
Waarom hadden Fatimidische waterkruiken uit Fustat een zeef van aardewerk?
Bekijk waar de zeef in een Fatimidische kruik zat en vergelijk de patronen op een hele kruik, een halsfragment en een los bewaard stuk.
Een zeef uit een Fatimidische waterkruik is een doorboord onderdeel van gebakken klei dat aan de binnenkant van de hals was bevestigd. Als de kruik breekt, kan de versierde schijf bewaard blijven. Twee vondsten uit Fustat helpen de oorspronkelijke plaats te bepalen. Het Ashmolean Museum bewaart een ongeglazuurde waterkruik met sporen van een zeef in de hals. In het British Museum bevindt zich een fragment van een kruikhals waarin de doorboorde zeef nog op haar plaats zit.
Kijk bij een foto eerst welk onderdeel bewaard is. Volg bij een hele kruik de vorm van de mond via de hals tot de schouder. Zoek op een los stuk naar de kleirand rond de gaten, de kromming van een overgebleven wand en eventuele breukranden. Musea kunnen het woord zeef gebruiken voor stukken met uiteenlopende staat van bewaring. Een bovenaanzicht laat het patroon zien. Een zijaanzicht kan laten zien hoe de schijf op de wand aansluit.
Zoek de zeef in de hals van de kruik
De waterkruik EA1974.34 in het Ashmolean Museum is een ongeglazuurde aardewerken kruik uit de tiende eeuw. Ze is gemaakt in Egypte en opgegraven in Fustat. Ze is 18,2 centimeter hoog en heeft een maximale diameter van 11 centimeter. De titel van het catalogusrecord noemt sporen van een zeef in de hals. Bekijk eerst het profiel van de hele kruik. De maximale diameter geldt voor het hele voorwerp. Om de breedte van de mond of de zeef te kennen, is een meting van dat onderdeel nodig. Volgens het museum voerde het American Research Center in Egypt de opgraving uit en schonk het centrum de kruik in 1974.
Het fragment 1921,0301.12 in het British Museum bestaat uit een stuk van de hals met de zeef erin. De olifant is gevormd met gaten en ingekerfde lijnen. Het museum beschrijft ongeglazuurd aardewerk met een lichte, geelbruine engobe, een aangebrachte laag klei. De productieplaats is Egypte. Voor de officiële opgravingen in Fustat verwijst het museum naar het register. Het fragment wordt gedateerd tussen de tiende en de twaalfde eeuw. De aansluiting op de hals is direct bewijs voor de plek van de zeef. Voor de vorm van de oorspronkelijke kruik als geheel is ander materiaal nodig.
Bekijk de stukken naast elkaar. Het Ashmolean toont de omtrek van de kruik en de sporen van de zeef. In het British Museum zijn de versierde schijf en de wand ernaast bewaard. De gids over pelgrimsflessen geeft een ander voorbeeld van hoe vorm, opening en overgebleven onderdelen een voorwerp helpen identificeren. Bij de kruik uit Fustat moet je voor de aansluiting binnen in de hals kijken.
Gebruik bij een close-up een overzichtsfoto om de plaats van het detail aan te wijzen. Vermeld op die afbeelding de mond, hals of schouder als die zichtbaar zijn. Houd de beschrijving van de sporen bij de inventariskaart van het Ashmolean en de beschrijving van de bewaarde schijf bij het fragment van het British Museum.
Lees wat het museum over de functie van de gaten zegt
De zeef zit dwars in de hals tussen de mond en de romp. Vloeistof kan bij het vullen of schenken door de openingen lopen. De catalogus van de Stockholmse zeef NM 00428/1921 plaatst het licht bolle onderdeel op de overgang van hals naar schouder. Het Museum voor Oudheden van het Middellandse Zeegebied en het Nabije Oosten ziet het als een barrière tegen insecten en vuildeeltjes. Het dateert het fragment in de elfde eeuw, geeft Fustat als herkomst en vermeldt 6,5 centimeter diameter.
Presenteer die functie als interpretatie van het museum. De overgebleven gaten zijn zichtbaar en kunnen worden gemeten. Voor de vroegere inhoud van een bepaalde kruik is ander bewijs nodig. Zonder schaal is de grootte van een gat op een foto lastig vast te stellen. Soms lijkt een opening donker doordat de binnenzijde in de schaduw ligt. Controleer of de opening helemaal door de klei gaat of dat de lijn aan de oppervlakte eindigt. Als een deel van de rand van een gat is afgebroken, beschrijf dan wat ervan over is.
