
Jak rozpoznać kilim tkany splotem szczelinowym
Prześledź osnowę, wątek i przerwy między kolorami. Porównaj płaskie kilimy i torbę siodłową, aby odróżnić szczeliny, połączone wątki i runo.
Nazwę kilim czytaj razem z opisem muzealnym. Dywan o tej nazwie bywa utkany techniką szczelinową lub inną techniką płaską. W torbie siodłowej splot szczelinowy może wystąpić w jednej części. Żeby ustalić, czego dokładnie dotyczy nazwa, sprawdź, czy katalog osobno podaje formę przedmiotu, surowiec i technikę. Na fotografiach odnotuj kierunek osnowy i wątku oraz położenie brzegów i szwów. Ta kolejność pozwala porównać nawet przedmioty o innym przeznaczeniu, gdy w obu przypadkach chodzi o zachowanie nici na styku dwóch kolorów.
Gdzie powstaje szczelina między kolorami
Osnowa biegnie wzdłuż krosna. Wątek przechodzi w poprzek nitek osnowy i na powierzchni o przewadze wątku może zakrywać znaczną ich część. Przy splocie szczelinowym kolorowy wątek przechodzi przez obszar, w którym potrzebny jest ten kolor, po czym zawraca. Przy niektórych granicach wątek sąsiedniego koloru zawraca wokół innej nitki osnowy. Gdy te punkty zwrotu powtarzają się w kilku rzędach, pola na krótkim odcinku pozostają rozdzielone. Szczelina biegnie zgodnie z kierunkiem osnowy. Przewodnik Katonah Museum of Art po tkaninach pokazuje zawracanie wątku przy granicy barwy. Wystawa techniczna Met o tkaninach gobelinowych ilustruje różne sposoby łączenia lub zawracania wątków.
Na zbliżeniu poszukaj pętelek przędzy po obu stronach szczeliny. Pomagają rozpoznać zamierzoną granicę. Rozdarcie może przeciąć nitki albo biec przez wzór. Zagięcie potrafi rzucić cień podobny do przerwy, choć nie widać w nim nitek. Opis zdjęcia powinien wskazać położenie obserwowanego miejsca i podać technikę z katalogu. Możesz najpierw zapisać, gdzie na obrazie przebiega ciemna linia. Nazwij ją szczeliną wtedy, gdy potwierdzają to układ splotu i opis. Jeśli ujęcie nie pozwala zobaczyć obu stron przerwy, poszukaj drugiego zdjęcia tego samego fragmentu lub pozostaw rozpoznanie otwarte.
Jak odróżnić płaską powierzchnię od wiązanego runa
Spójrz na powierzchnię, a potem na widok boczny lub na krawędź. W płaskiej tkaninie wzór może powstać przez krzyżowanie się nitek w płaszczyźnie materiału. W dywanie z wiązanym runem uniesione końce przędzy tworzą oddzielną powierzchnię nad podstawą. Noty Met o technikach tkackich z wystawy Portable Storage porównują płaskie tkanie gobelinowe, runo i owijanie nitek na pokrewnych wyrobach. Zdjęcie z niskiego kąta może pokazać różnicę w fakturze. Jeśli wierzch się wytarł, przyjrzyj się tyłowi albo chronionej krawędzi. W każdym przypadku opisz tę część, którą rzeczywiście pokazuje fotografia.
Informacje o zastosowaniu odczytaj z karty przedmiotu. Przewodnik po dywanikach modlitewnych zajmuje się ich przeznaczeniem i kierunkiem użycia. Sam łuk lub charakterystyczny obrys nie przesądza o splocie. Jeżeli muzeum opisuje przedmiot jako dywanik modlitewny, zachowaj tę nazwę formy i oddzielnie sprawdź pola materiału oraz techniki. Tak samo postępuj, gdy ogólna nazwa „dywan” stoi obok bardziej szczegółowej nazwy miejscowej. W notatce porównawczej możesz podać przeznaczenie i konstrukcję w dwóch zdaniach. Będzie wtedy jasne, która informacja opisuje użycie, a która to, co da się zobaczyć w tkaninie.
