Phong trào công lý Philippines đạt đà tiến triển mạnh mẽ khi các nhà hoạt động yêu cầu cải cách pháp lý và trách nhiệm giải trình nhân quyền

Khởi đầu của một kỷ nguyên công lý mới

Hôm nay, ngày 25 tháng 2 năm 2026, khi Philippines kỷ niệm 40 năm Cách mạng Quyền lực Nhân dân, quốc gia này đang đứng trước một ngã rẽ sâu sắc về cả tâm linh lẫn pháp lý. Đối với cộng đồng Hồi giáo—Ummah—đây không chỉ đơn thuần là một cột mốc chính trị mà còn là thời điểm thiêng liêng của Adl (công lý) và Amanah (sự tin cậy). Phong trào công lý tại Philippines đã đạt đến đỉnh điểm, được thúc đẩy bởi sự hội tụ của trách nhiệm giải trình quốc tế và những đột phá lập pháp trong khu vực, hứa hẹn sẽ xóa bỏ văn hóa không bị trừng phạt vốn đã bủa vây quần đảo này từ lâu [wikipedia.org](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQE_W7DtaFcpSGL90djvANfN53HD9Zf9N0AKvijhUD5qocpzL4FYi_TIzLYgF3SFF5OsWgM2oMgNUbOwblz7D4wUBO8qH2XTyf3KrUpS8lxoAjNyibznr3yUd8W66_9fTbfnPa2s2DjEFNYUgU9FwdEo-IlitXRy0iuOaBdVpz-6yNyW0mhhkD96YQtiOhMh).

Từ các sảnh đường tại The Hague đến những con phố sôi động của thành phố Cotabato, yêu cầu cải cách pháp lý toàn diện không còn là những tiếng thì thầm mà đã trở thành một tiếng vang mạnh mẽ. Đối với người dân Moro, những người đã phải chịu đựng hàng thập kỷ Zulm (áp bức) và sự gạt ra ngoài lề lịch sử, đà tiến triển hiện tại đại diện cho một sự liên kết hiếm hoi giữa ý chí trong nước và sự giám sát toàn cầu. Khi các nhà hoạt động trên toàn quốc huy động cho cuộc "Tuần hành nghìn tỷ Peso lần 3" vào hôm nay, trọng tâm đã quá rõ ràng: một cuộc đại tu toàn bộ hệ thống tư pháp để bảo vệ những người yếu thế và buộc những kẻ quyền lực phải chịu trách nhiệm [wikipedia.org](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQE_W7DtaFcpSGL90djvANfN53HD9Zf9N0AKvijhUD5qocpzL4FYi_TIzLYgF3SFF5OsWgM2oMgNUbOwblz7D4wUBO8qH2XTyf3KrUpS8lxoAjNyibznr3yUd8W66_9fTbfnPa2s2DjEFNYUgU9FwdEo-IlitXRy0iuOaBdVpz-6yNyW0mhhkD96YQtiOhMh).

ICC và nỗ lực truy cứu trách nhiệm

Trong một diễn biến gây chấn động giới chính trị Philippines, Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) hiện đang tổ chức phiên điều trần "xác nhận các cáo buộc" đối với cựu Tổng thống Rodrigo Duterte từ ngày 23 đến 27 tháng 2 năm 2026 [hrw.org](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQGcXlSIbbOLvKdaeW7iRBjKSGp-EAc8eZwNO7ndINwR1Q95hiN_KiKhPPcfMNNPu5Rz-fMECAFAruBTzJNa2uvvt6pu0FhCMEdEyY8R6atBFmlJpF8UKi0vCHcvvtRa-R-53OJ6fE4iLHPjEOTxF86rZK1h43Xc_vHnUTse73thPLLvimrcbdtcHVc6Vj-DVvPy). Ông Duterte, người đã bị bắt tại Manila vào ngày 11 tháng 3 năm 2025, đang phải đối mặt với ba tội danh chống lại loài người liên quan đến các vụ giết người không qua xét xử trong chiến dịch "chiến tranh chống ma túy" của chính quyền ông [un.org](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQFuNmtFbBE-2zQMRTxP8NH6F8CfRLP9Vbz9UG1aqlOs1hORdID5ncXA6wUuRTa7fI6n1LDaDNikpkeMJZk5FrlzKrDLqbjZeeWT9pLY6FgL9dnPo3EWlYTxWE3pJIlFo_LFEOnxDaEe).

