าสูงสุด 0.8 สำหรับเอ็กซ์ตร้าเวอร์จินและ 2 สำหรับเวอร์จิน นอกจากข้อกำหนดด้านลักษณะอื่น ค่าความเป็นกรดอิสระได้จากการวิเคราะห์ การชิมแล้วรู้สึกขมหรือเผ็ดจึงยังไม่เพียงพอที่จะจัดชั้นน้ำมัน

สภายังอธิบายกลุ่มที่ผสมน้ำมันมะกอกผ่านการกลั่นกับน้ำมันเวอร์จินที่กินได้ ชื่อที่ใช้ขายขึ้นอยู่กับตลาด กากมะกอกคือของแข็งที่ยังเหลือหลังสกัดน้ำมัน ผลิตภัณฑ์ที่ใช้ชื่อน้ำมันกากมะกอกอยู่ในอีกกลุ่มหนึ่ง เมื่อเปรียบเทียบขวด ควรอ่านชื่อให้ครบ คำว่า “น้ำมันมะกอก” ตัวใหญ่ด้านหน้าอาจเป็นส่วนหนึ่งของชื่อที่แตกต่างกันหลายแบบ

กฎการจำหน่ายน้ำมันมะกอกของสหภาพยุโรป เป็นตัวอย่างข้อกำหนดของตลาดหนึ่ง ภายใต้กฎนั้น น้ำมันเอ็กซ์ตร้าเวอร์จินและเวอร์จินต้องระบุแหล่งที่มา การระบุปีเก็บเกี่ยวมีเงื่อนไข เช่น น้ำมันทั้งหมดในขวดต้องมาจากการเก็บเกี่ยวที่แจ้ง ตลาดอื่นอาจมีข้อกำหนดต่างกัน อ่านสถานที่บรรจุขวดแยกจากแหล่งที่มาของน้ำมัน หากอยากรู้ว่าเก็บผลเมื่อไร ให้มองหาข้อความที่ระบุการเก็บเกี่ยวโดยตรง เวลาพิจารณาราคาให้เทียบปริมาณและชั้นคุณภาพเดียวกัน

ตัวอย่างจากโมร็อกโกบอกอะไรเกี่ยวกับมรดกอาหาร

ฉลากสินค้าและทะเบียนมรดกมีหน้าที่ต่างกัน ฉลากให้ข้อมูลของสิ่งที่อยู่ในขวด ส่วนทะเบียนบรรยายทักษะและความสัมพันธ์ที่คนรักษาไว้ผ่านการปฏิบัติ ในเชฟชาอูนผู้คนเชื่อมการผลิตและเตรียมอาหารเข้ากับงานฉลองและมื้อธรรมดา นอกจากถามว่าใช้น้ำมันชนิดใด ลองถามว่าจานนี้มาถึงโต๊ะได้อย่างไร ใครสอนคนทำอาหาร ซื้อวัตถุดิบที่ไหน และอะไรเปลี่ยนไปตามฤดูกาล

โครงการตราอาหารเมดิเตอร์เรเนียนของเทศบาลเชฟชาอูน เป็นตัวอย่างความพยายามดูแลมรดกในพื้นที่ เทศบาลอธิบายโครงการนำร่องสำหรับร้านอาหารและผู้ผลิต ซึ่งจะจัดคณะกรรมการ กำหนดเกณฑ์ จัดการฝึกอบรม และให้ข้อมูลผู้บริโภค เทศบาลระบุว่าร่วมงานกับ ICLEI ภายใต้ AfriFOODlinks และได้รับทุนจากสหภาพยุโรป เอกสารระบุเป้าหมายและขั้นตอนที่วางแผนไว้ ถ้าจะตามหาร้านที่เข้าร่วม ควรดูข้อมูลท้องถิ่นล่าสุดว่าร้านใดเข้าร่วมหรือได้รับตราแล้ว

เมื่อจัดมื้อร่วมกัน ลองชวนให้แต่ละคนมีส่วนร่วม คนหนึ่งอาจนำขนมปังมา อีกคนเตรียมผักหรือถั่ว และอีกคนเล่าว่าที่บ้านเสิร์ฟมะกอกอย่างไร นี่คือแนวทางจัดมื้อที่บ้าน ทะเบียนมรดกเชื่อมตลาด ครัว และโต๊ะ เพราะผู้ร่วมมื้อเรียนรู้จากคนปลูก คนขาย คนทำอาหาร และญาติ ผ่านการกินหลายมื้อ เราอาจสังเกตว่าวัตถุดิบเปลี่ยนไปอย่างไรตามฤดูกาล ของที่หาได้ และเหตุผลของการพบกัน

