
Sześć sunnickich zbiorów hadisów i jak odnaleźć przekaz
Poznaj sześć zbiorów hadisów i porównaj ich numerację na przykładzie. Sprawdź, jak zapisywać rozdział, wydanie i ocenę przekazu.
Sześć zbiorów hadisów często cytowanych jako grupa w tradycji sunnickiej to Sahih al-Bukhari, Sahih Muslim, Sunan Abi Dawud, Jami at-Tirmidhi, Sunan an-Nasa’i i Sunan Ibn Majah. Nazywa się je Kutub al-Sittah, czyli Sześcioma Księgami. Aby odszukać przekaz, zacznij od nazwy zbioru i zachowaj w jednej notatce numer, rozdział oraz wydanie. Sam numer może wskazywać kilka różnych tekstów.
Jak Sześć Ksiąg stało się wspólnym punktem odniesienia
Każdy zbiór ma własnego kompilatora i odrębny układ. Zwyczaj przywoływania sześciu dzieł razem wykształcił się w toku pracy późniejszych uczonych. Historia Kutub al-Sittah w encyklopedii islamskiej TDV opisuje wcześniejszą grupę pięciu dzieł, miejsce zbioru Ibn Majaha na wpływowej liście sześciu oraz inne zestawienia z Muwattą Malika lub zbiorem al-Darimiego. Dzisiejsza lista ułatwia rozpoznanie popularnego skrótu. W starszym źródle warto sprawdzić, które tytuły miał na myśli autor.
Zbiory hadisów utrwalają przekazy i porządkują je do celów studiów. Koran stanowi odrębny tekst, przywoływany według sury i wersetu. Ten podział wyjaśnia przewodnik po Koranie i innych pismach islamu. Tutaj rozwiązujemy praktyczne zadanie: znaleźć tekst wskazany przypisem takim jak „Muslim 1907a” i zapisać dane tak, aby kolejna osoba mogła go samodzielnie otworzyć.
Od czego zacząć w Sahih al-Bukhari i Sahih Muslim
Termin Sahihayn odnosi się zwykle do Sahih al-Bukhari, zbioru Muhammada ibn Isma‘ila al-Bukhariego, i Sahih Muslim, zbioru Muslima ibn al-Hajjaja. W obu tytułach występuje słowo sahih, oznaczające przekaz wiarygodny lub autentyczny. Dzieła zawierają większe działy tematyczne, zwane księgami, a w nich rozdziały. Jeśli znasz temat, nagłówki często prowadzą do tekstu szybciej niż lista kolejnych liczb.
Pierwsza księga al-Bukhariego dotyczy Objawienia i zawiera przekaz o intencji. U Muslima równoległy przekaz znajduje się w Księdze o sprawowaniu władzy, pod nagłówkiem o znaczeniu intencji podczas wypraw i w innych działaniach. Myśl otwierająca i towarzysz Proroka, który ją przekazał, mogą być zbieżne mimo odmiennego miejsca w zbiorze. Nagłówek ułatwia orientację i wskazuje kontekst. Przewodnik po łańcuchu przekazu i treści hadisu pokazuje, jak rozróżniać części konkretnego wpisu.
W praktyce temat hasła i tytuł rozdziału mogą należeć do dwóch porządków. Kto szuka przekazu o intencji, wpisuje zazwyczaj do wyszukiwarki „intencja” lub „zamiar”. W spisie treści tego samego wydania najpierw widzi jednak nazwę większej księgi, na przykład „Objawienie”. Gdy przypis podaje jedynie większy dział, warto otworzyć jego spis rozdziałów. Wyszukiwanie nie zaczyna się wtedy od zgadywania numeru, lecz od przejścia z tytułu księgi do tytułu rozdziału, a potem do tekstu i nazwiska narratora.
Jak rozpoznać pozostałe cztery zbiory
Jeśli przypis zaczyna się od jednego z poniższych tytułów, sprawdź spis treści zbioru i odpowiedni wpis. W nawiasach podano warianty pisowni spotykane w katalogach i wyszukiwarkach.
