จาโรขาคืออะไร? หน้าต่างระเบียงโมกุลกับพิธีปรากฏพระองค์ของจักรพรรดิ

จาโรขาคืออะไร? หน้าต่างระเบียงโมกุลกับพิธีปรากฏพระองค์ของจักรพรรดิ

Muslim Post Editorial Desk@muslimpost

รู้จักจาโรขาผ่านระเบียงหินอ่อนที่ลาฮอร์ ภาพจาฮังกีร์และชาห์จาฮันที่อัครา และบันทึกอาคารจากมานดู ฟาเตห์ปูร์สิกรี และชัยปุระ

จาโรขา เขียนด้วยอักษรโรมันว่า jharokha หรือ jharoka หมายถึงหน้าต่างระเบียงหรือพื้นที่ขนาดเล็กที่ยื่นออกจากผนังในสถาปัตยกรรมเอเชียใต้ ในจิตรกรรมราชสำนักโมกุล ช่องนี้มักเป็นกรอบพระวรกายของจักรพรรดิที่ประทับสูงกว่าเฉลียงหรือท้องพระโรง คำเดียวกันจึงใช้เรียกทั้งช่องเปิดที่สร้างขึ้นและตำแหน่งที่ผู้ปกครองประทับขณะประกอบพิธี ภาพวาดบอกได้ว่าศิลปินจัดใครไว้ใต้หน้าต่างและแสดงลำดับยศอย่างไร ส่วนบันทึกสถาปัตยกรรมอธิบายว่าช่องยื่นทำจากวัสดุใดและมีส่วนใดรับน้ำหนัก

ภาพจากแผ่นอัลบั้มในพิพิธภัณฑ์อากาข่านแสดงจาฮังกีร์เหนือฝูงชนในป้อมอัครา เป็นตัวอย่างชัดเจนของการปรากฏพระองค์ต่อสาธารณะ ระเบียงหินอ่อนที่มีบันทึกสำรวจในป้อมลาฮอร์ให้ข้อมูลอีกแบบ ส่วนที่ยื่นออกมามีคันทวยหินทรายแดงสี่ชิ้นรองรับ การอ่านสองตัวอย่างร่วมกันช่วยให้เห็นรูปทรงอาคารและเข้าใจตำแหน่งของระเบียงในชีวิตราชสำนัก รายละเอียดการก่อสร้างแต่ละป้อมต้องตรวจจากเอกสารของสถานที่นั้น

วิธีสังเกตหน้าต่างระเบียงแบบยื่น

เริ่มตรงที่ช่องเปิดบรรจบกับผนังหลัก เมื่อมองจากด้านข้างจะเห็นว่าพื้นหรือห้องขนาดเล็กยื่นออกมาจากแนวผนังหรือไม่ มองหาคันทวยใต้ส่วนที่ยื่น แล้วตรวจด้านบนว่ามีหลังคา ชายคา หรือเครื่องคลุมหรือไม่ ราวกั้นกำหนดขอบด้านหน้าของพื้นที่ที่คนยืนหรือนั่งได้ ส่วนแผงฉลุอาจติดในช่องเปิดของผนังหรือในช่องเปิดของห้องที่ยื่นออกมา องค์ประกอบแต่ละชิ้นตอบคำถามต่างกัน ขอบพื้นอยู่ตรงไหน อะไรรองรับน้ำหนัก ใครมองผ่านช่องออกไปได้ และคนภายนอกเห็นผู้ที่อยู่ด้านในได้มากเพียงใด

รายงานที่สถาบันวิจัยประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมแห่งชาติปากีสถานเผยแพร่ระบุว่า อาคารเดาลัตคานาเอคาสโออัมในป้อมลาฮอร์มีระเบียงหินอ่อนสีขาว คันทวยหินทรายแดงทรงโค้งคล้ายงูสี่ชิ้นรับส่วนที่ยื่น รายงานระบุว่าอาคารอยู่ทางเหนือของดีวานเออัมหรือท้องพระโรงสำหรับเข้าเฝ้าสาธารณะ และเชื่อมโยงระเบียงกับการปรากฏพระองค์ของจักรพรรดิต่อผู้คนหลายระดับ ในภาพถ่ายให้ลองหาพื้นหินสีขาวแล้วดูรูปทรงและจำนวนคันทวยสีแดงด้านล่าง วัสดุสองชนิดและจำนวนชิ้นรองรับเป็นลักษณะของระเบียงแห่งนี้โดยเฉพาะ ป้อมประวัติศาสตร์ในปากีสถาน ป้อมลาฮอร์ หน้า 47–48

