
Waarom zeggen moslims alhamdulillah na het niezen?
Wat zeggen moslims na het niezen, en wie zegt yarhamukallah? Lees de drie zinnen uit de hadith in het Arabisch en de betekenis en volgorde in het Nederlands.
Moslims zeggen alhamdulillah als ze niezen omdat een hadith vertelt dat de profeet Mohammed de persoon die niest leerde Allah te prijzen. Wie de lof hoort, kan met yarhamukallah reageren en Allah om genade voor die persoon vragen. Daarna kan degene die niesde Allah om leiding en welzijn voor de ander vragen. De drie zinnen staan in deze volgorde in de overlevering van Abu Hurayra in Sahih al-Bukhari.
Degene die niest heeft andere woorden dan degene die de lof hoort. Als je de gewoonte leert, is het nuttiger te onthouden wie iedere zin uitspreekt dan een losse vertaling zoals ‘gezondheid’ te onthouden. Hieronder staat de Arabische tekst uit de genoemde overlevering met een benadering van de uitspraak. Bij iedere zin lees je wat de woorden in deze uitwisseling betekenen.
Wat betekent alhamdulillah als iemand niest?
Alhamdulillah betekent ‘alle lof komt Allah toe’. In Sahih al-Bukhari 6224 vertelt Abu Hurayra dat degene die niest eerst deze woorden zegt:
الْحَمْدُ لِلَّهِ
Je leest dit ongeveer als al-ḥamdu lillāh. Het zijn woorden van lof voor Allah. Je kunt ze ook zeggen als je alleen bent of als er niemand antwoordt. In de hadith komt de lof voordat iemand anders reageert. De uitleg van alhamdulillah en andere bekende Arabische uitdrukkingen bespreekt hoe je dezelfde woorden in andere situaties kunt gebruiken.
Kom je in teksten met Latijnse letters verschillende schrijfwijzen tegen, kijk dan naar de Arabische regel. Eén woord zoals alhamdulillah en een vorm met een spatie zoals al-hamdu lillah kunnen naar dezelfde uitdrukking verwijzen. Een vertaling geeft aan wat ze betekent. Een transliteratie geeft een indruk van de klank. Op een kaartje voor iemand die de zin leert, kun je hiervoor drie aparte regels gebruiken.
In de voorgaande tekst, Sahih al-Bukhari 6223, staat de gewoonte in een hoofdstuk over niezen en gapen. Ook daar speelt het horen van de lof een rol bij het antwoord op een nies. Als iemand naar de herkomst van de woorden vraagt, laat 6223 zien in welk hoofdstuk het gebruik wordt besproken. In 6224 staat het volledige gesprek. Door de twee teksten samen te lezen kun je nagaan waarop een uitleg over het gebruik steunt.
Wat zegt degene die de lof hoort?
Dezelfde hadith geeft de luisteraar een korte bede. Hoor je dat iemand na het niezen Allah prijst, dan is de reactie in deze overlevering:
يَرْحَمُكَ اللَّهُ
Je leest dit ongeveer als yarḥamuka llāh. Vaak wordt het geschreven als yarhamukallah. De betekenis is ‘moge Allah je genadig zijn’. Degene die de lof hoort, zegt het tegen degene die niesde. In uitleg over omgangsvormen wordt dit gebed voor de niezer tashmit genoemd. Het Egyptische Dar al-Ifta verklaart de term in zijn Arabische advies over reageren op niezen en verwijst daarbij naar deze uitwisseling.
De uitdrukking staat op ongeveer dezelfde plaats in een gesprek als het Nederlandse ‘gezondheid’. De betekenis is specifieker: de spreker vraagt Allah om genade voor de ander. Oefen je samen met iemand, schrijf dan ‘luisteraar’ naast deze regel. Degene die niesde heeft de eerste zin al gezegd. De verdeling van de rollen helpt ook bij het lezen over andere vormen van dua, ofwel een smeekbede, in het dagelijks gesprek.
Als één persoon de hele hadith voorleest, helpt een kleine pauze na de eerste zin om te laten horen dat iemand anders aan de beurt is. De eerste persoon prijst Allah. De ander richt zich tot degene die niest en wenst die persoon Allahs genade toe.
Wat kan degene die niesde daarna zeggen?
Als de luisteraar Allah om genade vraagt, kan degene die niesde volgens de overlevering met een bede voor die luisteraar antwoorden:
يَهْدِيكُمُ اللَّهُ وَيُصْلِحُ بَالَكُمْ
Je leest dit ongeveer als yahdīkumu llāhu wa yuṣliḥu bālakum. De spreker vraagt Allah de aangesproken mensen te leiden en hun zaken in orde te brengen. In een uitleg kan ook staan dat Allah hun situatie ten goede mag keren. Beide omschrijvingen gaan over dezelfde afsluitende vraag. De eerste en de derde zin worden door dezelfde persoon uitgesproken.
Een andere overgeleverde opening looft Allah in alle omstandigheden. Jamiʿ al-Tirmidhi 2960 brengt die formulering over van Abu Ayyub en geeft ook de twee antwoorden. Het artikel over niesetiquette van het moeftikantoor van de Federale Territoria van Maleisië bespreekt de korte en lange opening. Hoor je iets wat je niet kent, zoek dan de overlevering over de eerste zin op en lees wie de woorden zegt. Ook andere alledaagse uitingen van lof hebben een eigen situatie en bron.