Từ góc độ Hồi giáo, trách nhiệm giải trình của một nhà lãnh đạo là tối quan trọng. Nhà tiên tri Muhammad (cầu bình an cho Người) đã dạy rằng người được Allah yêu thương nhất trong Ngày Phán xét là một nhà lãnh đạo công chính, trong khi kẻ bị ghét bỏ nhất là một kẻ bạo chúa. Đối với hàng ngàn gia đình trong các cộng đồng nghèo thành thị—nhiều người trong số họ là người Hồi giáo—những người đã mất đi người thân do bạo lực được nhà nước bảo trợ, phiên tòa này là một bước tiến dài chờ đợi hướng tới công lý phục hồi. Cơ quan công tố ICC đã xác định một "kế hoạch chung" nhằm vô hiệu hóa các đối tượng nghi vấn về ma túy, một chiến lược thường bỏ qua các quy trình pháp lý được đảm bảo bởi cả luật pháp thế tục và các nguyên tắc Shariah [wikipedia.org](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQEBzn0nEQPaYUnYaO5sZRMhrpeRwvqX_wcflQ9qPqoVNkAmEEjPbOUGnVQkQW12J3_qFOCe2s2VKUcrWzgA5mDCHK9KLCaT_LEHrdlNRSsZyxxhtYt76-Q00Dkgb3h_K_Nkll2gXxdXReV1opPIxlAFCjeGY89NymuZMX0siruycry0z2Wzr-qoDY_rSebiWLe4SiNsdWk=).

Bình minh mới của Bangsamoro: Đạo luật Công lý Chuyển tiếp năm 2026

Trong khi thế giới đang đổ dồn sự chú ý về The Hague, một thắng lợi lập pháp mang tính cột mốc đã đạt được ngay tại quê nhà. Vào ngày 29 tháng 1 năm 2026, Nghị viện Bangsamoro đã nhất trí thông qua **Đạo luật Hòa giải và Công lý Chuyển tiếp Bangsamoro năm 2026** [bangsamoro.gov.ph](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQGs9VkXaydWYW6e7LuFLtK10bRYDCYBLgutrH9xbpgOiJpQaHpkdw5itsjUCvkbL60hJJdl6hoy8Ov0UGEZYO3G2KrN52uFuA36ybSLzA4aNZQkx9gKTFE-eofWv61WK-uWwGYZs21yPWYvNKRd9vrgdSHp7RMwRyObpGl4u7-gk5TFfrggEsmxVp-JhmeVU795FlKJwtrR37xFVa8kzDOwkiu6kbdyyBXseidukFEw4l1PXrTRIAdvrA0q6V13XRI6eqX-sA==). Luật này thành lập Ủy ban Hòa giải và Công lý Chuyển tiếp Bangsamoro (BTJRC), một cơ quan độc lập có nhiệm vụ điều tra các vi phạm nhân quyền và việc tước đoạt đất đai lịch sử có từ thời thuộc địa Mỹ [bangsamoro.gov.ph](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQEfvhsywac_dolkVrIowOtQODQSCTkRXG8VpmQGxluFvs8RCjtLkjy138CkiFGnzvhbujeR_d6L9Ml-ZVGtF61XpFaXgoOTE4NWUop3bez9H0lb64iMt-pwdJUmEF1hAg322y6IQy-_RsJYoTZuh8RzeY0VgX2Vfhljniqgz5BA9TccqHzjgvjDwuJ6gPb0Gc9NkqbFQNI9PhnR3UgV0GX8).