คันทวยอยู่ใต้พื้น ด้านหน้าอาจมีแผงหิน ส่วนเครื่องคลุมผ้าด้านบนอาจให้ร่มเงาหรือระบุตำแหน่งสำคัญในพิธี ภาพระยะใกล้จากด้านหน้าทำให้ขอบของส่วนต่าง ๆ ซ้อนกันจนมองความลึกไม่ชัด ภาพด้านข้างหรือภาพจากด้านล่างช่วยให้เห็นรอยต่อกับผนัง หากรู้ชื่อชนิดแผงและมองเห็นลวดลายได้แยกจากพื้นและราว จะเปรียบเทียบวิธีจัดช่องเปิดได้แม่นขึ้น แผงฉลุจาลีและมัชราบียาควบคุมการมองเห็นอย่างไร

อาคารในอัคราและฟาเตห์ปูร์สิกรีบอกอะไร

ป้อมอัคราตั้งอยู่บนฝั่งขวาของแม่น้ำยมุนา กรมสำรวจโบราณคดีอินเดียระบุว่าการสร้างใหม่ครั้งใหญ่ด้วยหินทรายแดงในสมัยอักบาร์อยู่ระหว่าง ค.ศ. 1565–1573 อาคารเดิมจำนวนมากสูญหายไป ชาห์จาฮันทรงรื้อบางหลังเพื่อสร้างพระราชวังหินอ่อนสีขาว ในช่วงการใช้ป้อมทางทหารของอังกฤษก็มีการรื้ออาคารเพิ่มเติมเพื่อสร้างค่ายทหาร ภาพถ่ายปัจจุบันจึงแสดงส่วนที่ยังเหลืออยู่ของกลุ่มอาคารที่เปลี่ยนไปหลายรัชกาลและหลายช่วงการใช้งาน ชื่อป้อมในทะเบียนภาพช่วยระบุฉาก แต่การชี้ว่าเป็นช่องเปิดใดที่ยังอยู่ต้องมีหลักฐานโครงสร้างและอายุของช่องนั้น กรมสำรวจโบราณคดีอินเดีย ป้อมอัครา

ฟาเตห์ปูร์สิกรีมีบันทึกอาคารในรัชสมัยอักบาร์อีกชุดหนึ่ง ยูเนสโกระบุว่าทางด้านตะวันตกของท้องพระโรงสำหรับเข้าเฝ้าสาธารณะมีห้องขนาดเล็กที่ยกสูงเป็นที่ประทับ แผงหินเจาะช่องกั้นห้องไว้และมีหลังคาหินลาดเอียง ห้องเชื่อมโดยตรงกับกลุ่มพระราชวัง ข้อมูลนี้แสดงความสัมพันธ์ระหว่างตำแหน่งที่ประทับสูง ทางเข้าจากพระราชวัง และพื้นที่สาธารณะด้านหน้า ตำแหน่งกับโครงสร้างมาจากคำอธิบายอาคารที่ยังอยู่ ส่วนจิตรกรรมที่เน้นเฉพาะจักรพรรดิมักไม่แสดงทางเข้าด้านหลังครบถ้วน คำอธิบายสถาปัตยกรรมฟาเตห์ปูร์สิกรีของยูเนสโก