| Zbiór | Kompilator | Co sprawdzić |
|---|---|---|
| Sunan Abi Dawud (Sunan Abu Dawud) | Sulayman ibn al-Ash‘ath al-Sijistani | Zajrzyj do rozdziałów dotyczących praktyki i prawa. Katalog JAKIM dotyczący Abu Dawuda wyjaśnia, że w zbiorze znajdują się przekazy o różnych ocenach. |
| Jami at-Tirmidhi (Jami al-Tirmidhi) | Muhammad ibn ‘Isa al-Tirmidhi | Przeczytaj przekaz oraz uwagi po nim. Spis treści Jami at-Tirmidhi obejmuje zagadnienia kultu, postępowania i innych dziedzin. |
| Sunan an-Nasa’i (Sunan al-Nasa’i) | Ahmad ibn Shu‘ayb al-Nasa’i | Ustal dokładny tytuł. Internetowe wydanie Sunan an-Nasa’i nosi nazwę al-Mujtaba, czyli wyboru zwanego także mniejszym Sunan. |
| Sunan Ibn Majah | Muhammad ibn Yazid Ibn Majah al-Qazwini | Zacznij od rozdziału i zapisz ocenę konkretnego przekazu. Katalog JAKIM dotyczący Ibn Majaha omawia jego miejsce wśród sześciu zbiorów oraz rozmaite rodzaje zawartych w nim przekazów. |
Nazwy arabskie można oddawać alfabetem łacińskim na kilka sposobów. Abu Dawud i Abi Dawud w tych tytułach odnoszą się do dzieła tego samego autora. Jedna baza używa formy al-Tirmidhi, inna at-Tirmidhi. W wyszukiwaniu najpierw wypróbuj pisownię widoczną w katalogu. Dla osoby, która szuka tekstu w wydaniu drukowanym, zachowaj pełniejsze dane niż sama fraza wpisana do wyszukiwarki.
Dzieło, wydanie i miejsce w tekście
Zbiór to dzieło. Wydanie jest jego opublikowaną postacią i może podawać nazwisko redaktora lub tłumacza, wydawcę i rok publikacji. Księga wewnątrz zbioru to dział tematyczny. Tom jest jednostką fizyczną lub wydawniczą. Numer strony może się zmienić po nowym składzie, dodaniu przypisów lub innym podziale treści na tomy. Numer z bazy internetowej odczytuj zgodnie z systemem podanym przy wpisie.
Przykładem jest opis czwartego tomu zbioru al-Bukhariego w Bibliotece Kongresu. Katalog datuje pergaminowy egzemplarz na lata 1174–1175 i określa go jako czwarty tom zestawu, którego łącznej liczby tomów nie znamy. To opis konkretnego egzemplarza. Księga 4 we współczesnym serwisie jest innym rodzajem wskazówki. Przewodnik po kolofonach i zapiskach własnościowych pokazuje, jak ślady na egzemplarzu mogą dokumentować jego losy. Noty bibliograficzne UC Merced o zbiorach sunnickich zawierają przykłady wydań i tłumaczeń do porównania.
Zdjęcie jednej strony nie zawsze ujawnia pełne dane. Nagłówek u góry może pochodzić ze spisu działów tematycznych, a cyfra na grzbiecie oznaczać tom wydania. Jeśli dysponujesz wycinkiem, poszukaj także karty tytułowej lub informacji redakcyjnej. Zapis wydawcy i tłumacza pozwala określić, które wydanie odpowiada podanemu numerowi strony. Samo podobieństwo wyglądu dwóch stron nie przesądza, czy pochodzą z tego samego druku.
Jeden przekaz w dwóch zbiorach
Weźmy przekaz przypisywany ‘Umarowi ibn al-Khattabowi, który łączy czyny z intencjami. Wpis w Sahih al-Bukhari ma oznaczenie Bukhari 1, a w obrębie zbioru znajduje się w Księdze 1 jako hadis 1. Na tej samej stronie jest starsze oznaczenie USC-MSA: tom 1, księga 1, hadis 1. W tym przykładzie krótkie liczby się powtarzają. W następnym przykładzie nie ma takiej zgodności.
Wpis w Sahih Muslim z równoległym przekazem podaje 1907a, Księgę 33, hadis 222, oraz starsze oznaczenie USC-MSA: Księga 20, hadis 4692. Wszystkie trzy wskazówki prowadzą do tego samego wpisu cyfrowego. Litera w 1907a należy do identyfikatora. Sąsiedni 1907b ma własny wpis. Gdy przypis zawiera jedynie „Muslim 4692”, sprawdź, czy liczba odpowiada starszemu systemowi, a następnie porównaj narratora i treść przekazu.
Przykładowy zapis może brzmieć „Sahih Muslim 1907a, Księga o sprawowaniu władzy, księga 33, hadis 222. Starszy system USC-MSA: księga 20, hadis 4692. Przekaz ‘Umara o intencjach”. Korzystając z książki, dopisz dane wydania, faktycznie sprawdzony tom i stronę. Przy źródle cyfrowym zachowaj bezpośredni odnośnik. Kolejny czytelnik będzie miał punkt zaczepienia, nawet jeśli serwis zmieni układ menu.