Đây là một bước tiến vĩ đại cho cộng đồng Ummah tại Philippines. Từ lâu, những nỗi bất bình của người dân Moro thường bị xem nhẹ như một cuộc "nổi dậy" đơn thuần. Luật mới công nhận rằng hòa bình lâu dài là không thể nếu không giải quyết các nguyên nhân gốc rễ của xung đột. BTJRC được giao nhiệm vụ tổ chức các buổi lắng nghe tại cộng đồng, đảm bảo rằng tiếng nói của Mustad'afin (những người bị áp bức) cuối cùng cũng được lắng nghe [bangsamoro.gov.ph](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQEfvhsywac_dolkVrIowOtQODQSCTkRXG8VpmQGxluFvs8RCjtLkjy138CkiFGnzvhbujeR_d6L9Ml-ZVGtF61XpFaXgoOTE4NWUop3bez9H0lb64iMt-pwdJUmEF1hAg322y6IQy-_RsJYoTZuh8RzeY0VgX2Vfhljniqgz5BA9TccqHzjgvjDwuJ6gPb0Gc9NkqbFQNI9PhnR3UgV0GX8). Bằng cách tích hợp công lý chuyển tiếp vào hệ thống giáo dục khu vực, chính quyền Bangsamoro đang đảm bảo rằng các thế hệ tương lai sẽ hiểu lịch sử của họ không phải là một chuỗi những thất bại, mà là một cuộc đấu tranh kiên cường vì phẩm giá và quyền tự quyết.

Nghĩa vụ thiêng liêng: Những vấn đề chưa hoàn tất tại Marawi

Bất chấp những bước tiến này, bóng đen của cuộc bao vây Marawi năm 2017 vẫn còn đó. Tính đến đầu năm 2026, Ban Bồi thường Marawi (MCB) vẫn phải đối mặt với tình trạng tồn đọng đáng kinh ngạc, với hơn 12.000 đơn khiếu nại chưa được xử lý [gmanetwork.com](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQG3ulEc97PHMZN01drFYpmz64NiitCx5O7mxtRVCkAcBpO8tv_7fNOdyK_pA94sXc1BZasP3T-VG93CFsNz1z9gq59CaP7Oj2579pdXRPmbi-CVTh7YmTxnXBblZ9JSVqXwtwmIZIzQAc2vqjcv0CJqX-p4NiDxj6Nr-GeU1C_60UYQL72f3RNcxswQmOp1UOpC6v_EtdRWEKBtETde4cpWd2ScKTyBtTcGtk3vNsh2zUeoZD8tz3cUyPSy4hkWMQru_ZqpM4aT). Đối với những người bị mất chỗ ở trong nước (IDP) của thành phố Hồi giáo duy nhất tại quốc gia này, công lý không chỉ là một khái niệm pháp lý; đó là khả năng được trở về nhà và xây dựng lại cuộc sống.

Các nhà vận động như Nhóm Giám sát Xung đột Tái thiết Marawi (MRCW) đã gọi việc phục hồi Marawi là một "nghĩa vụ thiêng liêng" [bangsamoro.gov.ph](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQEGlLj7iFJcKH0sFjtSO6SiRWz0qO2h3zzCd8U0uYNst3Lb-_JqoUoew3C5J_6Bw69QvDbcSHMhX63sz_sYHEYWOqglMIGRTFkefIcNtxiiv-Gt6grd0Og30DVr_rVUCmjQT_6TcY4o-qkVzfsOuYeEq0ywMdmBa3_9bNktfI-Fmjx5CWN4TEzcedHuFraUbz0u4Oh_fgdKXGV0V9b4pAjIgTws_YZ9jnTZ-8uMz1Lls2pU). Tốc độ bồi thường chậm chạp—với chỉ một phần nhỏ trong số 20 tỷ Peso cần thiết được giải ngân—là một bài kiểm tra về cam kết của chính phủ quốc gia đối với người dân Moro [gmanetwork.com](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQG3ulEc97PHMZN01drFYpmz64NiitCx5O7mxtRVCkAcBpO8tv_7fNOdyK_pA94sXc1BZasP3T-VG93CFsNz1z9gq59CaP7Oj2579pdXRPmbi-CVTh7YmTxnXBblZ9JSVqXwtwmIZIzQAc2vqjcv0CJqX-p4NiDxj6Nr-GeU1C_60UYQL72f3RNcxswQmOp1UOpC6v_EtdRWEKBtETde4cpWd2ScKTyBtTcGtk3vNsh2zUeoZD8tz3cUyPSy4hkWMQru_ZqpM4aT). Trong Hồi giáo, việc giữ lại tiền công của người lao động hoặc những gì thuộc về nạn nhân là một tội lỗi nghiêm trọng. Phong trào công lý Philippines phải ưu tiên bồi thường đầy đủ và nhanh chóng cho cư dân Marawi để chữa lành những vết thương của cuộc bao vây và ngăn chặn những mầm mống của sự oán giận trong tương lai.