จาฮังกีร์ที่ป้อมอัครากับความหมายของดาร์ชัน

แผ่นอัลบั้ม AKM136 มีอายุราวปลายคริสต์ศตวรรษที่ 16 ถึงต้นคริสต์ศตวรรษที่ 17 จาฮังกีร์ปรากฏที่หน้าต่างระเบียง ขุนนางชั้นสูงยืนอยู่บนเฉลียงหินอ่อนด้านล่าง ถัดลงไปอีกระดับมีคนจำนวนมากในลาน พิพิธภัณฑ์อากาข่านอธิบายภาพผ่านพิธี ดาร์ชัน ของจักรพรรดิ คือการเสด็จออกให้ผู้คนเห็นพระองค์ การจัดคนไว้สามระดับทำให้ลำดับในฉากอ่านง่าย มองเห็นระยะระหว่างผู้ที่เงยหน้ามองจากลานกับผู้ที่อยู่ใกล้พอจะรับใช้พระองค์

ศิลปินวาดโซ่ทองติดกระดิ่งข้างเครื่องคลุมสีแดงทางซ้าย พิพิธภัณฑ์เชื่อมโยงกับบันทึกความทรงจำของจาฮังกีร์ ซึ่งเล่าว่าผู้ต้องการความยุติธรรมสามารถเขย่าโซ่ให้เกิดเสียงเพื่อเรียกร้องความสนใจ ในภาพมีผู้เฝ้าโซ่และมีคนถูกไล่ออกไป คนผู้นั้นอาจเป็นผู้ยื่นคำร้อง บันทึกบอกจุดมุ่งหมายที่ประกาศไว้ ส่วนภาพแสดงเหตุการณ์หนึ่งเกี่ยวกับการเข้าถึงโซ่ ทั้งสองเรื่องช่วยอธิบายฉาก หากจะอ้างว่ายังมีเครื่องยึดหรือชิ้นส่วนหลงเหลือในป้อม ต้องมีบันทึกของชิ้นส่วนนั้นโดยเฉพาะ พิพิธภัณฑ์อากาข่าน จักรพรรดิจาฮังกีร์ที่หน้าต่างจาโรขา AKM136

ด้านหลังแผ่นมีงานอักษรวิจิตรตามลักษณะของแผ่นที่ทำไว้สำหรับอัลบั้ม รูปแบบนี้มีความสำคัญเมื่อเทียบกับภาพประกอบพงศาวดาร แผ่นอัลบั้มอาจรวมภาพราชสำนักและตัวอย่างลายมือไว้ด้วยกัน ส่วนหนังสือฉบับคัดอาจวางภาพใกล้เรื่องราวเหตุการณ์หนึ่ง วันที่คัดหรือรวบรวมเล่มจึงเป็นอีกข้อมูลหนึ่ง มหากาพย์ฉบับมีภาพที่อักบาร์โปรดให้จัดทำเป็นอีกตัวอย่างว่าขนาดและรูปแบบของงานมีผลต่อการสร้างและเปิดดูภาพโมกุลอย่างไร ขนาดและรูปแบบของฮัมซานามาในสมัยอักบาร์

การขึ้นครองราชย์ของชาห์จาฮันและลำดับยศในภาพ

ใน ปัดชาห์นามา ของรอยัลคอลเลกชันทรัสต์ พิจิตรแสดงชาห์จาฮันทรงรับพระโอรสสามองค์ที่มีพระชนมายุมากที่สุดในการประชุมราชสำนักอย่างเป็นทางการหรือดัรบาร์ ทะเบียนระบุว่าพิธีจัดที่ป้อมอัคราในฤดูใบไม้ผลิหลังจาฮังกีร์สิ้นพระชนม์เมื่อพฤศจิกายน ค.ศ. 1627 ภาพบนหน้าคู่มีอายุราว ค.ศ. 1630–1640 จักรพรรดิประทับสูงกลางท้องพระโรงสำหรับเข้าเฝ้าสาธารณะ ทรงจุมพิตหน้าผากดารา ชูโกห์ พระโอรสองค์โตบนระเบียง รั้วกั้น ตำแหน่งขุนนาง และผู้ถือเครื่องหมายจักรพรรดิแสดงการจัดระยะห่างจากผู้ปกครอง ช่องสูงเป็นจุดรวมสายตา รอยัลคอลเลกชันทรัสต์ การขึ้นครองราชย์ของชาห์จาฮัน RCIN 1005025.k และ 1005025.l