Dwie karty z tą samą nazwą miejscową
Textile Museum of Canada opisuje T87.0589 z Konyi jako dywan o miejscowej nazwie kilim. Podaje lata 1860–1880, wełnę i technikę gobelinową ze szczelinami. Wymiary to 293 × 134 cm. Osobne pola pozwalają porównywać datę, region, splot i wielkość. To samo muzeum wymienia T87.0358 z Mołdawii jako wełniany kilim z lat 1910–1920. W tym przypadku podaje tkanie gobelinowe z przewagą wątku i z wzajemnym połączeniem sąsiednich wątków. Tkanina mierzy 311 × 188 cm. Zapisy zawierają po jednym określeniu techniki dla każdego z tych dwóch konkretnych przedmiotów.
Czytając obie karty, zacznij od pola techniki, a następnie sprawdź, co widać na granicy dwóch kolorów. Mocna linia biegnąca pionowo na zdjęciu płaskiej tkaniny zasługuje na uwagę. Pion w kadrze zależy jednak od ustawienia zdjęcia. Porównaj go z kierunkiem osnowy rozpoznanym na brzegach lub końcach. Ta sama nazwa może odnosić się do tkanin, które różnią się sposobem opracowania granicy. Zapisując razem numery obu zabytków, umożliwiasz odbiorcy sprawdzenie obrazów i opisów. Daty i wymiary pomagają również upewnić się, że porównujesz właściwe karty.
Co mówią szwy, frędzle i brzegi
Granica kolorów leży wewnątrz jednej tkaniny. Szew może spajać całe pasy tkaniny. Według katalogu A Nomad’s Art Muzeum Uniwersytetu George’a Washingtona i The Textile Museum zachodnioanatolijski kilim 2013.2.15 składa się z dwóch zszytych pasów, z których każdy ma szerokość krosna. Katalog datuje tkaninę na pierwszą połowę XIX wieku i wymienia wiązane frędzle z osnowy, splot szczelinowy oraz inne struktury. Wymiary w kierunku osnowy i wątku wynoszą 351 × 163 cm. Długie połączenie pośrodku i krótkie przerwy między dwoma kolorami opisuj oddzielnie. Każde z tych miejsc można wskazać na widoku całości.
Katalog odróżnia także konstrukcję końców od konstrukcji boków. Wiązane frędzle pokazują sposób wykończenia końcówek nitek podłużnych. Gęsto tkany pas przy końcu może zasłaniać więcej tych nitek. Wzdłuż dłuższych boków szukaj brzegu tkackiego, który powstał podczas tkania. Na zbliżeniu oznacz koniec, bok i centralne połączenie, zanim nazwiesz wąskie przerwy szczelinami. Przewodnik po szwach w tkaninach suzani pokazuje, jak badać łączenia w innym wyrobie, którego zdobienie wykonano haftem. W obu przypadkach pomocne jest wskazanie, jakie fragmenty materiału łączy obserwowana linia.
Dlaczego torba siodłowa może łączyć kilka technik
Met datuje podwójną torbę siodłową 2015.490.29 na około 1880 rok i przypisuje ją okolicom Reyhanlı w Hatay. Na przodzie występują splot gobelinowy ze szczelinami, splot płócienny z przewagą wątku, ukośny kontur wykonany techniką sumak i plecione detale. Tył opisano jako splot płócienny z przewagą wątku. Porównaj zdjęcia obu stron, żeby powiązać technikę z konkretną częścią torby. Nazwa heybe określa postać podwójnej torby siodłowej, a wzmianka o szczelinach odnosi się do części konstrukcji. Przy opisie zbliżenia dobrze zaznaczyć, czy jest to przód, tył, czy obszar przy zamknięciu.
W badaniu torby z miasteczka targowego pracownicy Met stwierdzili, że metalowa taśma owija tekstylny rdzeń nici. Taśma zawierała głównie miedź, a jej powierzchnia była wzbogacona w cynk, co nadawało jej wygląd mosiądzu. Badacze korzystali z mikroskopii w świetle widzialnym oraz skaningowej mikroskopii elektronowej. Złocisty wygląd na fotografii to opis tego, co można zobaczyć. Ustalenie dotyczące metalu pochodzi z badania nici. W podpisie umieść wynik przy tej części torby, w której występuje metalowa nić. Opis splotu przypisz do odpowiedniej strony, zamiast przenosić wynik analizy materiału na całą torbę.