Op een oefenkaartje kan bovenaan de lof van de niezer staan, daarna de vraag om genade van de luisteraar en tot slot het antwoord van de niezer. Naast elke Arabische regel kun je de betekenis in het Nederlands zetten. In een gesprek volgen de regels elkaar soms snel op. Wie weet wat elk van de twee mensen zegt en voor wie ze het zeggen, kan de korte uitwisseling ook volgen zonder op het kaartje te kijken.
Waarom klinkt het begin soms langer?
Na alhamdulillah kun je nog een paar woorden horen. In de overlevering van Abu Ayyub geven die aan dat de lof in alle omstandigheden geldt. In Jamiʿ al-Tirmidhi 2738 vertelt Nafi over een ander gesprek. Iemand niesde in de buurt van Ibn Umar, prees Allah en sprak daarna een vredesgroet uit voor de Boodschapper. Ibn Umar erkende die woorden op zichzelf en noemde vervolgens de formulering die hem voor het niezen was geleerd. Die langere versie spreekt van lof voor Allah in alle omstandigheden.
De overleveringen helpen bij vragen over betekenis en bij vragen over herkomst. Beide versies spreken lof uit en de langere maakt duidelijk dat dit in alle omstandigheden gebeurt. De korte vorm staat in Bukhari 6224. Bij Tirmidhi staan aparte overleveringen met de langere. Als je één hadith bespreekt, gebruik dan de woorden uit die tekst. In een algemene uitleg kun je beide openingen apart noemen en bij elke vorm de bijbehorende vindplaats zetten.
In een uitspraakkaart kan de korte versie vooraan staan als je het gesprek uit Bukhari oefent. Noteer bij de variatie dat die bij Tirmidhi vandaan komt. De aanvullende woorden horen bij degene die niesde. De vraag om genade blijft de reactie van degene die de lof heeft gehoord.
Wat als je het niezen wel hoort, maar de lof niet?
In Sahih al-Bukhari 6225 niezen twee mensen in het bijzijn van de Profeet. Hij antwoordt één van hen. Op de vraag waarom hij dat deed, legt hij uit dat de ene persoon Allah prees en de andere persoon dat niet deed. In Sahih Muslim 2992 maakt Abu Musa hetzelfde onderscheid wanneer hij één persoon antwoordt en aan de ander uitlegt waarom.
In deze verhalen volgt de betreffende reactie op de lof. Vanuit een nabijgelegen bureau kun je een nies horen terwijl zacht uitgesproken woorden te ver weg zijn. Je weet dan wat je zelf hebt gehoord. Daaruit kun je niet altijd opmaken wat de ander heeft gezegd. Wie de gewoonte aan iemand uitlegt, kan de voorwaarde in de teksten noemen en openlaten wat er in dat specifieke geval is gebeurd.
In de twee verzamelingen staan zowel de gebeurtenissen als de uitleg van de reactie. Een korte aanwijzing als ‘niezen en dan gezondheid zeggen’ kan verbergen wie spreekt en waarop iemand reageert. De uitleg over het identificeren en controleren van een hadith laat zien hoe je een vindplaats zo noteert dat een lezer die details kan terugvinden.
Wat zeggen de bronnen over meermaals niezen?
Sunan Ibn Majah 3714 spreekt over maximaal drie keer reageren en beschrijft de situatie bij verdere herhaling anders. Het Maleisische moeftikantoor citeert deze tekst bij uitleg over de reactie van de luisteraar. Het noemt een gebed om gezondheid als volgende vorm van aandacht wanneer iemand blijft niezen. De eerste lof blijft in de uitleg de uitspraak van de persoon die niest.
Het Egyptische Dar al-Ifta brengt overleveringen en rechtkundige besprekingen bij elkaar waarin twee of drie antwoorden worden genoemd. Het bespreekt ook een gebed om herstel na die antwoorden. Als iemand een aantal noemt, kun je vragen om welke woorden het gaat. Degene die niest begint met de lof. Het genoemde aantal betreft hoe vaak de luisteraar zijn gebruikelijke antwoord herhaalt. De teksten gaan over omgangsvormen. Uit het aantal antwoorden kun je iemands gezondheid niet afleiden.
In een gezin of leesgroep kan de één zich twee antwoorden herinneren en de ander drie. Lees de precieze bronnen naast elkaar. De overlevering bij Ibn Majah geeft de versie met drie. Dar al-Ifta kan helpen begrijpen waar de verschillende getallen in de discussie vandaan komen. Zo blijft de herkomst van het getal duidelijk terwijl je het korte gesprek zelf leert.
Het gezicht bedekken bij het niezen en rekening houden met elkaar
In Jamiʿ al-Tirmidhi 2745 vertelt Abu Hurayra dat de Profeet bij het niezen zijn gezicht met zijn hand of kleding bedekte en het geluid dempte. De overlevering geeft een voorbeeld van gedrag tijdens het niezen zelf. Bukhari 6224 gaat over de woorden die daarna worden gezegd. Als je beide in een korte uitleg wilt opnemen, geef dan het gedrag en de woorden elk hun eigen vindplaats.
Oefen de hele uitwisseling één keer samen. Eén persoon spreekt de lof uit, de ander vraagt om genade en de eerste persoon zegt de afsluitende bede. Open daarna Bukhari 6224 om de volgorde na te gaan. Voor een vraag over zacht uitgesproken lof of herhaald niezen kun je de bijbehorende tekst erbij pakken. De lezer kan zo zien welke tekst de drie zinnen bevat en welke overlevering de specifieke situatie beschrijft.