เจ้าชายคุรรัม พระโอรสของจาฮังกีร์ ขึ้นครองราชย์เป็นชาห์จาฮัน ลำดับการสืบราชบัลลังก์ช่วยให้เข้าใจว่าคนเดียวกันปรากฏเป็นเจ้าชายในภาพหนึ่งและจักรพรรดิในอีกภาพหนึ่ง หนังสือที่ยังอยู่ในราชสำนักอังกฤษคัดใน ค.ศ. 1656–1657 ไม่ทราบแน่ชัดว่านำภาพเข้าเล่มเมื่อใด ควรจดวันพิธี อายุภาพ และเวลาคัดหนังสือแยกกัน ตำแหน่งจาโรขาที่สูงและอยู่ตรงกลางปรากฏซ้ำในการแสดงลำดับยศของราชสำนัก รูปแบบนั้นบอกวิธีคิดของจิตรกร หากต้องการขนาดหรือระยะของห้องจริงควรใช้หลักฐานอาคาร รอยัลคอลเลกชันทรัสต์ หนังสือปัดชาห์นามา RCIN 1005025 การสืบราชบัลลังก์โมกุลจากอักบาร์ถึงชาห์จาฮัน

ระเบียงเสือและภาพฉากมานดู

กรมสำรวจโบราณคดีอินเดียระบุว่าซากนาฮาร์จาโรขาอยู่บนลานทางตะวันออกของมัสยิดดิลาอาวาร์ข่านในเมืองมานดู แคว้นมัลวา ระเบียงหินอ่อนเคยตั้งอยู่บนรูปเสือ จึงได้ชื่อว่าระเบียงเสือ รายงานเสนอว่าผู้ปกครองอาจทรงปรากฏพระองค์ต่อราษฎรที่นี่ รูปแบบอาคารด้านหลังบ่งชี้ว่าอาจสร้างในช่วงที่จาฮังกีร์ประทับในมานดู ตำแหน่ง วัสดุ และฐานรองที่บันทึกไว้ช่วยให้เข้าใจที่มาของข้อเสนอเกี่ยวกับซากแห่งนี้ กรมสำรวจโบราณคดีอินเดีย นาฮาร์จาโรขาและกลุ่มอาคาร หน้า 13

รอยัลคอลเลกชันทรัสต์เห็นว่าภาพที่ปายักเขียนราว ค.ศ. 1640 น่าจะแสดงพิธีวันที่ 12 ตุลาคม ค.ศ. 1617 ในท้องพระโรงสำหรับเข้าเฝ้าสาธารณะที่พระราชวังมานดู จาฮังกีร์ประทับที่ระเบียงและทรงมอบเครื่องประดับผ้าโพกศีรษะฝังอัญมณีแก่เจ้าชายคุรรัม ใต้ระเบียงมีลูกโลก บุคคล สิงโต และสัตว์จำพวกวัว ทะเบียนอธิบายว่าส่วนนี้เป็นภาพเปรียบเชิงสัญลักษณ์ที่จิตรกรเพิ่มเข้ามา ซากอาคารกับภาพเกี่ยวข้องกับการใช้ระเบียงในมานดู การระบุว่าระเบียงในภาพคือระเบียงเสือต้องมีหลักฐานเชื่อมโยงเพิ่มเติม รอยัลคอลเลกชันทรัสต์ ภาพเข้าเฝ้าที่มานดูโดยปายัก RCIN 1005025.an

เสือในคำบรรยายซากเคยเป็นฐานรองระเบียง สัตว์สองตัวในภาพประกอบความคิดเรื่องการปกครองและความกลมเกลียว ตำแหน่งใต้ช่องเปิดอาจชวนให้เทียบกันเมื่อแรกเห็น คำบรรยายที่ดีระบุให้ชัดว่าเอกสารกล่าวถึงสัตว์ในฐานะชิ้นส่วนอาคาร เป็นลายประดับในภาพ หรือเป็นตัวละครในภาพเปรียบ การอ่านภาพคนและสัตว์ในวัตถุพิพิธภัณฑ์