Wyobraź sobie dwie kartki z notatkami z zajęć. Na jednej widnieje „Bukhari 1”, na drugiej „Muslim 1907a”. Porównanie fragmentów wyjaśnia, dlaczego prowadzą do tekstów o zbliżonej treści. Pozwala też zachować różnicę między autorami i miejscami w ich zbiorach. W tabeli własnych notatek pozostaw dwa wiersze, każdy z odrębną nazwą zbioru, odnośnikiem i tytułem księgi. Powiąż je wspólnym tematem. Zapisanie 1907a w rubryce al-Bukhariego zgubiłoby informację, którą właśnie udało się ustalić.
Zapisuj przekaz i jego ocenę osobno
Tytuł zbioru wskazuje, gdzie umieszczono przekaz. Ocena autentyczności dotyczy wskazanego przekazu lub drogi jego transmisji. Baza cyfrowa może pokazać jednocześnie komentarz kompilatora i ocenę późniejszego redaktora. Warto zapisać, kto odpowiada za każdą uwagę. Gdy przepisywany fragment trafi do materiału dydaktycznego, nie utraci przez to swojego kontekstu.
Jami at-Tirmidhi 2517 dotyczy przywiązania wielbłąda i zaufania Bogu. W tłumaczeniu uwagi kompilatora cytowana droga przekazu od Anasa została określona słowem gharib. Osobne pole pokazuje Hasan (Darussalam). W obrębie zbioru jest to Księga 37, hadis 103. W przekładzie angielskim figuruje jako tom 4, księga 11, hadis 2517. Zachowaj te informacje z nazwami ich autorów. Przewodnik po przekazach o recytacji sury Al-Mulk przedstawia drugi przykład, w którym sąsiednie wpisy na zbliżony temat mają różne oceny.
W notatce do własnego użytku można dodać osobną rubrykę o źródle każdej oceny. W pierwszej linijce zapisz sformułowanie przypisane kompilatorowi. W następnej zanotuj nazwę wydawcy lub redakcji widoczną w polu oceny. Jeśli przekazujesz jedynie ocenę z określonego wydania, napisz wprost, z jakiego odczytu pochodzi. Ułatwi to sprawdzenie różnic między narzędziem internetowym a innym wydaniem.
Jak znaleźć źródło na podstawie jednego zdania
Zacznij od kilku charakterystycznych słów oraz imienia narratora, jeśli je znasz. Sprawdź najpierw wymieniony zbiór. Później wypróbuj wyrażenie arabskie albo inną wersję tłumaczenia. Otwórz prawdopodobny wpis, przeczytaj tytuł rozdziału i sąsiednią treść. Porównaj zarówno narratora, jak i znaczenie. Podobny temat może prowadzić do kilku pokrewnych relacji.
Poszerz poszukiwania, jeśli sześć zbiorów nie daje odpowiedzi. Antologia może łączyć fragmenty dzieł różnych kompilatorów. Komentarz może cytować przekaz, a następnie go wyjaśniać. Musnad może porządkować przekazy według towarzyszy, jak pokazuje katalog Musnadu Ahmada prowadzony przez JAKIM. Jeśli odnajdziesz zdanie w antologii, zapisz tę lokalizację, a ewentualny odsyłacz do zbioru sprawdź osobno.
Przed udostępnieniem wyniku zachowaj nazwę zbioru, rozdział, pełny identyfikator i system numeracji. Oddziel dane wydawcy lub serwisu, przekład i przypisaną ocenę. Dołącz adres wpisu lub dane wydania i strony. Jeśli nie masz pewności co do dopasowania, wyjaśnij, co udało się znaleźć i co nadal wymaga wyjaśnienia, na przykład różnicę imienia narratora lub skróconą cytowaną treść.
W bibliografii możesz użyć dwóch linijek. Pierwsza utrwala napotkane sformułowanie, na przykład „Muslim, księga 20, nr 4692”. Druga pokazuje źródło, które naprawdę sprawdzono, nazywa starszy system i dodaje 1907a oraz temat intencji. Użytkownik innego wydania będzie mógł poszukać także według rozdziału oraz imienia towarzysza. Pierwotny przypis pozostanie widoczny, a uzupełnienie da się odtworzyć.
Jeśli kolejny czytelnik korzysta z przekładu, może spotkać inną pisownię nazwiska, podział na zdania lub dobór słów. Przed przypisaniem dwóch wersji do tego samego miejsca porównaj imię narratora, tytuł rozdziału i początek tekstu. Jeśli choć jeden z tych punktów się różni, pozostaw obie wersje w notatce i wskaż, co wymaga dalszego sprawdzenia. W ten sposób przypis udostępnia ścieżkę do weryfikacji także wtedy, gdy wynik poszukiwania jest częściowy.