De Stockholmse catalogus noemt ook grijsachtig ongeglazuurd aardewerk en opengewerkt decor in het midden. Een bovenaanzicht helpt de verdeling van de gaten te volgen. Op een schuine opname kan de bolling zichtbaar worden. Vermeld in een onderschrift welke vorm op de foto te zien is en hoe de catalogus de plaatsing en functie verklaart.
Onderscheid doorlopende gaten en ingekerfde lijnen
Een ingekerfde lijn laat een groef achter in het oppervlak. Een perforatie gaat door de dikte van het aardewerk. De olifant in het British Museum bevat beide soorten sporen. Licht dat vlak langs het oppervlak valt, kan de groeven goed zichtbaar maken. Een schuine opname of zijaanzicht kan de rand van een gat en de dikte van de omliggende klei laten zien. Beschrijf eerst de verschillende sporen en kijk dan hoe ze samen het dier vormen.
De zeef M.2002.1.129 in het Los Angeles County Museum of Art is Egyptisch aardewerk uit de tiende tot de twaalfde eeuw. De diameter is 5,24 centimeter. Het museum noemt snijden, inkerven en doorboren en beschrijft een vis die door golvend water zwemt. Als de geraadpleegde cataloguspagina alleen tekst biedt, noem dan die beschrijving als bron voor de vis. De gids over dierfiguren in islamitische kunst laat zien hoe motieven op andere gedocumenteerde voorwerpen worden benoemd.
Zoek bij foto's uit twee hoeken een herkenningspunt, zoals een nabijgelegen gat of een breukrand. Daarmee kan dezelfde lijn in beide beelden worden teruggevonden. Geef bij de technische beschrijving aan welke vorm zichtbaar is en welke term uit de catalogus komt.
Vergelijk een olifant, een mogelijke gazelle en een vis
Het British Museum noemt een olifant. De Stockholmse catalogus beschrijft een viervoeter die naar links loopt en mogelijk een gazelle is. Het museum in Los Angeles noemt een vis. Zet de naam naast het inventarisnummer van ieder voorbeeld. Bewaar bij het uitsnijden van een detail ook een foto waarop de figuur in de hele compositie te zien is. De ondoorboorde klei rondom het dier kan samen met de openingen de omtrek vormen.
De figuren staan binnen een afgebakend rond veld. Rand, herhaalde openingen en centrale figuur zijn afzonderlijk te beschrijven. De gids over geometrische patronen toont hoe je het midden en de herhalingen kunt volgen voordat je een motief benoemt. De studie Fatimidische kruikzeven uit Fustat vergelijkt voorbeelden uit het Metropolitan Museum of Art met die uit andere collecties. Ze onderzoekt geometrische, plantaardige, figuratieve en epigrafische motieven. De vergelijking gaat over meerdere verzamelingen. Een enkel fragment geeft bewijs voor het patroon dat erop bewaard is.
De Stockholmse registratie noemt een opengewerkte achtergrond van ruiten achter de viervoeter. Rond het dier lopen twee cirkels met daartussen een gestreepte zigzaglijn. De belangrijkste contouren van het dier zijn ingekerfd. Bij een beschrijving kun je van de rand naar het midden werken en bij de figuur de formulering ‘mogelijk een gazelle’ handhaven.
Noteer de maten en het materiaal per fragment
De zeef FSC-P-1025.501 in het National Museum of Asian Art van het Smithsonian wordt toegeschreven aan Fatimidisch Egypte van de late tiende tot de elfde eeuw. De afmetingen van het bewaarde stuk zijn 2,9 centimeter hoog, 6,1 breed en 6 diep. De catalogi in Los Angeles en Stockholm geven elk een diameter voor hun stuk. Die maten hebben betrekking op verschillende eigenschappen van de bewaarde stukken. Een rand, een ring of een gebroken stuk wand kan bij de totale afmetingen meetellen, ook als de versierde vlakken ongeveer even groot lijken.
Noteer het aardewerk en de afwerking afzonderlijk. Het fragment in het British Museum heeft een lichte, geelbruine engobe en is ongeglazuurd. De kruik van het Ashmolean is ook ongeglazuurd aardewerk. Bij andere soorten keramiek kan een glazuur of een andere oppervlakteversiering voorkomen. De gids over metaalglans op islamitisch aardewerk behandelt een afwerking ter vergelijking. Houd bij de stukken uit Fustat de doorboorde structuur, het aardewerk en een gedocumenteerde deklaag bij de bijbehorende catalogusvelden.