Bảo vệ những người bảo vệ cộng đồng Ummah

Một thành phần quan trọng của cuộc cải cách pháp lý đang diễn ra là việc thúc đẩy **Đạo luật Bảo vệ những người Bảo vệ Nhân quyền (HB 77)**. Đạo luật này nhằm hình sự hóa hành vi "gán nhãn đỏ" (red-tagging)—một hành vi nguy hiểm khi gán cho các nhà hoạt động và lãnh đạo tôn giáo là khủng bố hoặc cộng sản [amnesty.org.ph](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQGoqzZMPQE2IAgCrbZWWw0Iyl9nTaLVKiZknrI64zfVcbI_-Saxr40U_O2tI9Qlgyk_LLsWYvsOvD0GwDrNhGYeZeqaQV6C0A1O8mAVeh7ogRkjKY5rJs74LjPm1bnDSp3ClR9x886OFRXYUs2cx_vLe_ULYCPMsA==). Các học giả và nhà hoạt động Hồi giáo thường xuyên là mục tiêu của sự phỉ báng như vậy, thường dựa trên những định kiến bài Hồi giáo [unodc.org](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQGNxu34Oxd6VkvKKGfFQKNHTF5wvYVKb3KF-VJRqVL_JvUX5Junvb2hPBZs3ucvSpfwjJXpU9ihc_rk_nGOEfJ5ctDkM927Nn99eEBJCOY0uFndleXdYNEylNBQYagl0MAv6CGAILXWgGAcJN-yWXc6liqPZp_FJs9sL5m7J2hHs0h5HBVdUlxnkhyvGbhGqoHT6FSUpc_FlCaAgg==).

Việc thông qua đạo luật này sẽ cung cấp một lá chắn cần thiết cho những người dám nói lên sự thật trước quyền lực. Hơn nữa, những sáng kiến gần đây của UNODC nhằm giới thiệu các hướng dẫn về thực hành Hồi giáo cho các cán bộ quản lý nhà tù thể hiện sự công nhận ngày càng tăng về nhu cầu nhạy cảm văn hóa và tôn giáo trong hệ thống tư pháp hình sự [unodc.org](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQGNxu34Oxd6VkvKKGfFQKNHTF5wvYVKb3KF-VJRqVL_JvUX5Junvb2hPBZs3ucvSpfwjJXpU9ihc_rk_nGOEfJ5ctDkM927Nn99eEBJCOY0uFndleXdYNEylNBQYagl0MAv6CGAILXWgGAcJN-yWXc6liqPZp_FJs9sL5m7J2hHs0h5HBVdUlxnkhyvGbhGqoHT6FSUpc_FlCaAgg==). Đối với các tù nhân Hồi giáo, những người thường phải đối mặt với sự phân biệt đối xử kép, những cải cách này là thiết yếu để đảm bảo rằng phẩm giá của họ—do Allah ban tặng—được bảo vệ ngay cả sau song sắt.

Kết luận: Lời kêu gọi cho sự kiên định

Khi hướng tới tương lai, phong trào công lý Philippines phải giữ vững sự kiên định (Sabr). Những tiến bộ đạt được vào đầu năm 2026 là rất đáng kể, nhưng con đường dẫn đến Adl thực sự còn rất dài. Việc tích hợp tư pháp Shariah với khung pháp lý quốc gia tại Bangsamoro, việc truy tố thành công những người chịu trách nhiệm cho các vụ giết người không qua xét xử và việc phục hồi hoàn toàn Marawi là những tiêu chuẩn để đánh giá kỷ nguyên này.

Cộng đồng Ummah tại Philippines đang đứng ở tuyến đầu của cuộc đấu tranh này, không phải như một thực thể tách biệt, mà là một phần quan trọng của phong trào quốc gia đòi hỏi một hệ thống tư pháp công tâm trước quyền lực và nhạy bén với sự đa dạng tâm linh của người dân Philippines. Mong rằng nỗ lực theo đuổi công lý của chúng ta sẽ được dẫn dắt bởi các nguyên tắc thiêng liêng về lòng khoan dung và sự thật, đảm bảo một tương lai nơi mọi công dân đều có thể sống trong hòa bình và phẩm giá.