หน้าต่างราชปุตยุคหลังจัดกรอบและเปิดมุมมองอย่างไร

ภาพราว ค.ศ. 1730 จากอาณาจักรสาวาร์ของราชปุตในพิพิธภัณฑ์ศิลปะคลีฟแลนด์แสดงสตรีสูงศักดิ์ถือกุหลาบใต้ซุ้มโค้งหยัก แขนของนางอยู่เหนือราวระเบียงที่ปูพรม พิพิธภัณฑ์ตีความพรมว่าเป็นสัญญาณของฐานะในราชวงศ์ และเชื่อมการจัดคนในกรอบหน้าต่างกับการรับแบบแผนโมกุลในราชสำนักขนาดเล็ก หน้าต่างดึงสายตาไปยังบุคคล ใบหน้าด้านข้าง และกรอบรอบตัว ทะเบียนบอกลักษณะฉาก ส่วนอาคารเฉพาะยังไม่อาจระบุได้ พิพิธภัณฑ์ศิลปะคลีฟแลนด์ สตรีสูงศักดิ์ที่หน้าต่างจาโรขา 2018.182

ฮาวามาฮาลที่ชัยปุระเป็นอาคารตัวอย่างจากยุคหลัง คู่มือสำมะโนของเขตระบุว่าวังแห่งสายลมสร้างใน ค.ศ. 1799 สมัยสวาอี ประตาป สิงห์ ด้านหน้าห้าชั้นมีหน้าต่างยื่นทรงครึ่งแปดเหลี่ยม แผงเจาะช่อง และหลังคาโค้ง คู่มืออธิบายว่าสตรีในราชสำนักใช้พื้นที่นี้มองเมือง ในภาพจาฮังกีร์เน้นว่าผู้คนในลานมองเห็นจักรพรรดิ อาคารชัยปุระแสดงว่าแผงฉลุในหน้าต่างยื่นช่วยให้คนข้างในมองออกไปได้พร้อมกับจำกัดสายตาจากถนน คู่มือสำมะโนเขตชัยปุระ ฮาวามาฮาล หน้า 66

เขียนคำบรรยายจาโรขาในภาพถ่ายหรือภาพวาด

สำหรับภาพถ่าย เริ่มด้วยสถานที่ ชื่ออาคาร และส่วนที่เห็น ระบุว่ามุมกล้องแสดงพื้นใต้ส่วนยื่น คันทวย ช่องบนแผง หรือรูปทรงหลังคาอย่างไร ใช้รายงานสำรวจสำหรับข้อเท็จจริงนอกภาพ ภาพคันทวยระยะใกล้กับภาพกว้างที่เห็นความสัมพันธ์ระหว่างที่นั่งกับลานตอบคำถามต่างกัน รายงานลาฮอร์ระบุวัสดุและจำนวนคันทวย ส่วนฟาเตห์ปูร์สิกรีให้ตำแหน่งห้องยกสูงที่กั้นด้วยแผงหินและทางจากพระราชวัง

สำหรับภาพวาด ให้ระบุหมายเลขวัตถุ บุคคลหรือเหตุการณ์ตามทะเบียน และอายุของภาพ ถ้าทราบวันเหตุการณ์ให้แยกออกมา อธิบายตำแหน่งคนและหน้าที่ของผ้าหรือสัญลักษณ์ในฉาก ใน AKM136 โซ่อยู่ใกล้เครื่องคลุมด้านซ้ายและอยู่ห่างจากหน้าต่างจาฮังกีร์ ส่วนใต้ระเบียงของปายักเป็นภาพเปรียบเชิงสัญลักษณ์ การบอกตำแหน่งเช่นนี้ช่วยให้ผู้อ่านหาจุดนั้นพบและรู้ว่าข้อความแต่ละส่วนอาศัยหลักฐานใด

รายงานอาคารและทะเบียนพิพิธภัณฑ์