Kijk bij het vergelijken van foto's of de schaal in hetzelfde vlak ligt als de schijf. Op een foto recht in de hals kan de nabije opening groot lijken en de zeef verder weg klein. Een zijaanzicht kan helpen zien hoeveel van de wand behouden is. Vermeld het expliciet als een museum alleen totale maten geeft. Voor het halsfragment vermeldt het British Museum 8 centimeter diameter en 7,5 centimeter diepte.
Het Smithsonian beschrijft zijn ongeglazuurde stuk als deel van een groter gebroken voorwerp, waarvan de zeef intact bleef. Het behoort tot de Freer Study Collection en was een schenking van het Toledo Museum of Art. Het gebroken voorwerp, de intacte zeef en de schenking zijn afzonderlijke gegevens over hetzelfde object.
Houd de opgravingsgegevens en de verzamelgeschiedenis apart
Het British Museum geeft Fustat als vindplaats op basis van het eigen register. Het Ashmolean vermeldt de organisatie die de opgraving deed en de schenking in 1974. Het verslag van het Queensland Museum over de stukken van De Tournouër behandelt een groep uit Fustat aan de hand van een brief bij de schenking. Het museum beschrijft een aardewerken zeef die op de overgang van hals en schouder van een kruik zat. In de brief staan een opgraving in een huis en een route waarlangs de stukken via Ali Bey Bahgat werden verkregen. Geef bij een verwijzing naar die informatie aan dat het om een brief bij de schenking gaat. Een specifieke opgravingslaag vergt documentatie voor het afzonderlijke fragment.
Noteer de datering, de voorgestelde plaats van vervaardiging, de vindplaats en de verwerving als aparte gegevens. Een museum kan Egypte als productieplaats vermelden zonder een precieze vindplaats te noemen. Het schenkingsjaar geeft aan wanneer het museum het stuk ontving. De middeleeuwse datering betreft het voorwerp zelf.
De Stockholmse catalogus vermeldt dat de zeef in 1921 is gekocht uit de collectie van F. R. Martin. De herkomst uit de opgraving in Fustat berust op zijn verklaring. De elfde-eeuwse datering berust op vergelijking met een opgegraven zeef die aan de hand van muntvondsten is gedateerd. Zo kan een onderschrift de gronden voor herkomst en datering apart vermelden.
Schrijf een onderschrift voor het deel dat bewaard is
Begin met het voorwerp, de instelling en het inventarisnummer. Zeg of het gaat om een kruik met sporen, een halsfragment met het doorboorde deel op zijn plaats of een apart geregistreerde zeef. Benoem een gat of ingekerfde lijn volgens het catalogusrecord. Vermeld de datum en de gemeten eigenschap met getal en eenheid. Als de catalogus spreekt van een mogelijke gazelle, laat die onzekerheid in het onderschrift staan.
Een zijaanzicht kan de oorspronkelijke positie laten zien. Een bovenaanzicht laat het patroon zien. Gebruik een overzichtsfoto om de plaats van een detail aan te wijzen. De kruik van het Ashmolean toont de bewaarde vorm en de sporen. Het stuk in het British Museum toont de positie van zijn zeef. De catalogi uit Los Angeles en Stockholm en die van het Smithsonian geven maten en identificaties van hun eigen stukken.
Bij de openingsillustratie past een onderschrift over een doorboorde zeef in de hals van een kruik. Bij de foto van de kruik uit het Ashmolean horen de sporen in de hals en het inventarisnummer.
Collectiegegevens en literatuur
- Ashmolean Museum, EA1974.34 documenteert de kruik en sporen van een zeef in de hals.
- British Museum, 1921,0301.12 documenteert de olifant en de plaats van de zeef in het halsfragment.
- Museum voor Oudheden van het Middellandse Zeegebied en het Nabije Oosten, NM 00428/1921 geeft de mogelijke gazelle en de voorgestelde functie.
- LACMA, M.2002.1.129 noemt de technieken en het vismotief.
- Fatimidische kruikzeven uit Fustat vergelijkt patronen in verschillende collecties.
- Smithsonian, FSC-P-1025.501 geeft maten en toeschrijving van het fragment.
- Queensland Museum, stukken van De Tournouër geeft de verzamelgeschiedenis en de plaats van de zeef.