Jak granice kolorów tworzą widoczne kształty
Przyjrzyj się schodkowemu konturowi z daleka i z bliska. Na widoku ogólnym kolejne małe zmiany mogą układać się w przekątną. Z bliska na granicy widać czasem stopnie kolejnych rzędów, z których ta przekątna powstaje. Przy prostszej granicy sprawdź, czy w kilku rzędach da się dostrzec zawracające wątki. Zwróć też uwagę, czy przerwy biegną po krótkich prostych odcinkach. Przekątna widoczna z daleka może składać się z takich odcinków, rozdzielonych zmianami położenia wątku. Przewodnik po powtarzalnych wzorach geometrycznych pokazuje, jak śledzić kształt na powierzchni. Sama tkanina pozwala stwierdzić, które linie wynikają z biegu nici, a które powstają dopiero z połączenia wielu małych krawędzi w jedną widoczną figurę.
Znajdź też bordiurę. Może powtarzać motyw, zmieniać kierunek wzoru lub otaczać większe pole. Bordiura i pole to określenia stosowane w różnych technikach. Przewodnik po drukowanej tkaninie kanga pokazuje inny sposób wyznaczenia obramowania wokół pola. W kilimie prześledź nitki przy jednym brzegu obramowania, by zobaczyć, jak utkano granicę. Podobne kształty mogą być zbudowane inaczej. Aby powiązać motyw z symbolem, regionem lub twórcą, potrzeba dodatkowych źródeł. W podpisie można oddzielnie zanotować zarys wzoru oraz miejsce i sposób łączenia nitek.
Jak czytać zdjęcie muzealne lub przygotować podpis
Zacznij od całej tkaniny i ustal kierunek osnowy, jeśli wskazują go końce lub frędzle. Poszukaj zbliżenia miejsca, gdzie stykają się dwa kolory. Zwróć uwagę na krótkie szczeliny, połączone wątki, dodatkowe owinięcia lub uniesione runo. Później sprawdź brzeg tkacki, ewentualny szew i wykończenie końców. Zbliżenie może pokazać, gdzie krzyżują się nitki. Widok ogólny pozwala umiejscowić ten szczegół we wzorze i w rozmiarach przedmiotu. Przy porównywaniu fotografii zwróć uwagę, czy ich kadry obejmują tę samą stronę i czy na obu widać krawędź.
Przy fotografii podaj numer zbioru, datowanie według muzeum, materiał i technikę. Jeśli muzeum podaje formę dywanu albo torby siodłowej, zachowaj ją w opisie. Przy różnych metodach z przodu i z tyłu nazwij stronę i miejsce, których dotyczy zapis. Dla dywanu z Konyi pole techniki potwierdza splot szczelinowy. Dla dywanu z Mołdawii wskazuje wzajemne połączenie wątków. Przy torbie karta rozróżnia przód, tył i zamknięcie. Każde z tych stwierdzeń można sprawdzić za pomocą odpowiedniego numeru katalogowego.
Katalogi zbiorów i opracowania techniczne
- Katonah Museum of Art, przewodnik po tkaninach syryjskich wyjaśnia, jak wątek zawraca na granicy kolorów, i pokazuje przykład z wystawy.
- Met, wystawa Making the Invisible Visible prezentuje sposoby tworzenia motywów przez kolorowe wątki.
- Met, noty tkackie do Portable Storage opisują płaskie tkanie gobelinowe, runo i owijanie nitek na torbach.
- Textile Museum of Canada, T87.0589 podaje, że kilim z Konyi jest wełniany i utkany techniką szczelinową.
- Textile Museum of Canada, T87.0358 dokumentuje wełniany kilim z Mołdawii z wzajemnie połączonymi wątkami.
- The Textile Museum, katalog A Nomad’s Art opisuje przędzę, boki, końce i zszyte pasy kilimów anatolijskich.
- Met, torba siodłowa 2015.490.29 opisuje przód, tył, frędzle i zamknięcie.
- Met, badanie torby z miasteczka targowego przedstawia analizę metalowej nici torby.