จัดโต๊ะให้เหมาะกับแขกที่มีความต้องการต่างกัน

ขนมปัง มะกอก และผักหรือถั่วเป็นจุดเริ่มต้นที่ทำได้ง่าย เทน้ำมันลงจานเล็กสำหรับคนที่อยากชิมกับขนมปัง ใช้วัตถุดิบเรียบง่ายและแยกซอสหรืออาหารที่มีไส้ เพื่อให้แขกเลือกเอง เป็นแนวทางที่ปรับได้ตามผู้ร่วมมื้อ ครอบครัวในเชฟชาอูนก็อาจจัดอาหารของตนแตกต่างกัน

เมื่อซื้ออาหารให้แขกที่กินฮาลาล ให้ตรวจส่วนผสมและวิธีเตรียมของแต่ละรายการ อาหารที่ใช้ชื่อว่าเมดิเตอร์เรเนียนอาจมีน้ำซุป ซอสสำเร็จ หรือเครื่องหมักต่างจากที่คุ้นเคย ถามความต้องการเฉพาะก่อนซื้อ จดชื่อส่วนผสมที่สงสัย และอ่านบรรจุภัณฑ์ของสินค้าที่กำลังจะซื้อ คู่มืออาหารฮาลาลและการรับรอง อธิบายพื้นฐาน ส่วน คู่มือตรวจว่าเนื้อไก่ฮาลาลหรือไม่ แสดงตัวอย่างว่าส่วนผสมและขอบเขตใบรับรองต่างกันได้ตามผลิตภัณฑ์

หากบรรจุภัณฑ์มีเครื่องหมาย ให้ใช้ คู่มือตรวจเครื่องหมายรับรองฮาลาล เพื่อดูว่าใบรับรองครอบคลุมสินค้าชิ้นนั้นหรือไม่ อาหารที่เตรียมแล้วและไม่มีบรรจุภัณฑ์ให้ดู ควรถามคนขายหรือผู้เสิร์ฟ ช้อนที่ใช้ร่วมกันหลายจานอาจพาซอสหรือไส้ไปอีกจาน ถ้าการแยกสำคัญต่อแขก ควรตกลงเรื่องการตักอาหาร ผู้ที่อยากกล่าวคำวิงวอนก่อนหรือหลังมื้ออาหารสามารถดูถ้อยคำและแหล่งที่มาได้จาก คู่มือดุอาก่อนและหลังรับประทานอาหาร

ทำอะไรได้บ้างในวันต้นมะกอกโลก

ยูเนสโกระบุว่าวันต้นมะกอกโลกตรงกับ 26 พฤศจิกายน และบันทึกว่าที่ประชุมใหญ่ประกาศวันดังกล่าวในปี 2019 สภามะกอกระหว่างประเทศ ระบุว่าเลบานอนและตูนิเซียเป็นผู้เสนอ วันนั้นเป็นโอกาสเรียนรู้เกี่ยวกับการปลูกมะกอกและบทบาทของต้นไม้ในแต่ละวัฒนธรรม อาจชิมน้ำมันเล็กน้อย คุยกับผู้ขายที่ตลาด หรือกินมื้อหนึ่งด้วยกันตามที่เหมาะกับผู้ร่วมกิจกรรม

ถ้าจะลองชิมน้ำมันสองชนิด ให้จดชั้นคุณภาพและแหล่งที่มาที่ระบุไว้บนฉลากของแต่ละขวด เทปริมาณใกล้กันลงในจานเล็กคนละใบและใช้ขนมปังชนิดเดียวกัน รสอื่นที่เหมือนกันช่วยให้บรรยายความต่างของน้ำมันได้ง่ายขึ้น ให้แต่ละคนใช้คำของตนเองบอกกลิ่นผลไม้ รสขม หรือสัมผัสเผ็ดคล้ายพริกไทย การลองชิมแบบนี้ช่วยให้รู้ความชอบ ส่วนการจัดชั้นอย่างเป็นทางการใช้การทดสอบและขั้นตอนที่กำหนด

ท้ายมื้อ ลองตามย้อนกลับไปว่ามีใครทำงานกับอาหารหนึ่งอย่างบ้าง มะกอกหนึ่งขวดเชื่อมคนปลูกและคนเตรียมให้พร้อมกิน น้ำมันหนึ่งขวดพาไปสู่การตัดสินใจเรื่องการเก็บเกี่ยวและการสกัด ที่โต๊ะมีคนเลือกวัตถุดิบ คนปรุง คนเสิร์ฟ และคนเรียนรู้จากการเข้ามาร่วม ความสัมพันธ์เหล่านี้ทำให้เชฟชาอูนเป็นตัวอย่างที่จับต้องได้ของมรดกอาหารเมดิเตอร์เรเนียน และใช้มะกอกหนึ่งผลเป็นจุดเริ่มต้นของการตั้งคำถามได้